کتاب
آخرین جنگ «روزگاری جنگی درگرفت. اما در گذشتهای چندان دور که جنگهای دیگر و حتی جنگهایی از انواع دیگر، آن را از اهمیت انداختند. بهطوری که حتی کسانی که در آن شرکت کردهاند چهبسا فراموشش کرده باشند. من در آن جنگ سهمی داشتم. میشود گفت با آن درگیر شدم و چون در کسوت خبرنگار جنگی بودم طبعاً نمیجنگیدم و چیز زیادی درباره آن بهیاد نمیآورم. خواندن این گزارشهای قدیمی که بهوقت خود با هیجان فرستاده شدهاند تصویرها و عواطفی کاملاً ازیادرفته را تداعی میکنند.» این جملات آغاز کتابِ «روزگاری جنگی درگرفت» اثر جان استنبک است. تابستان 1943 استنبک بهعنوان خبرنگار به شمال آفریقا و ایتالیا رفت. در 1944 در انگلستان برای «دیلیاکسپرس» جریان جنگ را گزارش کرد. ماحصلِ این دوره از فعالیتهای استنبک، یادداشتهای روزانهای است که در کتاب «روزگاری جنگی درگرفت» گرد آمد. چنانکه در پیشگفتار مترجم آمده در این یادداشتها، استنبک مراحل نخستین حرکت سربازان آمریکایی را برای شرکت در جنگ شرح میدهد. استنبک مینویسد: «اگر قادر بودیم که از حوادث بیاموزیم در آن صورت زندهنگهداشتن خاطرهها میتوانست سودمند باشد، ولی ما از حوادث نمیآموزیم» و از یونان باستان شاهد میآورد که دستکم هر بیست سال یک بار جنگی در میگرفت تا هر نسل ناگزیر معنای جنگ را دریابد. بعد استنبک مینویسد: «اما ما باید آن را فراموش کنیم وگرنه هیچوقت دوباره توانایی آن را پیدا نمیکنیم که از حماقت مرگبار بگریزیم.» با اینهمه، او مینویسد جنگی که من از آن حرف میزنم بهیادماندنی است، چراکه در نوع خود آخرین جنگ بوده است. «جنگ داخلی ما، آخرین نوع جنگ نجبا نامیده شده و جنگ جهانی دوم آخرین نوع جنگهای طولانی جهانگیر. جنگ آینده، اگر آنقدر ابله باشیم که بگذاریم رخ دهد، آخرین نوع هرگونه جنگی خواهد بود، کسی بهجا نخواهد ماند تا چیزی بهخاطر آورد و اگر حماقت بهخرج دهیم، سزاوار بقا نخواهیم بود.» او از حس خود هنگامِ مواجهه با یادداشتهای قدیمیاش میگوید: «اینکه حالا آنها را بیرون کشیدهام تنها بهانه من نیست. با خواندن آنها، پس از این همه سال نهفقط دریافتم که چه مقدار از آنها را فراموش کردهام بلکه همچنین متوجه شدم که این یادداشتها عبارتند از نمایشهای روزمره، انگیزههای احساساتی و شاید، در پرتو همه چیزهایی که تاکنون رخ داده است، تمامی عنصر کار غیرحقیقی و انحرافی و یکجانبه.» تمام حوادث این کتاب اتفاق افتادهاند اما چیزهای دیگری بوده که روایت نشده؛ بخشی بهدلیل نظم عادی امور و بخشی نیز از روی سنت. «روزگاری که جنگ درگرفت» با ترجمه محمدرضا پورجعفری در نشر نگاه منتشر شده است. داستانهایی از طبیعت و انسان از آثار جان استن بک که با ترجمه سیروس طاهباز در نشر نگاه به چاپ رسیده است یکی هم مجموعه داستانی است با عنوان «دره دراز» که از شش داستان تشکیل شده است. در این مجموعه نیز مثل بسیاری از آثار استن بک با حاشیهها و مردم حاشیه سروکار داریم. آدمهایی اغلب خردهپا و گاه غریب که بعضی از آنها هیچ معلوم نیست از کجا آمدهاند و به کجا میروند. مثل زنی که در داستان «مار» ناگهان سر از آزمایشگاه دکتر فیلیپس در میآورد و بعد میرود و دیگر پیدایش نمیشود. کشاورزان تهیدست از دیگر شخصیتهای داستانهای استن بک در مجموعه «دره دراز» هستند. همچنین فرودستانی که میکوشند اوضاع خود را تغییر دهند، مثل دو شخصیت داستان «یورش» که قصد دارند در میتینگی سیاسی شرکت کنند اما همهچیز جور دیگری رقم میخورد. طبیعت وحشی نیز در اغلب این داستانها به صورتهای مختلف حضور دارد. این حضور بهویژه در داستان «پرواز» بسیار پررنگ میشود. جانی خرسه، مار، یورش، گلهای داودی، پرواز، و کتی، قدیسه عذرا عنوانهای داستانهای مجموعه «دره دراز» هستند. استن بک نویسندهای بود زیسته در میان طبقات فرودست. این تجربه زیسته باعث میشد به فرودستان نگاهی چندوجهی داشته باشد. نگاه کنید به هراس ملموس روت در داستان «یورش» در همین مجموعه «دره دراز»؛ روت مبارز است اما سیمایی که از او ترسیم میشود سیمای کلیشهای یک مبارز نیست، بلکه سیمای یک انسان عادی است که میترسد و در عین حال میخواهد قوی و شجاع باشد. استن بک در آثارش تاریخ مردم خردهپا را روایت میکند؛ تاریخ فرودستان و طردشدگان و آنها که زندگیشان در معرض چپاول و غارت است و با فقر و تهیدستی روزگار میگذرانند. او به سویههای تاریک جامعه سرک میکشد و آدمهایی را مرئی میکند که تاریخ رسمی آنها را به تاریکی رانده و به فراموشی سپرده است. آدمهایی بینام و نشان که روزگاری تلخ را از سر میگذرانند. آنچه در ادامه میخوانید سطرهایی است از داستان «پرواز» از مجموعه دره دراز: «پیه، در مسافتی دور جنبش خفیفی را زیر بوتهها دید. تفنگ را تنگتر به چنگ فشرد. خرگوش خرماییرنگ کوچکی خرامان به کورهراه درآمد و از آن گذشت و دوباره لای بوتهها ناپدید شد. پیه مدتی دراز صبر کرد. در پایین، زمین هموار کوچک و درختان بلوط و لتهی علف را میدید. ناگهان چشمش به راه افتاد. سیصد متر پایینتر در میان بوتهها حرکت تندی به چشمش خورد، تفنگ را بالا گرفت و میزان کرد. دوباره، جنبشی در بوتهها پیدا شد. پیه نشانه را روی آن میزان کرد و ماشه را فشار داد. صدای انفجار از کوه پایین رفت و از دامنهی دیگر بالا آمد و برگشت. تمام دامنهی سراشیب آرام شد. دیگر حرکتی پیدا نبود...». چند اپيزود از روزمرگي رمان «اسب سرخ» نوشته جان استنبك دومين جلد از مجموعهآثار اين نويسنده است كه در نشر نگاه منتشر شده است. رمانی اپیزودیک متشكل از چهار داستانِ بههم پیوسته. اين داستانها روايتِ زندگی جودی است در مزرعه پدرش واقع در کالیفرنیا. جودی که در مزرعهای در کالیفرنیای شمالی بزرگ شده، شرایط زندگی و سختیهای کار یک مزرعهدار را بهخوبی ميداند و روش رفتار با اسبها را فراگرفته است. در اين ميان ارتباط عجیب و خاصي دارد با گابیلن، اسبی چموش و زودجوش که پدرش به او داده است و با هيچيك از آموختههاي او منطبق نيست. ارتباط عاطفی جودی با اسبش، دنیایی بکر از تعامل انسان و طبیعت را بهوجود میآورد که زندگی یکنواخت و کسلکننده او را تغيير ميدهد. جودي با كمكِ یکی از کارگران مزرعه، به تمرین و رامکردن اسبش میپردازد و بیصبرانه منتظر لحظهای است که بر زین گابیلن بنشیند. «هدیه»، «کوههاى بزرگ»، «پیمان» و «رهبر مردم» عناوين داستانها يا اپيزودهاي داستانِ «اسب سرخ» است. در بخشي از داستان، جان استنبك جودي و احوالات او را چنين توصيف ميكند: «اکنون آفتاب فراز کوهها را پوشانده بود، خانه را سفید و طویله را تابان کرده بود و سبزههاى نمدار را به درخشیدن واداشته بود. پشت سر، میان بوتههاى بلند مریمگلى، پرندهها روى زمین مىپریدند و در میان برگهاى خشک همهمه بهپا مىکردند؛ سنجابها در پاى تپه به تیزى جیغ مىزدند. جودى نگاهى به ساختمانهاى کشتگاه انداخت. در فضا ناپایدارى احساس مىکرد، احساس دگرگونى و ازدسترفتن و به چیزى دیگرگونه و ناآشنا درآمدن. بالاى تپه دو لاشخور سیاه بزرگ نزدیک زمین پرواز مىکردند و سایههاشان یکنواخت جلویش تند مىلغزید. در آن دوروبر جانورى مرده بود، جودى این را مىدانست، گاوى بود یا لاشه خرگوشى، لاشخورها هیچ چیز را از نظر دور نمىداشتند. جودى همچون هر موجود پاکى، از آنها نفرت داشت؛ اما نمىشد آزارشان رساند چون سروکارشان با لاشه بود». تنها موجودي كه جودي را از اين وضعيت ميرهاند همان اسب سرخ است كه آنهم خيلي زود به سرانجامي تلخ دچار ميشود. بيماري اسب آرزوهاي جودي را براي ساختن دنيايي ديگر در ميان لاشهها و لاشخورها و روزمرگي مزرعه از بين ميبرد. «سپيدهدم بود كه بيدار شد. در طويله باز بود و تاتو رفته بود. جودي از جا جست و در روشنايي بامدادان بيرون دويد. جاي پاي تاتو روي شبنمهاي يخزده علفهاي تازه آشكارا كشيده شده بود. جاي پاها كه خطوطي ميانشان فاصله بود؛ نشان ميداد كه حيوان خسته سمهايش را به روي زمين كشيده است». اسبِ بيمار رفته و آرزوهاي جودي را با خود برده بود. همين فقدان است كه سراسر زندگي او و روياهايش را تسخير ميكند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.