وزراي دفاع آمريكا و روسيه براي نخستين بار ديدار كردند
ترامپ گوشبهفرمان بولتون
وزراي دفاع ايالات متحده و روسيه روز گذشته در حاشيه نشست وزراي دفاع عضو «آسهآن» و شرکاي آن در سنگاپور براي نخستين بار در پنج سال اخير با هم ديدار کردند. سرگئي شويگو و جيمز متيس وزراي دفاع روسيه و آمريكا قبل از برگزاري اين نشست و هنگام ورود به سالن با يکديگر دست دادند و گپوگفتي کوتاه با هم داشتند. ژنرال متيس همدردي خود در رابطه با حادثه هنرستاني در شهر «کرچ» شبهجزيره کريمه را به همتاي روسي خود اعلام کرد. در اين حادثه که 17 اکتبر رخ داد «ولاديسلاو روسلياکوف» دانشجوي هنرستان فني بمبي منفجر کرد و دانشجويان ديگر و معلمان را به گلوله بست و سپس خودکشي کرد. در اين حمله 20 نفر کشته شدند. وزير دفاع روسيه هم با تشکر از ابراز همدردي همتاي آمريكايي خود، تأكيد کرد که «چنين حوادثي در سراسر جهان رخ ميدهد. به همين دليل لازم است تا تمام کشورها در همکاري و هماهنگي با هم از همه امکانات براي ممانعت از بروز اين قبيل فجايع جلوگيري کنند». سرگئي شويگو و جيمز متيس در عکس دستهجمعي آغاز نشست هم کنار هم ايستاده بودند. اين ديدار و گپوگفت کوتاه ميان وزراي دفاع روسيه و آمريكا از اين جهت مورد توجه رسانهها قرار گرفت که دو کشور در سالهاي اخير رابطهاي پرتنش داشتهاند. مشارکت روسيه به سود حکومت بشار اسد در سوريه، کمک به ناآراميها در شرق اوکراين و انضمام شبهجزيره کريمه به خاک روسيه و نيز تنشها بر سر گستردهشدن حوزه نفوذ ناتو به مرزهاي روسيه در اروپاي شرقي از جمله مهمترين تنشهايي محسوب ميشود که در سالهاي گذشته بين دو کشور ايجاد شده است. از سال 2013 وزراي دفاع آمريكا و روسيه ديداري رسمي نداشتهاند و تنها يک بار در سپتامبر 2015 زمان رياستجمهوري باراک اوباما و هنگامي که «اشتون کارتر» وزير دفاع آمريكا بود، مکالمهاي تلفني ميان وزراي دفاع روسيه و آمريكا صورت گرفت. البته رؤساي ستادهاي کل نيروهاي مسلح روسيه و آمريكا براي هماهنگي اقدامات در سوريه تماسهايي با هم داشتهاند. با اين حال ديدار کوتاه روز گذشته متيس و شويگو اولين ديدار وزراي دفاع دو کشور در پنج سال اخير و همچنين اولين ديدار در دوره رياستجمهوري ترامپ محسوب ميشود. در انتظار ديدار رسمي پس از ديدار دونالد ترامپ و ولاديمير پوتين رؤساي جمهور آمريكا و روسيه در هلسينکي فنلاند، انتظار ميرفت وزراي دفاع دو کشور هم ديداري رسمي با هم داشته باشند اما با گذشت حدود سه ماه از نشست هلسينکي هنوز ديداري رسمي ميان متيس و شويگو صورت نگرفته است. يکي از دلايل عدم برگزاري اين ديدار را ميتوان فضاي منفي در آمريكا نسبت به مداخلههاي روسيه در انتخابات رياستجمهوري سال 2016 دانست. خلاف دونالد ترامپ، رهبران برجسته جمهوريخواه و دموکرات معتقدند که روسيه نقشي غيرقابل چشمپوشي در تخريب هيلاري کلينتون و پيروزي دونالد ترامپ در انتخابات 2016 ايفا کرده و يافتههاي رابرت مولر بازرس ويژه پرونده مداخله روسيه در انتخابات آمريكا و نيز تباني ترامپ و اطرافيانش با روسها نيز بر نقش روسيه تأكيد دارد. با اين وجود ترامپ نگاه مثبتي به تقويت رابطه با روسيه دارد و به همين دليل بهشدت بابت عدم اشاره به دخالت روسيه در انتخابات 2016 آمريكا در ميان مقامهاي دولتش مورد انتقاد قرار گرفته است.مقامهاي دولت ترامپ ميگويند مذاکرات احتمالي بين جيمز متيس وزير دفاع آمريكا و سرگئي شويگو همتاي روس او گامي ديگر در ايجاد مذاکرات سياسي بلندپايه بين اين دو قدرت اتمي است که روابطشان در سالهاي اخير بهويژه از سال 2014 تاکنون در بدترين وضعيت خود قرار گرفته است.برخي مقامهاي کاخ سفيد اعلام کردهاند که متيس آماده مذاکره با سرگئي شويگو همتاي روس خود است اما نکتهاي که هنوز دولت ترامپ در مورد آن به جمعبندي نهايي نرسيده، اين است که چگونه بايد در مورد موضوعات مختلف و مورد اختلاف که کم نيستند با روسها وارد مذاکرهاي اثربخش شد. اين در حالي است که وزارت دفاع روسيه تاکنون درباره ديدار رسمي احتمالي وزراي دفاع دو کشور در زماني مشخص به اظهارنظر نپرداخته و اعلام کرده که هنوز هيچ دعوتي را براي مذاکرات دريافت نکرده است. از سال 2015 تاکنون مذاکرات نظامي در سطح عالي ميان اين دو ابرقدرت دوران جنگ سرد تنها ميان جوزف دانفورد رئيس ستاد مشترک ارتش ايالات متحده و ژنرال والري گراسيموف همتاي روس او صورت گرفته است. تصميم جنجالي بولتون همزمان با ديدار کوتاه جيمز متيس و سرگي شويگو در حاشيه نشست وزراي دفاع «آسهآن» در سنگاپور و همچنين گزارش رسانهها در مورد تمايل واشنگتن به ازسرگيري مذاکرات نظامي ميان وزراي دفاع آمريكا و روسيه، جان بولتون مشاور امنيت ملي کاخ سفيد با چراغ سبز دونالد ترامپ قصد دارد براي اعمال فشار بر روسيه، اعلام کند که آمريكا از معاهده کنترل تسليحاتي دوران جنگ سرد خارج ميشود. اين خبر در حالي منتشر ميشود که بولتون قرار است در روزهاي آينده براي مذاکره با مقامهاي روسي وارد مسکو شود. اين تصميم ترامپ و بولتون هم مانند بسياري از اقدامات ديگر با مخالفتهاي زيادي ميان دولتمردان و سياستمداران آمريكايي و همچنين متحدان واشنگتن روبهرو شده است. بر اساس گزارش گاردين، جان بولتون، مشاور امنيت ملي ترامپ، در توصيهنامهاي خواستار خروج ايالات متحده از معاهده تسليحات هستهاي ميانبرد شده که سال 1987 ميان واشنگتن و مسکو منعقد شده بود. ترامپ و بولتون اعتقاد دارند که روسيه اين توافق را با ساخت موشکهاي کروز جديد نقض کرده است. تمايل آمريكا به خروج از اين معاهده در حالي مطرح ميشود که دو کشور همچنان بر سر معاهده استارت که در دولت اول باراک اوباما به امضا رسيد، اختلافنظرهاي اساسي دارند و هر کدام از طرفين اعتقاد دارند که طرف مقابل اقدام به نقض آن کرده است.توافق استارت ميان دو طرف روسيه و آمريكا بر سر کاهش دوجانبه و همزمان تسليحات استراتژيک بود که نخستينبار در سال 1991ميان «ميخائيل گورباچف»، آخرين رهبر اتحاد جماهير شوروي و «جورج بوش» رئيسجمهور وقت آمريكا به امضا رسيد. پس از بروز اختلافها و تنشها ميان دو کشور که اجرائيشدن اين معاهده را غيرممکن کرد، مقامهاي نظامي ايالات متحده اعلام کردند که قصد دارند مذاکرات ميان دو کشور براي پيمان استارت جديد و متفاوت با آنچه را که اوباما موفق به انجامش نشد، مجددا کليد بزنند. خروج آمريكا از معاهده کاهش تسليحات هستهاي ميانبرد (INF) ميتواند شکافي بيشتر ميان کاخ سفيد و پنتاگون ايجاد کند. در هفتههاي اخير اختلافها ميان دونالد ترامپ و جيمز متيس شدت گرفته و رئيسجمهور آمريكا هم احتمال برکناري ژنرال متيس از وزارت دفاع را رد نکرده است. اکنون نيز ترامپ در حالي قصد دارد با همفکري جان بولتون از اين پيمان خارج شود که پنتاگون و وزارت خارجه مخالف اين اقدام ترامپ هستند. تصميم ترامپ و بولتون هنوز مورد توافق کابينه قرار نگرفته است و همانطورکه اشاره شد با مخالفتهايي در وزارت خارجه و پنتاگون مواجه است. بر همين اساس قرار است دوشنبه در کاخ سفيد نشستي براي بررسي پيشنهاد خروج از اين معاهده برگزار شود. اين پيمان تسليحاتي در سال 2019 با ضربالاجل کنگره آمريكا روبهرو است. بر اساس متمم لايحه بودجه هزينههاي نظامي سال 2019، رئيسجمهور آمريكا بايد تا ۱۵ ژانويه 2019 با مستندات خود، سنا را مطلع کند که آيا روسيه اين توافق را نقض کرده است يا خير؟ همچنين اينکه آيا اين پيمان هنوز هم براي آمريكا الزامآور است يا خير؟ دراينميان، دولتمردان سابق ايالات متحده اعتقاد دارند که بولتون با اين اقدام قصد دارد در مذاکرات تمديد معاهده «استارت جديد» 2010 با روسيه که استقرار کلاهکهاي استراتژيک جديد و سيستمهاي آنها را محدود ميکند، مانعي بزرگ ايجاد کند. اين معاهده سال 2021 منقضي ميشود و مسکو براي تمديد آن آماده است اما بولتون، مشاور امنيت ملي آمريكا، با ازسرگيري گفتوگوي استراتژيک درباره آينده کنترل تسليحات ميان دو کشور مخالفت کرده است. اين پيمان در زمان خود و در سالهاي پاياني جنگ سرد به بنبست هستهاي خطرناک در دهه 80 ميلادي خاتمه داد. با اجرائيشدن اين معاهده تمام موشکهاي هستهاي و متعارف و سکوهاي پرتاب آنها تا فاصله 500 تا هزار کيلومتر (کوتاهبرد) و هزار تا پنجهزارو 500 کيلومتر (ميانبرد) به استثناي موشکهاي دريايي منهدم شدند و تا 10 سال از سايتهاي هستهاي بازرسي به عمل ميآمد. آمريكا در هفتهها و ماههاي اخير درباره اين پيشنهاد با متحدان اروپايي خود رايزني کرده است که واکنشهايي را در آن سوي آتلانتيک در پي داشت. اين طرح بولتون و ترامپ هشداري براي مقامهاي بريتانيايي به عنوان مهمترين متحد ايالات متحده در اروپا محسوب ميشود که اين معاهده را محور اساسي براي کنترل تسليحاتي ميدانستند و با خروج آمريكا از آن، خطر رقابت هستهاي در جهان بيش از پيش اوج ميگيرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.