سيم و سرمه، نور و نوا و المانهايش...
روايت عشق شرقي
ابراهيم طلعتينژاد
اين روزها نمايش «سيم و سرمه» به نويسندگي و کارگرداني روزبه حسيني در سالن سايه تئاتر شهر روي صحنه رفت؛ نمايشي با محوريت عشق با رويکردي فلسفي از نوع شرقي، با استفاده از تقابلهاي موجود در جامعه معاصر. مردي مطرب و اهل طرب که گروهي را براي مجالس شادي در محافل همراهي و به نوعي مدیریت ميکرده است و در نمايشهاي روحوضي نيز مشارکت داشته، در دهههاي پيش کودکي را به فرزندخواندگي قبول ميکند. مرد که عاشق دختر آوازهخوان در همسايگي بوده (خاتون سرمهبهچشم)، اما اين عشق به وصلت نميانجامد و حالا پسر آن کودک که مرد به فرزندخواندگي پذيرفته است، بعد از سالها قصه عشق آقاجان خود را بازگو ميکند. نويسنده و کارگردان با استفاده از موضوع عشق و موسيقي و شرايط اجتماعي و رفتارهاي انسانهاي داستان، جنبههاي فلسفه شرقي و گاهي غربي را در ترسيم آنچه عشق بهواسطه درک انساني در او بيدار ميکند به قلم آورده و با کارگرداني در فضايي همسو با اين تعاريف سعي در ايجاد فضا و موقعيتهاي نمايشي روي صحنه دارد، هرچند اين سعي گاهي به ثمر نمينشيند و لايههاي درونمتني و فلسفي راهي را روي صحنه و رخدادهاي آن براي درگيرکردن مخاطب نمييابد، اما تفکر و هسته اصلي داستان در نمايش قابل درک و توان بازنمايي صحنهاي دارد.در ابتداي نمايش مرد راوي (نوه آقاجان) در شمايل انسان از پلههايي فرود ميآيد تا نمايش را آغاز کند که اين به نوعي استعاره از انسان دورافتاده از اصل خويش است؛ انساني که بهواسطه سرپيچي از آسمان بر زمين فروافتاد و از درگاه الهي رانده شد، اما اين راندهشدن در خود رجعتي را بهواسطه درک عشق در نهاد انسان موجب خواهد شد که به شناخت و معرفت ميانجامد، هرچند نوع عشق زميني و در ميان انسانها خود نيز استعارهاي است از عشق الهي، همان يا همان آيه شريفه؛ انالله و انا الیه راجعون...در ادامه تقابلهاي اجتماعي نيز از ميان متن در گفتارهاي صحنهاي که از حيث تبديلشدن به رخداد کامل نميشود، تقابل و درک انسان در شرايط مختلف اجتماعي و فرهنگي (روش زندگي) را بازگو ميکند، نوعی نگاه عاشقانه که وابستگي کمتري به ظاهر و وابسته به صدا و نگاهي است که جز سرمهاي آن را نياراسته، خاتون همسايهاي است با صدايي خوش که ميخواند و اين خواندن و خواندهشدن بستر عشقي را فراهم ميکند که خود در امر متعال براي درک عشق بيش از ديدن و ظاهرشدن موجب رستگاري و کاميابي است. خواندن امري دروني است که از جان مايه ميگيرد، بينياز به ظاهر که امري بيروني است، اما نويسنده و کارگردان شاخصههاي رفتاري جامعه کنوني در تقابل با رفتارها و نوع زيست گذشته اجتماع را نيز مدنظر دارد و به نوعي اين موضوع را مطرح ميکند که عشقهاي قديم و جديد و رويکردهاي بهاصطلاح مدرن زندگي در درک و بازتاب درک معنوي و مسئوليت انسان در اين مسير چگونه ميتواند او را به انساني وارسته و آماده براي زندگي بهتر و در نهايت وصل به معشوق که همان خداست منجر شود، رويکرد فلسفي نمايش با توجه به جنبههاي شرقي گاهي نيز با توسل به فلسفه غربي لايههاي همسوي اين دو نگاه فلسفي را نيز مدنظر دارد. نمايش در فضايي تاريک و سياه با موسيقي خود را به پيش ميبرد، نوا و موسيقي در فلسفه و گاه عرفان شرقي، سيمي که از خود آه و نواي عرفاني که نواي دوست شناخته ميشود در اين فلسفه و عرفان، دوستي که بايد براي بازگشت به او آماده بود و مشق عشق را در زمين براي درکش درک کرد، اما گاهي با نورهايي که سايههاي بازيگران را در دو طرف صحنه بر ديوار نمايان ميکند، ما را به ياد فلسفه افلاطون و فرضيه غار او ميکشاند؛ ما و جهان سايههايی هستيم که نور تابيده بر ما، ما را موجوديت ميبخشد، نور آنجا که نباشد تاريکي است و تاريکي آنجاست که نور نباشد يا جايي که تاريک است بهواسطه نبودن تاريک است، پس تاريکي وجود ندارد، تنها زماني که انسان در درک عشق و زندگي معنوي خود برنيايد به تاريکي گرفتار ميشود که به نگاه و نظر کارگردان اين اتفاق در انسان امروزي بهواسطه مدگرايي در رفتار و کردار بيشتر نمود يافته است و اين نمود در جامعه امروزي اجتماع مدزده نيز بهوضوح قابل درک است و کارگردان با زيرکي شايد قصد انتقاد رويکردهاي اجتماعي و نبود درک صحيح درباره مقولههاي مدرن در جامعه سنتي امروز را دارد و درپي آن اشاره به نمايش سنتي روحوضي و سياهبازي که ديري از آن نميگذرد، در تقابل تئاتر مدرن که بهنوعي با عدم شناخت صحيح در لالهزار آن زمان به صحنه ميرفته و اين روند کجدارومريز در درک صحيح تئاتر غربي و بهنوعي مدرن در نابساماني تئاتر امروز را يادآور ميشود؛ تئاتري که همسو با نيازهاي فرهنگي و درک صحيح از هويت اجتماعي مردم راه خود را بهدرستي بازنيافته است که کالايي فرهنگي با شمايل و شاخصهاي براي برقراري رابطه صحيح با ماهيت اجتماعي خود باشد تا با درک صحيح بستر اجتماعي موجود به نقشآفريني بپردازد و رسالت ديرينه خود را بازيابد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.