خرابیهای یک نعمت
این روزها در اخبار استانهای شمالی کشور صحنههایی از رویدادهایی را میبینیم که بیشباهت به گزارشهای خبری مربوط به توفانهای کاترینا یا هاروی در ایالات متحده یا سونامی در اندونزی یا ژاپن نیست. بله، البته بلایای طبیعی در همهجای دنیا رخ میدهد، خسارت بر جا میگذارد و تلفات میگیرد؛ اما آیا واقعا درست است که نام یک بارش کمابیش متوسط باران، آنهم در بارانخیزترین استانهای کشور و بعد از سپریکردن دورههای طولانی و بیسابقه خشکسالی را «بلای طبیعی» بگذاریم؟ واقعا «باران که در لطافت طبعش خلاف نیست» بلای طبیعی است؟ واقعیت این است که حجم بارندگی بهنسبت بازه زمانی بارش زیاد بوده است؛ بارشی که بر اساس گزارش خبرگزاریها در نقاط مختلف استانهای گیلان و مازندران حدود صد تا 200 یا حتی 300 میلیمتر در یک بازه زمانی 24ساعته رخ داده است و میتوان آن را بیسابقه یا کمسابقه دانست؛ اما آیا سابقه این قبیل اتفاقات در کشور ما فقط به این مورد بارش «بیسابقه» محدود میشود یا نگاهی به اخبار نیمه دوم سال گذشته یا سال پیش از آن، موارد متعدد سیل و آبگرفتگی و حوادث منجر به خسارت و تلفات شهروندان را با وقوع بارشهای بسیار کمتر از این نیز در گوشهوکنار کشور نشان میدهد؟ سبزترین استانهای کشور، قطعا با بارش سیلآسا بیگانه نیستند. طبیعتا ادارهکنندگان کشور نیز با شرایط ویژه این استانها آشنایی کامل دارند؛ استانداران، فرمانداران و شهرداران در گیلان و مازندران شرایط جوی محلی خود را بهخوبی میشناسند. پیمانکارانی که قرار است پروژههای عمرانی را در این استان اجرا کنند، از مسائل خاص و استانداردهای احداث سازهها در آبوهوای مرطوب آگاهاند و طراحان این پروژهها نیز ضرایب مربوط به بارگذاری سازهها و استانداردهای خاص را اعمال میکنند و ناظران هم این ضوابط را در طراحی و اجرا زیر نظر دارند. پس چه اتفاقی میافتد که باران فاجعه میشود؟ دراینباره میشود از انباشت سوءمدیریت و سهلانگاری در چند حوزه سخن به میان آورد؛ سوءمدیریتهایی که نبود هرکدامشان برای جلوگیری از بروز این همه خسارت و فاجعه کافی بود. در حوزه محیط زیست، سالهاست که کارشناسان درباره خطر قطع درختان جنگل در شیب کوهها و تپهها و جنگلزدایی هشدار میدهند از سوی دیگر سازههایی را میبینیم که اولین اصول و ضوابط مهندسی در آنها رعایت نشده، جادهها و پلهایی که بهعلت آبشستگی ویران میشوند، درصورتیکه بدیهیترین انتظاری که از یک پل میرود، این است که پایههایش در یک مسیل فصلی یا رودخانه جریانهایی بهمراتب شدیدتر از این را تاب بیاورد و در مقابل این سازههای «جدید و مهندسیساز» به پلهای باستانی خشتی چندصدساله برمیخوریم که بهراحتی همین شرایط هیدرولوژیک را تحمل میکنند. ساختوساز در حریم رودخانهها و دریا نیز عامل مهم دیگری در ایجاد خطر است که همیشه ملاحظات اقتصادی باعث فراموشی و چشمبستن بر آن شده است. سرانجام، پیشبینی حادثه و هشدار به شهروندان پیش از وقوع حادثه و آمادگی و امدادرسانی بهموقع برای زمان حادثه است که میتوانست عامل نجات جانها باشد و طبق معمول بهانههایی مانند «غافلگیری» و «بیسابقهبودن» برای نبودش تراشیده میشود. باز هم باید فردفرد شهروندان را در بروز این «بلایای طبیعی» مقصر بدانیم یا خود «طبیعت» را؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.