|

نقدی بر فیلم «شعله‌ور»، به کارگردانی حمید نعمت‌الله

فریادی خاموش

فرانک آرتا

حمید نعمت‌الله با نگاه موشکافانه خود به آسیب‌های اجتماعی از زاویه‌ای که در سینمای ایران بیشتر مغفول مانده، فیلم «شعله‌ور» را کارگردانی کرد. فیلم «شعله‌ور» حقیقت جاماندگی از جامعه به دلیل تبعیض و بی‌عدالتی یک انسان مسخ‌شده را عریان می‌کند. اینکه واژگان «موفقیت» و «قهرمان» از بالا به پایین و توسط رسانه‌های رسمی به جامعه تزریق شده است را به چالش می‌کشد تا عمق ضربه‌ای را که انسان بی‌پناه از چنین گفتمانی خورده برای تماشاگر خود به اشتراک بگذارد. فرید با بازی تحسین‌برانگیز «امین حیایی» مردی است که هرچند به تازگی ترک اعتیاد کرده، اما از دیگر سو همسرش او را ترک کرده و با مادرش (زری خوشکام) که نمونه تیپیکال مادران ایرانی است زندگی می‌کند. حاصل این ازدواج ناموفق پسری نوجوان است که پدر به دلیل نداشتن کار درست‌وحسابی از عهده او برنمی‌آید. او شخصیت عصبی و پرخاشگری دارد. به همین دلیل با کارفرمای خود - که جوان بی‌طبقه و متعلق به قشر نوکیسه مرفه است- دعوا می‌کند و ناچار می‌شود برای کار راهی سیستان‌و‌بلوچستان شود. درواقع کانسپت موردنظر نعمت‌الله در این جغرافیا شکل می‌گیرد. چشم‌انداز این استان با نماهای تحسین‌برانگیز و لانگ‌شات‌های هوایی دقیقا همان جامعه‌ای است که در صورت توجه به آن شاید - فقط شاید - به مدینه فاضله فیلم‌ساز در زمانی نامعین تبدیل شود. اینکه اجتماع زابل با وجود کمبود امکانات مردمانی دارد که می‌خواهند پیشرفت کنند و با وجود هوای گرم و سوزنده و طبیعت خشن دریاچه یا رودی در کنارش دارند تا آبادی به بار بیاورد که همه اما و اگرها در آینده تحقق می‌یابد، اما واقعیت فعلی - حال- این است که مردم با طبیعت ناسازگاری سروکار دارند. در این مسیر فرید که با دختر موردعلاقه خود آشنا می‌شود، علاقه به ادامه زندگی در او احیا می‌شود و هم مردم با مردی از هم‌کلاسی‌های دوران نوجوانی‌اش آشنا می‌شوند به‌عنوان قهرمان که مردم او را دوست دارند و به او احترام می‌گذارند. قهرمان که کارش غواصی و پیداکردن اجساد مرده در آب است، تجمیع تعارضات است و اتفاقا نکته کلیدی فیلم همین است که قهرمان کسی است که با مردگان سروکار دارد. غرولند و تک‌گویی‌های فرید که در ذهن خود به این قهرمان مفلوک می‌خندد، از درخشان‌ترین لحظات فیلم است. نکته تلخ این است که پسر فرید دوست دارد شبیه آن قهرمان باشد! حتی شاگردی او را می‌کند! دقیقا در همین‌جا فیلم‌ساز به مصاف قهرمان پوشالی داستان که از قضا هم انسان خوبی است می‌رود و ضدقهرمان فیلم (فرید) دماری از روزگارش درمی‌آورد که مخاطب شوکه می‌شود. شاید چنین نتیجه‌ای که به شکل مضحکی جای قهرمان و ضدقهرمان در روزگار سطحی‌نگری عوض شده، چندان خوشایند نباشد، اما در جامعه‌ای با گفتمان سطحی و هدف‌محور توقع دیگری نمی‌توان داشت. هرچند که دست‌آخر پسر فرید به کمک زن از مرگ رهایی می‌یابد، اما فرید را رها می‌کند و در انتهای فیلم مرد خود در انتظار طلوع - امید- می‌نشیند. فیلم، فریاد خاموش و پیشگویانه‌ای دارد که باید به داد چنین جامعه‌ای خیلی سریع رسید!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.