|

ناگهان شلیک شش گلوله

سال‌ها پس از جنگ جهانی دوم مردی به نام آنتون جست‌وجویی را آغاز می‌کند برای گشودن معمایی که در ماه‌های پایانی جنگ منجر به ازهم‌پاشیدن خانواده‌اش و فرستاده‌شدن خودش به اردوگاه شده بود. ماجرا از این قرار است که روزی جسد یک پلیسِ همکار نازی‌ها در مقابل خانه آنتون و خانواده‌اش پیدا می‌شود. آنتون در آن زمان نوجوان بوده است. به دنبال پیداشدن جسد سربازان مسلح به خانه می‌ریزند. کمی بعد خانه آتش می‌گیرد و آنتون نوجوان روانه اردوگاه می‌شود؛ بی‌آنکه در آن زمان دقیقا بداند چه به چه است. حالا سال‌ها گذشته و آنتون می‌خواهد ابعاد تاریک واقعه را دریابد. این طرحِ کلی رمان «سوء‌قصد» اثر هری مولیش، نویسنده هلندی، است. رمانی که با ترجمه سامگیس زندی در نشر چشمه منتشر شده است. هری مولیش چنانکه در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی رمان «سوء‌قصد» آمده در کنار دو نویسنده دیگر به نام‌های فردریک هرمانس و جرارد ریو «یکی از سه بزرگ‌مرد ادبیات بعد از جنگ هلند است»؛ نویسنده‌ای که تجربه هولناکش از جنگ جهانی دوم، آنچه را که او از این جنگ به نمایش گذاشته به اثری خاص بدل کرده است. او خودش درباره آنچه درباره جنگ جهانی دوم نوشته گفته است: «من فقط درباره‌ی جنگ جهانی دوم ننوشته‌ام، خود من جنگ جهانی دوم هستم». آمیختگی‌اش این‌چنین با جنگ جهانی دوم به تجربه دوگانه مولیش از این جنگ بازمی‌گردد. مادر مولیش یهودی - آلمانی بود و او و مادرش در دوران جنگ به اردوگاه نازی‌ها فرستاده شدند. پدرش اما با نازی‌ها همکاری می‌کرد و همین همکاری موجب شد که مولیش و مادرش پیش از مرگ در اتاق گاز فرار کنند؛ اگرچه مادربزرگ مولیش از این فاجعه نجات نیافت. در بخشی از مقدمه ترجمه فارسی «سوءقصد» درباره تأثیر این تجربه دوگانه در رمان‌های مولیش چنین می‌خوانیم: «داشتن یک مادر یهودی و پدری همدست نازی‌ها او را در شرایط خاصی قرار می‌داد که مرزهای بین خوبی و شرارت، تقصیر و بی‌گناهی همواره برایش مخدوش می‌ماند که این حس در اغلب رمان‌هایش گنجانده شده است». در این مقدمه همچنین ضمن اشاره به پیوند واقعیت و اسطوره در رمان‌های مولیش درباره تلقی مولیش از داستان و واقعیت و نمود این تلقی در رمان «سوء‌قصد» آمده است: «به عقیده‌ی مولیش نویسندگی فرایندی جادویی است. واقعیت‌ها را نباید تصادفی دانست؛ همیشه در آنها انسجامی نهفته است. شانس و تصادف وجود ندارد، هر واقعیتی از معنای عمیق‌تری برخوردار است، تاریخ یک فرایند قانونمند است. وظیفه‌ی نویسنده این است که معنای عمیق‌تر واقعیت‌ها را آشکار کند که آن را همیشه می‌توان از طریق نمادهای موجود در وقایع شناسایی کرد. او در رمان سوء‌قصد شرح می‌دهد که نماد یعنی چه. مولیش واقعیت را طوری تغییر می‌دهد که حوادث ماورای شخصیت داستان ظاهر می‌شوند و داستان به یک افسانه بدل می‌شود. این دیدگاه اسطوره‌ایِ جادویی در بیشتر آثار مولیش دیده می‌شود». بستر سنگی عروس و کشف آسمان از دیگر رمان‌های مولیش هستند. او علاوه بر رمان‌، نمایش‌نامه، مقاله، شعر و رساله فلسفی نیز نوشته است. «سوء‌قصد» از مهم‌ترین رمان‌های اوست و براساس آن در سال 1986 فیلمی هم ساخته شده و این فیلم جوایز اسکار و گلدن‌گلوب را دریافت کرده است. رمان «سوء‌قصد» از زبان هلندی به فارسی ترجمه شده است. آنچه در ادامه می‌خوانید قسمتی است از این رمان: «در سکوت اتاق، درحالی‌که جنگ در هلند داشت پایان می‌گرفت، از خیابان صدای شلیک شش گلوله شنیده شد: اول یک شلیک، بعد دو شلیک پشت‌سرهم، بعد صدای ششمین شلیک. آنتون که می‌خواست تاس را بیندازد خشکش زد، به مادرش نگاه کرد، مادرش به پدرش نگاه کرد، پدرش به درهای کشویی؛ اما پیتر سرپوش چراغ کاربید را برداشت و روی آن گذاشت؛ حالا آنها در تاریکی نشسته بودند. پیتر بلند شد، لنگ‌لنگان راه افتاد، در کشویی را باز کرد و از شکاف پرده‌ی پنجره‌ی خلیجی بیرون را نگاه کرد. بلافاصله بوی کپک‌زدگی و سرمای اتاق نشیمن وارد اتاق شد. پیتر گفت یک نفر رو با تیر زدن. کسی روی زمین افتاده. و به سرعت به راهرو رفت. مادر داد زد پیتر! آنتون شنید که او به دنبال پیتر بیرون دوید. آنتون هم از جایش پرید و به طرف پنجره‌ی خلیجی دوید، بدون اینکه به هیچ‌یک از مبل‌هایی بخورد که ماه‌ها آنها را ندیده بود و حالا هم نمی‌دید؛ مبل‌ها، میز گرد کوتاه با پارچه‌ی توری زیر شیشه، کمد و یک کاسه‌ی سفالی روی آن و عکس‌های اجدادشان. پرده‌ها و لبه‌ی پنجره‌ها به سردیِ یخ بودند؛ چون مدت‌ها بود نفس کسی به آنها نخورده بود، حتا روی پنجره‌هایش یخ هم نزده بود. یک شبِ بدون ماه بود، اما برف منجمد، نور ستاره‌ها را منعکس می‌کرد. اول فکر کرد شاید پیتر همین‌طور حرفی زده است، اما از کنار سمت چپ پنجره‌ی خلیجیِ خودش هم همان منظره را دید».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.