پیوند اعضا و ضرورت نگرشی نو
رضا سعیدیفیروزآبادی. جراح پیوند
مطالعات میدانی متعدد حاکی از افزایش میزان بروز بیماریهای مزمن غیرفراگیر در کشور ماست. حدودا نیمی از افراد بالای 50 سال در کشور ما به فشارخون مبتلا هستند. در حدود یکچهارم افراد درجاتی از نارسایی کلیه دارند. پیشبینی میشود در دو دهه آینده حدودا یکپنجم از هموطنان ما به بیماری قند مبتلا خواهند شد. اینها تنها چند مثال از وضعیت این بیماریها در کشور ماست. بیماریهای مزمن قلبی-عروقی، کبدی و ریوی نیز رو به افزایش هستند. این بیماریها چند خصلت مشترک دارند؛ اولا کنترل این بیماریها و عوارض ناشی از آنها با هزینههای زیادی برای جامعه همراه است. ثانیا این بیماریها طول عمر مفید افراد را کاهش میدهند و با معلولیتهای جسمی و عاقبت، مرگ همراه هستند. این مسائل کشور ما را با چالشهای جدی در زمینههای اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی مواجه خواهند کرد. با توجه به امکانات محدود کشور، بهویژه در شرایط فعلی، مهمترین سؤال برای سیاستگذاران حوزه بهداشت و درمان، اولویتبندی در تخصیص منابع است؛ بهعنوانمثال اخیرا مطرح شده است که کشور به دو هزارو 500 دستگاه جدید دیالیز نیاز دارد و برای خرید هزار دستگاه اقدام شده است. واقعیت این است که با 10 درصد این مبلغ میتوان هزار بیمار مبتلا به نارسایی کلیه را پیوند کرد. این تعداد حدود 40 درصد از پیوندهای کلیه درحالحاضر کشور ماست. افرادی که پیوند عضو شدهاند در مقایسه با افرادی که تحت دیالیز هستند اولا طول عمر بیشتری دارند، ثانیا کیفیت زندگی بهتری دارند و ثالثا هزینههای پیوند در مقایسه با دیالیز بسیار کمتر است. پیشبینی میشود تعداد افراد مبتلا به نارسایی کلیه در کشور ما سالانه حدود پنج الی 20 درصد در حال افزایش است. این تعداد بار مضاعفی به سیستم خدمات درمانی کشور وارد خواهد کرد. با توجه به اینکه تعداد قابلتوجهی از این بیماران زیر 40 سال دارند، پیوند کلیه در آنان روش درمان ارجح است. این امر نیاز به افزایش تعداد پیوندهای کلیه در کشور دارد. متأسفانه در بسیاری از استانهای کشور امکان انجام پیوند کلیه وجود ندارد و این امر دسترسی بسیاری از بیماران به این درمان را با مشکل مواجه میکند. لازم است که نسبت به گسترش مراکز پیوند در کشور اقدام شود. در زمینه بیماریهای مزمن کبد که نیاز به پیوند دارند نیز مشکلات زیادی وجود دارد. در کشور ما هر سال حدود هشت هزار بیمار به علت بیماریهای مزمن کبدی (از جمله سیروز کبدی) فوت میکنند که این تعداد در حال افزایش است. پیشبینی میشود که کشور ما به سه هزار پیوند کبد در سال نیاز داشته باشد که درحالحاضر تنها 800 مورد در سال انجام میشود. کشور ما در زمینه پیوندهایی نظیر پیوند قلب یا ریه نیز با وضع مشابهی مواجه است که نیاز به برنامهریزی دارد. بنابراین یکی از راههای مواجهه با پدیده افزایش بیماریهای مزمن غیرواگیر، سرمایهگذاری در زمینه گسترش خدمات پیوند در کشور است. قطعا آموزش افراد جامعه برای پیشگیری از این بیماریها نیز از اولویت برخوردار است. خوشبختانه کشور ما در چند دهه اخیر در زمینه پیوند پیشرفتهای بسیار خوبی داشته است. با استفاده از این بستر باید با قدمهای سنجیده خدمات پیوند را در کل کشور گسترش داد؛ بهعنوانمثال حدود نیمی از مراکز پیوند کلیه کشور در تهران متمرکزند و بسیاری از استانهای کشور از این خدمات درمانی محروم هستند. در کشور ما مراکزی که خدمات پیوندهایی نظیر کبد، قلب یا ریه را ارائه دهند بسیار محدودند که نیاز به گسترش دارد. گسترش خدمات پیوند در کشور ما درحالحاضر با چالشهای متعددی همراه است که نیاز دارد سیاستگذاران حوزه بهداشت و درمان به آن توجه ویژه داشته باشند. برخی از این چالشها عبارتند از: 1- نبود قوانین کافی برای ایجاد نظام منسجم و هماهنگ پیوند در کشور برای دسترسی تمامی نیازمندان به این خدمات درمانی 2- نبود اطلاعات کافی برای برنامهریزی 3- ضرورت فرهنگسازی در زمینه پیوند و اهدای عضو 4- نبود سرمایهگذاری مالی و انسانی برای گسترش خدمات پیوند در سطح کشور امید است که با توجه ویژه به مقوله پیوند اعضا بهعنوان یک راهحل مفید برای مقابله با بیماریهای واگیر غیرمزمن، کشور ما بتواند منابع محدود خود را در حوزه بهداشت و درمان به صورت بهینه به کار بگیرد. اکنون که کشور ما در جنگ نرم تمامعیار قرار گرفته است و هر روز مسائل مختلفی در زمینه تأمین دارو و تجهیزات در زمینههای بهداشتی و درمانی شنیده میشود، جا دارد با خردورزی، دوراندیشی و برنامهریزی مناسب، زمینه برای عبور از مشکلات کنونی و آینده فراهم شود. سرمایهگذاری و برنامهریزیهای کوتاه و بلندمدت در زمینه پیوند میتواند یکی از اولویتها و راهکارها باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.