گزارش نیویورکتایمز از دستداشتن نزدیکان بنسلمان در پرونده خاشقجی
خالد؛ جانشین احتمالی ولیعهد جوان
پس از کشتهشدن مرموز جمال خاشقجی، روزنامهنگار و منتقد سعودی، در کنسولگری عربستان، هر روز فشارها بر محمد بنسلمان، ولیعهد جوان سعودی و متحدان او در داخل و خارج از کشور افزایش مییابد. سفر مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا، به ریاض و سپس دیدارش با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، در آنکارا بر شدت گمانهزنیها افزوده است؛ چراکه همزمان با سفر ناگهانی پمپئو، رسانهها از شروط آمریکا برای حمایت از عربستان در این پرونده خبر دادهاند که اصلیترین آن، فاصلهگرفتن بنسلمان از ارکان قدرت بود؛ شاهزادهای که از بدو بهدستگرفتن سکان هدایت ریاض، بهشدت بر طبل جنگ در منطقه کوبیده است. به گفته تحلیلگران، اگر دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، درصدد بهچالشکشیدن روابط واشنگتن و ریاض نباشد، چارهای ندارد جز اینکه پادشاه سعودی را مجاب کند که زمام امور را هرچند برای زمان اندکی، از بنسلمان بگیرد. در این میان، سفیر عربستان سعودی در آمریکا که هفته گذشته یعنی چند روز پس از ناپدیدشدن خاشقجی به کشورش بازگشته، بهترین گزینه برای جانشینی محمد است؛ بهویژه اینکه از زمان بازگشت «خالد بنسلمان»، برادر کوچک محمد بنسلمان، از واشنگتن، هنوز گزارشی مبنی بر بازگشت او به آمریکا منتشر نشده است. روزنامه انگلیسی تایمز در گزارشی مینویسد: رویکارآمدن محمد بنسلمان بهمثابه حلقه نجاتی برای آمریکا و بریتانیا بود و در چندین دهه این کشورها ائتلافشان با عربستان را بهعنوان پایه و اساس استراتژی امنیتی و خارجی خود، به دلیل نفت و ایران از یک سو و تبدیلشدن عربستان به یک حامی غرب در سایه تنشهای منطقه از سوی دیگر حفظ کردهاند. مردم این کشور و مخالفان در غرب، با این ائتلاف به دلیل سیاستهای عربستان در قبال زنان و مسائل حقوقبشری مخالف بودند؛ از همین رو بنسلمان برای تغییر، زمام امور را به دست گرفت و توانست با اصلاحاتی قطرهچکانی، حامیانی را به سوی خود جذب کند؛ اما با ناپدیدشدن جمال خاشقجی و تردید واشنگتن درباره اینکه احتمالا بنسلمان دستور قتل او را داده است، معرفی جایگزینی برای او بهمراتب آسانتر از آن است که چهره تخریبشده بنسلمان را ترمیم کنند. بنابراین اگر ملکسلمان بنعبدالعزیز، پادشاه عربستان، تصمیم بگیرد ولیعهد را قربانی کند، ترجیح میدهد این پست همچنان متعلق به این خانواده باشد و همین مسئله باعث شده خالد بنسلمان به ریاض فراخوانده شود. برادر کوچک بنسلمان در جولای سال 2017 میلادی بهعنوان سفیر عازم ایالات متحده شد. در آن زمان، رسانههای سعودی نوشتند این حرکت نشان از آن دارد که ریاض دنبال بازنگری در روابط خود با واشنگتن است و میخواهد عضوی از خانواده پادشاهی به صورت شخصی و مستقیم با دونالد ترامپ در تماس باشد. آنگونه که والاستریتژورنال مینویسد، به محض ورود پمپئو به ریاض، شاهزاده خالد که مشخص نیست چرا به ریاض برگشته است، همراه با عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان، به استقبال پمپئو رفتند تا مستقیما با فرستاده ترامپ بر سر پرونده خاشقجی به گفتوگو بنشینند. این در حالی است که دقیقا در همان زمان محمد العطیبی، سرکنسول عربستان که قرار بود منزل شخصی او از سوی پلیس ترکیه تفتیش شود، ترکیه را به مقصد عربستان ترک کرد. طبق گزارش وبسایت سفارت عربستان، خالد بنسلمان پیش از آنکه بهعنوان سفیر راهی واشنگتن شود، همزمان در این سفارتخانه و در وزارت دفاع، جایی که برادرش هدایت آن را بر عهده دارد، مشاور بود. پیش از آن نیز در نیروی هوایی عربستان بهعنوان خلبان هواپیمای جنگنده فعالیت میکرد و در بیش از 50 مأموریت در سوریه حضور داشته است. خالد مأموریتهایی را علیه گروه تروریستی داعش بهعنوان بخشی از ائتلاف بینالمللی انجام داده و همچنین بهعنوان بخشی از عملیات توفان قاطعیت و عملیات تجدید امید، در یمن مأموریت پرواز داشته است. زمانی که او بهعنوان سفیر و دانشآموخته دانشگاه هاروارد به واشنگتن رفت، سفیر سابق ایالات متحده در امارات درباره او گفت: بزرگترین چالش شاهزاده خالد، بهبود تصویر این پادشاهی در جهان است. اکنون نیز او مأموریت دارد تا حدی چهره تخریبشده عربستان را ترمیم کند؛ هرچند که هنوز نامشخص نیست عربستان یا شخص خالد در ناپدیدشدن خاشقجی مشارکت داشتهاند، اما این حادثه بینالمللی رابطه واشنگتن و ریاض را دستخوش تغییرات چشمگیری خواهد کرد و برنامه بنسلمان را برای اصلاحات نیز نابود میکند. جان بردلی، نویسنده، روزنامهنگار و کارشناس جهان عرب، به نقل از یکی از دوستان خاشقجی دراینباره مینویسد: چند هفته پیش، محمد بنسلمان به خاشقجی بر اساس سنن قبیلهای پیشنهاد آشتیکنان و تصدی سمت مشاور خود را داده بود، اما خاشقجی این پیشنهاد را تحت عنوان اصول اخلاقی و مذهبی رد کرد و این شاید آخرین اقدامی بود که سقوط مرگبار او را رقم زد؛ بهویژه که خاشقجی در اوایل سال ۲۰۱۸ حزبی سیاسی در آمریکا تشکیل داده بود به اسم «دموکراسی برای جهان عرب، اکنون» که هدفش تأسیس حکومت اسلامی در سراسر منطقه از طریق انتخابات آزاد بود. به نوشته جان بردلی، کابوس بنسلمان از قدرتگیری اپوزیسیون اسلامی به رهبری خاشقجی هر روز به واقعیت نزدیکتر میشد و تنها راه، حذف او بود. نزدیکان بنسلمان، مظنونان اصلی نیویورکتایمز نیز در گزارشی نوشت: یکی از مظنونانی که ترکیه در ناپدیدشدن خاشقجی شناسایی کرده، از کسانی است که اغلب در سفرهای ولیعهد عربستان ازجمله به فرانسه، اسپانیا و آمریکا او را همراهی کرده و سه مظنون دیگر نیز عضوی از حلقه حفاظتی ولیعهد عربستان هستند. نفر پنجم نیز یک متخصص پزشکی قانونی است که در وزارت کشور و تشکیلات پزشکی عربستان سمتهای مهمی دارد و فقط میتواند از یک مقام عالیرتبه سعودی دستور گرفته باشد. بر اساس گزارش نیویورکتایمز، از ۱۵ مظنونی که ترکیه معرفی کرده است، دستکم 9 نفر در سرویس امنیتی عربستان، ارتش این کشور یا در وزارتخانههای مختلف مشغول به کار بودهاند. این روزنامه در ادامه نوشت: اینکه این مردان در زمان ناپدیدشدن آقای خاشقجی در روز دوم اکتبر در کنسولگری عربستان حاضر بودند، تنها نشاندهنده ارتباط مستقیم میان آنچه اتفاق افتاده با ولیعهد است. با تمامی این گزارشها، دونالد ترامپ همچنان حامی محمد بنسلمان است و تأکید میکند ولیعهد عربستان از نحوه ناپدیدشدن روزنامهنگار سعودی بیاطلاع است و در مکالمه با بنسلمان، قول داده خود تحقیقات کاملی را آغاز و نتیجه آن را هرچه سریعتر اعلام کند. ترامپ همچنین به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: اینکه عربستان مقصر شناخته میشود، نمونه دیگری از عملکرد رسانهها در «محکومکردن متهم» تا زمان «اثبات بیگناهی» اوست. با وجود این، روزنامه نیویورکتایمز درحالیکه خبر میدهد همزمان با ورود وزیر خارجه آمریکا به ریاض، عربستان سعودی صد میلیون دلار برای تأمین بخشی از هزینههای حضور آمریکا در سوریه به واشنگتن پرداخت کرده است، به نقل از «یک منبع مطلع» نوشت: ولیعهد عربستان با بازجویی یا ربودن خاشقجی از ترکیه و انتقال او به عربستان موافقت کرده بوده و ریاض در نهایت برای محافظت از ولیعهد، یک مقام سرویس اطلاعاتی این کشور را مقصر معرفی خواهد کرد؛ چراکه در غیر این صورت ترامپ که روابط شخصیاش با محمد بنسلمان را به ستونی برای استراتژی خاورمیانه آمریکا تبدیل کرده است، بهشدت در مظان اتهام قرار میگیرد. او که در بحبوحه انتخابات میاندورهای آمریکا برای مهار ایران و همچنین تأمین نفت جهانی در آستانه اعمال دور دوم تحریمها علیه تهران روی ریاض حساب میکرد، حال حاضر است با کمک ملکسلمان، حتی محمد بنسلمان را نیز قربانی سیاستهای خود کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.