سوييفت و حيات مستقل برجام
کوروش احمدي . کارشناس روابط بينالملل
مقاله روز گذشته واشنگتنپست حاکي از وجود مشکلی جديد بر سر راه ترامپ براي «فشار حداکثري» به ايران است. بر پايه اين گزارش، منوچين، وزير خزانهداري آمريکا، به اجراي تصميم ترامپ مبني بر فشار بر نظام اجراي تراکنشهاي مالي بينالمللي (سوييفت) براي قطع رابطه با بانکهاي ايراني، اکراه دارد و تاکنون اقدامي دراينباره انجام نداده و درخواست ترامپ در 26 جولاي را براي ارائه پيشنهادهایی در راستای اعمال فشار بر سوييفت، به تعويق انداخته است.
اگرچه هيئتمديره سوييفت در بلژيک مستقر است و تابع قانون آن کشور، اما آمريکا همچنان نفوذ زيادي بر آن دارد. سوييفت هرچند مدعي استقلال سياسي است، اما در گذشته در مواردي چارهاي جز تسليم در مقابل توان بالاي اقتصادي آمريکا نداشته و ازجمله ناچار به قطع خدمترساني به ايران و کوبا شده است. بعد از حملات تروريستي 11 سپتامبر نيز آمريکا از دادههاي اين سيستم براي جلوگيري از تأمين مالي تروريسم کمک گرفت. اگر آمريکا با معافيت سوييفت از تحريمها موافقت نکند، سوييفت در 13 آبان ناچار از قطع رابطه با بانکهاي ايران خواهد بود. در غير اين صورت، اعضاي هيئتمديره و نهادهاي مالي مرتبط با اين مديران، هدف تحريم قرار خواهند گرفت. با توجه به ادامه پايبندي اروپا به برجام و تمايل بخش عمدهاي از کشورهاي اروپايي به ايستادگي در برابر دخالتهاي خودسرانه و نظمگريز تيم ترامپ در امور جهاني، اينبار قطع سوييفت بهآساني دفعه قبل نخواهد بود و ممکن است بدون تهديد اعضاي هيئتمديره آن و 25 بانک بزرگ بينالمللي از سوی آمريکا ممکن نباشد. اين امر بالطبع رابطه دو سوي آتلانتيک را بيش از پيش دستخوش مشکل خواهد کرد. از آنجا که تهديد سوييفت لطمهاي جدي به اعتبار آمريکا خواهد زد، اين امر به يکي از عرصههاي مهم براي محکخوردن توان آمريکا به اعمالنظر خود و عزم اروپا براي مهار تکتازيهاي آمريکا تبديل شده است. وزير خارجه آلمان تاکنون چندبار بر ضرورت تلاش اروپا براي رهايي از وابستگي به آمريکا در حوزه سياستهاي تجاري، مالي و اقتصادي تأکيد کرده است. به گفته او، ايجاد يک کانال مستقل پرداختهاي بينالمللي، يکي از راهها براي تحقق اين مهم است. او در ماه آگوست گفته بود تلاش براي اين منظور آغاز شده است. در همين راستا، کميسيون اروپا در حال ايجاد نظامي به موازات سوييفت است که به ايران امکان تماس با نظامهاي مالي و تسويه اروپايي را با استفاده از پولهاي مورد حمايت بانک سرمايهگذاري اروپايي بر مبناي يورو ميدهد. اروپا با کمک بانک سرمايهگذاري اروپايي، از توان حقوقي و رگولاتوري کافي براي ايجاد سيستمي به موازات سوييفت براي انجام تراکنشهاي مربوط به ايران با هدف نجات فوري برجام برخوردار است. البته تلاش براي ايجاد يک سوييفت موازي زمانبر است و مشکل ميتوان انتظار داشت که بهموقع نتيجه دهد و تحريمهاي آمريکا عليه ايران را خنثي کند. در کوتاهمدت، اروپا اميدوار است بتواند روي سازوکارهايی مانند «کانال ويژه» (SPV) و... و نيز روي چين حساب کند؛ به اين شکل که چين واردات نفت از ايران را افزايش دهد و مانع اثرات شديد تحريم بر ايران شود. چين اگر تصميم سياسي لازم را بگيرد، ميتواند تيغه تحريمهاي آمريکا را تا حدي کُند کرده که اين کار با تکيه بر سيستم مالي مستقل این کشور شدني خواهد بود. سوييفت که حدود 10 هزار بانک بينالمللي را بههم وصل ميکند، از بسياري جهات، بهويژه جلوگيري از تأمين مالي تروريسم، حائز اهميت بسياری است و کشورهاي هر دو سوي آتلانتيک بهشدت درصدد جلوگيري از تضعیف آن هستند. دواير اجرائي آمريکا نيز در اين نگراني سهيماند و مايل نيستند تمرکز بيمارگونه ترامپ بر ايران، نظام مالي بينالمللي را با مشکل مواجه کند. والاستريت نيز که بهطور سنتي مخالف مداخله سياستمداران در سازوکارهاي تجارت داخلي و بينالمللي است، ممکن است با تندرويهاي ترامپ که خطراتي را متوجه نظم مالي بينالمللي میکند، موافق نباشد. اکراه خزانهداري آمريکا و امتناع از پيگيري مجدانه دستورات ترامپ را ميتوان ناشي از اين عوامل ديد. بااينحال، قطع سوييفت مهمترين حربهاي است که ترامپ براي الزام ايران به مذاکره در دست دارد و با عدم همکاري کامل خزانهداري آمريکا براي قطع سوييفت، استراتژي «فشار حداکثري» ترامپ ميتواند به مخاطره بيفتد. تقابل بين اروپا و آمريکا بر سر سوييفت و برخي امور ديگر، حاکي از آن است که برجام مستقل از ايران زندگي خاص خود را يافته و بهعنوان يکي از عوامل مهم، موجب تشديد مناقشه بين آمريکا و اروپا شده است. اکنون اروپا خود را در نقش ناجي نظم بينالمللي موجود ميبيند و مصمم است اگر بتواند نظم موجود را از گزند پوپوليستهاي راست مانند ترامپ و احزاب اروپايي همفکر او که دشمن روند جهانيشدن و ساختارهاي شکلگرفته بر مبناي اين روند هستند، برهاند و در غياب آمريکا در نقش ستونفقرات اين نظم عمل کند. طرفه اينکه در اين مهم، ايران نيز همراه اروپا در راستای حفظ نظم بينالمللي موجود عمل ميکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.