|

مشاهیری که ناپدید می‌شوند

نینا خروشچوا، نویسنده، منتقد ادبی و استاد دانشگاه آمریکایی که نوه نیکیتا خروشچف، صدر هیئت‌رئیسه اسبق اتحاد جماهیری شوروی، است، روز شنبه در یادداشتی با عنوان «تازه‌ترین ناپدیدشده» به بهانه ماجراي جمال خاشقچی، روزنامه‌نگار عربستانی ساکن آمریکا، به ریشه‌های پدیده ناپدیدشدن معترضان و مخالفان د‌ولت‌های اقتدارگرا پرداخته است که خلاصه‌ای از آن را می‌خوانیم. از کودتاهای نظامی دهه‌های 1970 و 1980 آرژانتین و شیلی تا رژیم یوزف استالین در شوروی که با مشت آهنین حکومت می‌کرد، تاریخ طولانی دیکتاتوری آکنده از موارد «ناپدیدشدن» مخالفان است. امروز، این اقدام شریرانه به صحنه سیاست جهان بازگشته است. در رژیم نظامیان شیلی یا آرژانتین، فرد ممکن بود از یک هلیکوپتر به دریا پرتاب شود و هرگز پیدا نشود. ممکن بود بعد از کشته‌شدن جسدش را بسوزانند تا شناسایی نشود یا در آهک بیندازند یا در قبری بی‌نشان دفن کنند. در اتحاد جماهیر شوروی استالین ممکن بود یک نفر به مقر کاگ‌ب در لوبیانکا یا مکان کابوس‌گونه دیگری منتقل شود. در دهه 1930 و بعد از آن اعضای حزب کمونیست به‌طور خاص در معرض خطر بودند و میلیون‌ها شهروند شوروی در زندان یا گولاگ نابود شدند. امروزه اقتدارگرایان مدرن چنین رفتارهایی را تکرار می‌کنند، ناگهان و مخفیانه مردم را ناپدید می‌کنند، از جمله افراد مشهور و مقامات عالی‌رتبه که بازداشت می‌شوند یا مواردی بدتر اتفاق می‌افتد. در بسیاری از موارد «ناپدیدشدگان» در نهایت دوباره به معرض دید می‌آیند، اما با دیدگاه ظاهرا تغییریافته نسبت به کارهای قبلی خود یا دولتی که آنها را بازداشت کرده است. چین و عربستان‌سعودی در امر سازماندهی رشته آدم‌ربایی‌های روزافزون یا حذف مخالفانشان خیلی بیشتر از بقیه به چشم می‌آیند، اگرچه به‌هیچ‌‌وجه تنها نیستند. چین پشت ماجرای ناپدیدشدن ماه گذشته منگ هنگوی، رئیس اینترپل، در سفرش از فرانسه، مقر اینترپل، به پکن بود. او قبلا در پکن نیز در مقام معاون وزیر امنیت عمومی خدمت کرده بود. ربودن منگ موضوعی تکان‌دهنده بود، چون بسیاری از چینی‌ها به انتصاب او برای عالی‌ترین مقام اینترپل كه باعث شد اولین شهروند چینی رهبری نهادهای بزرگ جهانی را در اوایل سال 2016 در دست بگیرد، به‌عنوان نشانه‌ای از بالارفتن اهمیت كشورشان در سطح جهان ببالند. بااین‌حال شی ‌جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، از این پیروزی خشنود نبود. سرانجام، اعلام شد که منگ بازداشت شده و در مورد رشوه بازجویی شده است. این تصمیم به‌عنوان بخشی از مبارزه با فساد اداری چین توجیه شد، ولی منتقدان می‌گویند پوششی برای حذف چهره‌های سیاسی غیروفادار به شی است و از بی‌احترامی یا حتی تحقیر افکار عمومی جهانی حکایت دارد. در حقیقت این بخشی از یک آدم‌ربایی سریالی است. از زمان به‌قدرت‌رسیدن شی در سال 2012 افراد مختلف - از ناشران و کتاب‌فروشان در هنگ‌کنگ (از جمله افرادی با تابعیت غیرچینی) تا تجار چینی - به صورت مخفی ربوده و به چین فرستاده شده‌اند و پس از دوره‌ای طولانی از سکوت و انزوا سروکله آنها پیدا شده است و به سر کار گذشته خود بازگشته‌اند. این اتفاقی است که برای فن بینگ‌بینگ، بزرگ‌ترین ستاره سینما در چین، در ماه جولاي (خرداد) افتاد. او ناپدید شد و حساب کاربری قبلی‌اش در پلت‌فرم رسانه‌های اجتماعی Sina Weibo (نسخه چینی توییتر) ناگهان خاموش شد. هیچ‌کس نمی‌دانست چه اتفاقی افتاده، اما تصور می‌شد که به دولت و به کار او مربوط است. بالاخره فن در اوایل ماه جاری میلادی بار دیگر ظاهر شد و برای نپرداختن مالیات عذرخواهی کرد و برای او جریمه‌های هنگفتی وضع شد و البته بیانیه‌ای یکسره در ستایش از حزب کمونیست چین صادر کرد که موفقیت او به‌عنوان بازیگر نیز مرهون همان حزب بود. این موارد بسیار آشنا بودند و یادآور اعترافات تلخ نیکلای بوخارین، سردبیر روزنامه حزب کمونیست «پراودا» و دیگران در هنگام پاک‌سازی‌های استالین. عربستان‌سعودی نیز رشته آدم‌ربایی‌هایی مشخص و سیاسی را به اجرا گذاشته است. سال گذشته، شاهزاده محمد بن‌سلمان، پادشاه عربستان‌سعودی، دستور بازداشت سعد حریری، نخست‌وزیر لبنان، در سفر رسمی به ریاض را داد. حریری حتی از محافظانش جدا و مجبور به استعفا شد. چند هفته بعد او در مورد اسیرکنندگانش به خوبی سخن گفت و مجاز به بازگشت به لبنان و ازسرگیری نقش خود شد. هفته گذشته نیز جمال خاشقچی، روزنامه‌نگار سعودی در تبعید، پس از ورود به کنسولگری عربستان‌سعودی در استانبول برای دریافت سند تأیید طلاق خود برای ازدواج با یک زن اهل ترکیه که در ورودی کنسولگری منتظر او بود، ناپدید شد. ناپدیدشدن خاشقچی نیز نشان می‌دهد قدرتمندان امروز در امر خاموش‌کردن مخالفان تا چه اندازه به مرزهای ملی بی‌توجه هستند. معلوم نیست دقیقا چه اتفاقی برای خاشقچی افتاده، اما دولت ترکیه اصرار دارد که او در کنسولگری کشته شده است. این مورد برای روس‌ها کاملا آشناست. استالین نیز تیم‌های تروریستی خاصی داشت و در یک مورد به قتل لئون تروتسکی در مکزیک اقدام کرد. برای روسیه نیز ناپدیدشدن محدود به گذشته نیست. گفته می‌شود در دوران ریاست‌جمهوری ولادیمیر پوتین نیز مخالفان در خارج از کشور هدف قرار می‌گیرند که حمله با گاز اعصاب به سرگئی اسکریپال، جاسوس سابق روسیه در بریتانیا، یک نمونه است. پرسش این است که آیا بی‌اعتنایی اقتدارگرایان به مرزها برای خاموش‌کردن مخالفان ارزش هزینه‌کردن را دارد یا نه. در اکثر کشورهای غربی، برای پوتین یا شی اعتبار چندانی قائل نیستند و شهرت شاهزاده محمد بن‌سلمان به‌عنوان اصلاحگر نیز به‌شدت آسیب‌دیده است و شاید این شهرت بد غیرقابل ترمیم باشد. همه آنها ممکن است روزی به حرف ژوزف فوشه، رئیس پلیس ناپلئون، برسند که پس از ربودن و دوک انگهاین گفت: «این بدتر از یک جنایت بود؛ این یک اشتباه بود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.