|

برندگان و بازندگان نفت صد دلاری

فریبرز مسعودی

روند صعودی بهای نفت در بازارهای جهانی با توجه به اینکه نرخ رشد اقتصادی کشورهای مهم جهان روند معمول خود را طی می‌کند، نظر بیشتر کارشناسان نفتی را برای واکاوی علت آن به سمت فرارسیدن زمستان و زمزمه‌های تحریم نفتی ایران از سوی آمریکا جلب می‌کند. اما برندگان و بازندگان احتمالی افزایش بهای نفت چه کشورهایی هستند؟ درواقع در فضای پرتنش بین‌المللی که یک‌طرف آن آمریکا و در سمت دیگر اتحادیه اروپا، روسیه، بیشتر کشورهای عضو اوپک، چین، هند و ایران قرار دارند، به سختی می‌توان برندگان و بازندگان احتمال افزایش بهای نفت صد دلاری را تصور و روابط اقتصادی قدرت‌های بزرگ را ترسیم کرد. آمریکا و نفت شیل بی‌شک آمریکا در صورت افزایش بهای نفت یکی از برندگان آن خواهد بود؛ زیرا این کشور با برنامه‌ریزی‌هایی که از آغاز سده کنونی داشته با دستیابی به فناوری استخراج نفت شیل و افزایش استخراج نفت طبیعی و البته سرمایه‌گذاری سنگین در تولید انرژی‌های تجدیدپذیر، خود را از واردات نفت بی‌نیاز کرده است. دولت آمریکا در دوره جهش بهای نفت به بالای صد دلار، درحالی‌که خود یکی از واردکنندگان عمده نفت خام بود، با ایجاد توجیه اقتصادی سرمایه‌گذاران را به سمت استخراج و توسعه فناوری نفت شیل و انرژی‌های تجدیدپذیر جلب و زمینه‌های جایگزینی نفت شیل با نفت وارداتی را فراهم کرد. کاهش قیمت نفت درصورتی‌که زمینه رشد بهتر اقتصادی چین و هند رقبای اقتصادی و تجاری آمریکا را فراهم می‌کرد، باعث شد تا تولید نفت شیل توجیه اقتصادی خود را از دست داده و سرمایه‌های کلان این بخش بی‌استفاده بمانند. از سوی دیگر، اگرچه افزایش بهای نفت به زیان چین و هند تمام خواهد شد، می‌تواند قدرت چانه‌زنی روسیه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت ‌خام و گاز را در برابر اروپا بالا ببرد که این برای آمریکا چندان رضایت‌بخش نیست. روسیه و «نورد استریم2» اقتصاد روسیه که در سال‌های اخیر در اثر تحریم‌های اتحادیه اروپا و آمریکا و همچنین کاهش ناگهانی بهای نفت به‌شدت آسیب‌ دیده بود، یکی از برندگان اصلی افزایش بهای نفت خواهد بود. احداث خط لوله «نورد استریم2» که با مخالفت‌های شدید آمریکا تا حد تحریم شرکت‌های اروپایی شرکت‌کننده در این پروژه عظیم روبه‌رو شده است، اینک با خیال راحت‌تری از سوی روسیه و اروپا پیش خواهد رفت. این خط لوله با دورزدن اوکراین و لهستان که این سال‌ها در اردوگاه آمریکا علیه روسیه سنگر بسته بودند، مستقیما گاز روسیه را به آلمان و اتریش و سایر کشورهای اروپای غربی خواهد رساند. دسترسی کشورهای اروپای غربی به گاز روسیه که می‌تواند در مسیر بهبود رشد و توسعه اقتصادی این کشورها نقش بسزایی را بازی کند، همواره مورد مخالفت شدید کلیه دولت‌های آمریکا از ریگان تا ترامپ بوده است. همچنین روسیه که در سال‌های اخیر با کاهش بهای نفت از یک‌سو و تحریم‌های غرب علیه این کشور دچار مشکل‌های اقتصادی شده بود، می‌تواند با درآمدهای نفت و گاز بر مشکلات اقتصادی خود غلبه کند و با تکیه بر تأمین انرژی کشورهای غربی عضو اتحادیه اروپا قدرت چانه‌زنی خود را در اختلافات بر سر سوریه، اوکراین و همکاری با ایران بالا ببرد و اردوغان را به خود نزدیک‌تر کند. فراموش نکنیم در سردترین فصل روابط سیاسی و اقتصادی روسیه و ترکیه پس از هدف قراردادن هواپیمای نظامی روسیه از سوی ارتش ترکیه، روسیه با پیش‌کشیدن این موضوع که ترکیه می‌تواند به هاب گازی منطقه تبدیل شود، عملا ترکیه را از غرب و حمایت از داعش جدا کرد و می‌توان گفت روند نزدیکی این دو کشور از همان دوران آغاز شد. چین و هند و مشکلات پایان‌ناپذیر تأمین انرژی اگرچه چین بر اساس شاخص انرژی تجدید‌پذیر (RECAI) به عنوان بهترین مکان برای سرمایه‌گذاری در زمینه انرژی‌های تجدید‌پذیر در تابستان امسال از میان 40 کشور جهان معرفی شد (چین نخستین کشور و هند چهارمین کشور در این رتبه‌بندی هستند)، این کشور هنوز عمده نیازهای انرژی خود را از نفت و گاز تأمین می‌کند. چین و هند با سرمایه‌گذاری‌های عظیم در تولید انرژی‌های تجدید‌پذیر میلیاردها دلار در تولید و استخراج نفت در کشورهای نفت‌خیز سرمایه‌گذاری نیز کرده‌اند، اما با افزایش بهای نفت صنایع این دو کشور با مشکل‌هایی روبه‌رو خواهند شد که ممکن است در کاهش رشد اقتصادی آنها تأثیر منفی داشته باشد، ولی باید با احتیاط با این موضوع برخورد داشت. اما مشکل دیگر این دو کشور، یعنی چین و هند، در تحریم آتی نفتی ایران از سوی آمریکاست که از هم‌اکنون این دو کشور زیر فشار شدید آمریکا برای قطع خرید نفت از ایران هستند. این موضوع می‌تواند مشکل نفتی این دو کشور را مضاعف کند زیرا هنوز این دو کشور هیچ تأمین‌کننده مطمئنی برای نیازهای نفتی خود نیافته‌اند. عربستان با دمش گردو می‌شکند گران‌شدن نفت و خارج‌شدن ایران از گردونه نفت و انرژی جهان می‌تواند بیشتر از هر کشوری به سود عربستان تمام شود. ایران در دو سال گذشته با عرضه نفت سبک و ارزان توانست بازار چین و هند را از دست عربستان بیرون آورده و خود به تأمین‌کننده نفت سبک اقتصادهای نوظهور تبدیل شود. اکنون با تحریم ایران و بالارفتن بهای نفت شرکت نفت ارامکو می‌تواند بازار این دو اقتصاد نوظهور و کره‌جنوبی و ژاپن را آن خود کرده و در کنار روسیه بازار نفت را قبضه کند و دلارهای نفتی فراوانی را به جیب بزند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.