|

داستان تراژيک «جمال» و آينده سياسي «بن سلمان»

اردشير زارعي‌قنواتي : با قدرت‌گيري «محمد بن سلمان» وليعهد و وزير دفاع عربستان در چارچوب مناسبات سلطنتي خاندان سعودي که برخلاف عرف معمول بود و هم‌زماني اين موضوع با ماجراجويي‌هاي رياض در منطقه پيراموني، شرايط خاورميانه وارد دگرگوني سياسي و امنيتي جديدي شد که ارتباط مستقيمي با اعمال وليعهد جديد داشت. از يک طرف تغييرات روبنايي و تبليغاتي اين تغييرات که با نمايش‌هاي اعطاي حق رانندگي به زنان، ورود زنان به استاديوم‌هاي ورزشي، مبارزه با فساد درون خاندان سلطنتي، سياست مشت آهنين وليعهد ماجراجو در داخل و خارج، نزديکي آشکار به دولت افراطي «دونالد ترامپ»، مناسبات پشت پرده با کابینه راست‌گراي «بنيامين نتانياهو» و طرح سند 2030 توسط حلقه قدرت حامي محمد بن سلمان، ظاهرا نشان مي‌داد که عربستان در مسير مدرن‌سازي دولت در حال پوست‌اندازي است. اما از طرف ديگر تشديد سرکوب مخالفان در خاندان سلطنتي، سرکوب روشنفکران و روزنامه‌نگاران، برخورد با فعالان مستقل حقوق زنان در عرصه داخلي و راه‌انداختن جنگ يمن، دخالت باج‌گيرانه در امور لبنان که به بازداشت خانگي «سعد حريري» که به تحميل اعلان استعفاي او از نخست‌‌وزيري در رياض منجر و سپس با وساطت فرانسه حل‌وفصل شد و تغيير معادلات سنتي خاورميانه در همسويي استراتژيک با رژیم اسرائيلي در چارچوب مبارزه با دشمن مشترکي به نام ايران، نشان داد که در پشت آن ظاهرسازي‌هاي زيبا، سيرت سياهي پنهان شده است. از سال 2015 که به دستور وليعهد قدرتمند سعودي حمله به يمن آغاز شد و سپس با پيروزي ترامپ در انتخابات رياست‌جمهوري آمريکا که کاملا باب ميل رياض بود، هم‌زمان سياست خريد حمايت‌هاي ديپلماتيک و همچنين باج‌دهي کلان به رهبران جديد واشنگتن در دستور کار قرار گرفت و قلک نفتي عربستان مجموعه‌اي از کشورهاي عربي، آفريقايي، اروپايي و آمريکا را گرد رياض جمع کرد که با چشم‌پوشي بر جنايات رهبران رياض تنها به دستشان که در جيب آنان بود، اهميت مي‌دادند. اين شرايط موجب شد که دستان باز رياض و وليعهد ماجراجو براي هر کاري باز باشد و در يمن بدون هيچ هراسي دست به جنايات جنگي بزند، در سوريه و لبنان عليه حاکميت ملي اين کشورها سناريوهاي توطئه‌گرايانه اجرا کند و در داخل کشور نيز هر صداي مخالفي را در گلو خفه کند. در حالي که بعد از افشاي آنچه بر سعد حريري گذشت و مستندشدن جنايات جنگي ائتلاف به رهبري عربستان در يمن توسط نهادهاي بين‌المللي از جمله سازمان ملل متحد، زمان ترکيدن حباب اعتبار دروغين محمد بن سلمان آغاز شد و ايشان به ناچار کمي خود را در حاشيه قرار داد اما همچنان به سياست‌هاي مخرب خود ادامه داد. آخرين مورد از اين اعمال مخرب ظاهرا انتقام‌گيري از يک روزنامه‌نگار قبلا نزديک به حوزه قدرت و بعد مغضوب دستگاه سلطنت رقم خورده که هم‌اکنون تبديل به يک معضل بين‌المللي براي عربستان شده است. زماني که «جمال خاشقچي» روزنامه‌نگار شناخته‌شده عربستاني و مخالف وليعهد براي رتق و فتق امور شخصي گام به کنسولگري عربستان در شهر استانبول گذاشت، شايد فکر نمي‌کرد که کينه محمد بن سلمان تا مرز سربه‌نيست‌کردن هم دامن او را بگيرد. آقاي خاشقچي که هم‌اينک با روزنامه واشنگتن‌‌پست آمريکا همکاري مي‌کند، بعدازظهر روز سه‌شنبه دوم اکتبر براي گرفتن مدارک طلاق از همسر سابق خود وارد ساختمان کنسولگري عربستان در استانبول شد ولي هرگز از اين در خارج نشد. داستان اين رفتن و نيامدن و بيش از سه ساعت انتظار خديجه که بي‌نتيجه بود خبر را به آگاهي مشاور دولتي و سپس رسانه‌هاي جهان رساند. با ورود رسانه‌اي اردوغان و تمرکز رسانه‌ها روي اين موضوع دولت رياض در يک مخمصه بزرگ افتاد به طوري که گمانه‌زني‌هاي رسانه‌اي و سخنان اردوغان تا حدودي تأييدکننده اين موضوع بود که خاشقچي در کنسولگري توسط يک تيم ويژه اعزامي از رياض سربه‌نيست شده است. کنسولگري عربستان در رياض که تکذيب‌هاي آن کسي را قانع نکرد، کار را به جايي رساند که خود محمد بن سلمان در مصاحبه با مجله بلومبرگ در پنجم اکتبر ضمن تکذيب اين خبر دستور بازديد از کنسولگري را مطرح کند.از آنجا که هم‌اکنون بين دولت ترکيه و عربستان مناسبات خوبي وجود ندارد، اين بهانه خوبي براي اردوغان است که يک رسوايي بزرگ را براي رهبران رياض رقم بزند. ظاهرا محمد بن سلمان در انتخاب مکان براي سربه‌نيست‌کردن يا ربودن يک روزنامه‌نگار مخالف خود دچار يک اشتباه محاسبه بزرگ شده است و اشتباهي که اردوغان هرگز از آن به‌راحتي نخواهد گذشت. اردوغان هر عيبي که داشته باشد اما يک خصوصيت ويژه هم دارد و آن اينکه وقتي قول انجام يک کار را مي‌دهد تا آخر بازي مي‌رود و اهل ريسک و قمار سياسي براي برد است. هم‌اکنون گريبان «محمد» به سختي در چنگ «رجب» قرار دارد و رهايي از آن راحت نخواهد بود. جدا از اينکه ادامه مناقشه حول ناپديدشدن جمال خاشقچي مي‌تواند روابط بين دو کشور را دچار تنش بيشتري کند اما موضوع مهم‌تر درخصوص امکان سربه‌نيست‌شدن او در اين است که اين رسوايي جايگاه محمد بن سلمان در کاست حکومتي را مي‌تواند به شدت متزلزل کند. روزهاي آينده براي داستان چگونگي ناپديدشدن جمال مي‌تواند روزهاي بسيار مهمي باشد و اگر خيلي زود پاسخي قانع‌کننده يافت نشود اين بار به نظر نمي‌رسد که بن سلمان از اين مهلکه به سلامت برهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.