|

بازی سرمایه‌داری برای خفه‌کردن صدای معترض

بهرام دبیری: یک بازی کمدی/ تراژیک در جهان هنر اتفاق می‌افتد که از آمریکا شروع شده است. فرض بر این بوده است که آقای بنکسی، نقاش خیابانی، حتی اگر معترض باشد که ظاهرا معترض است، ولی من تردید دارم و معتقدم رل مخالف یا اپوزیسیون‌گرفتن فقط زمینه‌ای است برای کسب شهرت، کاری می‌کند که کسی نخرد یا کار او کار یک معترض است، ولی نظام سرمایه‌داری توان و تخیل این را دارد که از همین هم چیزی بسازد. چندین‌سال پیش که من در پاریس بودم، نمایشگاهی بود از آقای سزار، نقاش و مجسمه‌ساز معروف فرانسوی که تپه بزرگی از مدفوع را ساخته بود، در سالنی بسیار مجلل، سفید، با طناب‌های حفاظ که بینندگان به این مدفوع نزدیک نشوند که مبادا آسیب ببیند. این کار شاید در سال‌‌های 1920 یا 1930 یا حتی کمی دیرتر از طرف یک هنرمند - اگر بشود چنین نامی رویش گذاشت- یک اعتراض تلقی می‌شد که معمولا پلیس حمله می‌کرد و جمع می‌کرد و می‌بست، اما در آن سال که من در پاریس آن نمایشگاه را دیدم، شهردار پاریس سفارش داده بود که کاری را بسازد و او گفته بود که من می‌خواهم یک مدفوع چهارمتر در دومتر بسازم. شهردار گفته بود چقدر بودجه می‌خواهی؟ چه سالنی در اختیارت بگذاریم؟ چه نوری می‌خواهی بر آن بتابد؟ درواقع به نوعی ته همه این ماجرا از دل و جرئت‌انداختن هنرمندان است که به مدد تبلیغات و به مدد دلار شدنی است. آن‌چنان که وقتی من 20 ساله بودم؛ یعنی در دهه 60 میلادی، هنرمندان، نقاشان، نویسندگان و شاعران فراوانی به‌عنوان معترض در جامعه اروپا و حتی آمریکا قابل شناسایی بودند؛ چه باب دیلن بود در آمریکا، چه بیتل‌ها در انگلیس یا پینک فلوید، کامو، سارتر و بسیاری دیگر. اما امروزه سال‌های‌سال است که ما هیچ صدای معترضی از جامعه هنری اروپا و آمریکا نمی‌شنویم و نهایت آن می‌رسد به موجودی به ‌نام آقای بنکسی که پشت این نفروختن و مخالف‌بودن، اثر او را تبدیل می‌کنند به اثری که یک‌میلیون پوند یا یک‌میلیون دلار قیمت‌گذاری می‌شود. چنین بازی‌ای در آنجا جریان دارد که خیلی هم عجیب نیست. سرمایه‌داری موفق شده است کاری کند که لااقل در جامعه غرب هیچ صدای معترضی وجود نداشته باشد. برای همین هم هست که الان سال‌هاست در کشورهای آسیایی یا آمریکای‌لاتین صداهای واقعی‌تری از هنرمندان می‌شنویم که دیگر این صداها از جامعه هنری اروپا یا آمریکا به گوش ما نمی‌رسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.