برنامه افزايش کيفيت آب براي شهرهاي بيپول
دستورالعمل مشارکت بخش خصوصي از محل اجراي پروژههاي کاهش مصرف آب در وزارت نيرو نهايي شد
ليلا مرگن: مدتهاست که بارشها قبل از آنکه فرصت کنند در زمين نفوذ کرده و سفرههاي آب زيرزميني را تغذيه کنند، بهوسيله مصرفکنندههايي که صرفهجويي در مصرف آب را فراموش کردهاند، به يغما ميروند. عطش مصرف آب تمامي ندارد. حجم زيادي از آب رودخانهها با پمپهاي غيرمجاز راهي مزارع ميشوند. آب اعماق زمين با کمکگرفتن از تکنولوژي پمپ و برق ارزان به روي زمين منتقل شده و پس از تبديلشدن به فاضلاب شهري يا کشاورزي به داخل زمين بازميگردند و رودخانههايي که آب آنها به اين شکل تاراج ميشوند، حتي تا انتهاي مسيري که ميليونها سال آن را بدون مشکل طي ميکردند هم ادامه پيدا نميکنند چه برسد به اينکه بخواهند نقشي در تغذيه منابع آب زيرزميني داشته باشند. اگرچه گفته ميشود لايههاي مختلف زمين قدرت خودپالايي دارند و تا حدودي ميتوانند آب را تصفيه کنند، اما همه مطالعات نشان ميدهد که نسبت نيترات و فسفات موجود در آب زيرزميني به دليل استفاده از چاههاي جذبي در بخش فاضلاب خانگي و مصرف بيشازحد کود شيميايي در بخش کشاورزي رو به افزايش است. بنابراين، با اين شيوه مصرف، هر روز بيشتر از ديروز کيفيت آب زيرزميني در حال کاهش است. آبي که چنين شرايطي را دارد؛ يعني آب زيرزميني به طور متوسط 50 درصد نيازهاي جامعه را تأمين ميکند. افزايش جمعيت، مصرف آب در کلانشهرهاي کشور را افزايش ميدهد و تنها راهکار پيشروي وزارت نيرو براي تأمين اين نيازها، افزايش سهم آب چاهها در تأمين نيازهاي شرب کلانشهرهاي کشور است. هرگاه بدانيم که تنها مخزن تغذيه منابع آب زيرزميني در شهر هشت ميليون نفري تهران فاضلاب است و بفهميم که تنها عمليات انجامشده به روي آب چاهها، کلرزني است، درک خواهيم کرد که با هدردادن منابع آب، سهم آب بيکيفيت دريافتي در قالب آب شرب خودمان را افزايش دادهايم؛ بنابراين راهي نداريم جز اينکه کمتر مصرف کنيم تا وزارت نيرو به عنوان دستگاه متولي تأمين آب کشور، آب زيرزميني آلوده به نيترات و فسفات کمتري را به منابع آب شرب شهري تزريق کند. راهکار سادهاي هم براي کاهش مصرف آب وجود دارد. نصب تجهيزات کاهنده مصرف روي دوش و شيرهاي منازل بين 20 تا 40 درصد سبب صرفهجويي در مصرف آب ميشود. وزارت نيرو براي ترويج اين تجهيزات، نصب آن از سوی شرکتهاي آبوفاضلاب شهري در منازل را به قانوني تبديل کرده است که بر اساس آن مشترکان داوطلب ميتوانند تجهيزات کاهنده دريافت کرده و هزينه آن را به صورت اقساط 20 ماهه روي قبضهاي آب خود پرداخت کنند. البته دستورالعملي نيز در اين وزارتخانه تهيه شده است که بر اساس آن بخش خصوصي ميتواند مستقيما وارد فعاليت در حوزه نصب تجهيزات کاهنده شده و پول اين خدمت خود را از محل درآمدهاي حاصل از آب صرفهجوييشده دريافت کند. محمدرضا بختياري، مدير عامل آبوفاضلاب تهران درباره ميزان آب چاهي که به منابع آب شرب تزريق ميشود، به «شرق» اينگونه توضيح ميدهد: «در سالهاي نرمال معمولا 70 درصد آب تهران از منابع سطحي و 30 درصد از منابع آب زيرزميني تأمين ميشود. در سالهاي خشک اين نسبت تا 60 و 40 هم رسيده است. در سالهاي ترسالي هم 80 درصد از منابع آب سطحي استفاده ميکنيم». او اين نکته را هم اضافه ميکند: در سال آبي گذشته 20 درصد نسبت به سال ماقبل کاهش بارش داشتيم. ذخيره سدهاي تهران 610 ميليارد مترمکعب است و در ذخاير سدهاي تهران در حال حاضر نسبت به سال قبل 190 ميليونمترمکعب کسري آب داريم. اين اطلاعات مدير عامل آبفاي تهران به آن مفهوم است که اگر صرفهجويي نکنيم و باران نبارد، بايد آب بيکيفيت بيشتري در تهران مصرف کنيم. اگرچه وزارت نيرو تلاش ميکند که سهم نيترات و فسفات در آب شرب از حدود مجاز بيشتر نشود، اما اگر به مصرف بيرويه آب ادامه دهيم، همان فاضلابي که از لايههاي مختلف زمين عبور کرده و به عمق 200 تا 300 متري زمين رسيده از اعماق آن خارج ميشود و با يک کلرزني مختصر با آب سطحي -که آن هم به دليل افزايش جمعيت چندان کيفيت مطلوب گذشته را ندارد- آميخته شده به خوردمان داده ميشود. بنابراين اگر دوست نداريم آب آلوده به نيترات و فسفات مصرف کنيم، ناگزيريم کمي بيشتر در مصرف آب دقت کنيم. 70 دستگاه کاهنده مصرف آب راهکارهاي کاهش مصرف آب چندان پيچيده نيست. امير حسينزاده، کارشناس يک شرکت توليدکننده تجهيزات کممصرف شرکتکننده در چهاردهمين نمايشگاه آب و فاضلاب، در گفتوگو با «شرق» اعلام ميکند: بيش از 70 مدل محصول کاهنده مصرف داريم. اين تجهيزات شامل سردوشهاي کاهنده مصرف آب، شيرهاي الکترونيکي، شيرهاي پدالي و... هستند که با نصب اين تجهيزات ميتوان مصرف آب را بين 20 تا 40 درصد کاهش داد. به گفته حسينزاده، هيئت وزيران مصوبهاي دارند که بر اساس آن اگر ادارات دولتي مصرف آب خود را تا 20 درصد کاهش ندهند، تعرفه آب آنها دو برابر محاسبه خواهد شد؛ به همين دليل در سال گذشته نصب تجهيزات کاهنده مصرف آب در ادارات دولتي با اقبال مواجه شد. و اضافه ميکند: در سال 96، شرکت آب و فاضلاب مشهد در صد دستگاه دولتي و مسجد تجهيزات کاهنده آب را نصب کرده است و با اين اقدام، علاوه بر صرفهجويي در مصرف آب، به دليل کاهش بهاي قبض آب در يک دوره، هزينه سرمايهگذاري انجامشده در اين ادارات بازگردانده شده است. اين کارشناس با اشاره به اينکه نتايج کار انجامشده در مشهد به کارگروه سازگاري با کمآبي ارائه شده است، از توسعه اين طرح پايلوت ملي در ديگر استانهاي داراي مشکل آب ازجمله هرمزگان، آذربايجان شرقي و اصفهان خبر ميدهد. به گفته او نصب يک سردوش کاهنده مصرف با سه پلاتور براي شير منازل حدود 80 هزار تومان هزينه براي خانوار دربر دارد. قانون هم به شرکتهاي آب و فاضلاب اجازه ميدهد اين تجهيزات را براي مشترکاني که علاقهمند به دريافت آن هستند، نصب کرده و هزينه تجهيزات را بهصورت اقساط 24 ماهه روي قبض آب آنها دريافت کند اما ازآنجاکه قيمت آب ارزان است، مصرفکننده انگيزهاي براي استفاده از چنين تجهيزاتي ندارد. نبود انگيزه براي شرکت در طرحهاي کاهنده مصرف حسينزاده بر اين باور است که قيمت پايين آب براي مشترکان انگيزهاي باقي نميگذارد که از تجهيزات کاهنده مصرف استفاده کنند و تنها با فرهنگسازي و احساس مسئوليت در افراد است که ميتوان به نصب اين تجهيزات در منازل اميدوار بود. بنفشه زهرايي، مديرکل دفتر مديريت مصرف و بهرهوري آب وزارت نيرو نيز در گفتوگو با «شرق» درباره اقدامات اين وزارتخانه براي مشارکت بيشتر مردم در طرحهاي کاهش مصرف آب، عنوان ميکند: قانون به شرکتهاي آب و فاضلاب اجازه ميدهد که اگر مشتري بخواهد تجهيزات کاهنده مصرف را نصب کند، اين شرکتها تجهيزات را براي آنها فراهم کرده و بهصورت اقساط هزينه را از مردم دريافت کنند. او ادامه ميدهد: در استانهايي که مشکل آب داشتند، مثل بوشهر، اصفهان و خراسان رضوي آبفاهايي که بودجه داشتند، اين کار را انجام دادند. در خيلي از استانها اين طرح متمرکز بر مراکز دولتي بوده است و البته در خانهها هم اين تجهيزات نصب شده است. استفاده از مشارکت بخش خصوصي براي شهرهاي بيپول زهرايي اين نکته را هم تذکر ميدهد: مردم براي کاهش مصرف آب بايد تجهيزات پرمصرف مثل فلاشتانکها و سردوشهاي خود را تعويض کنند اما بايد اين نکته را در نظر داشته باشند که در جاهايي که فشار آب کم است و جاهايي که املاح زيادي وجود دارد، تجهيزات کاهنده مصرف ممکن است رسوب بگيرند و رضايت مشتري را به خطر بيندازند. به همين دليل بايد مطمئن شويم که شرايط لازم براي نصب کاهنده فراهم است؛ وگرنه در هر جايي و براي هر شرايطي اين تجهيزات توصيه نميشوند. او استفاده از تجهيزات کاهنده را براي هتلها، استخرها و جاهايي که مراجعهکنندههای زيادي دارند، بسيار مقرونبهصرفه توصيف ميکند. به گفته مديرکل دفتر مديريت مصرف و بهرهوري آب وزارت نيرو در شهرهايي که بودجه ندارند، روي مدلهايي کار ميکنيم که بخش خصوصي، خود براي توسعه تجهيزات کاهنده مصرف سرمايهگذاري کند و اين تجهيزات را نصب کند. سپس از محل قيمت آب صرفهجوييشده، پول بخش خصوصي به اين شرکتها بازپرداخت شود. مدل اين همکاري در وزارت نيرو طراحي شده است و شرکتهاي پاي کار هم آماده هستند. کسري 1000ميلياردتوماني تهران براي توسعه تجهيزات کاهنده تهران يکي از آن شهرهاي بيپولي است که احتمالا بايد از مدل مشارکت بخش خصوصي براي توسعه تجهيزات کاهنده مصرف استفاده کند. اين کلانشهر با توجه به جمعيت ساکن و محدوديت تأمين منابع آب، بسيار نياز دارد که به راهکارهاي صرفهجويي مصرف متوسل شود اما بختياري، مديرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران به «شرق» ميگويد: براي تجهيز خانهها به ابزار کاهنده مصرف نياز به هزار ميليارد تومان اعتبار داريم. در اين حوزه با کمبود اعتبار مواجه هستيم. او ادامه ميدهد: ما کار خود را از ارگانهاي دولتي شروع کرديم. ازآنجاکه ارگانهاي دولتي و شرکتهاي بزرگ 20 درصد آب شرب تهران را مصرف ميکنند، بعد از ارگانهاي دولتي به سراغ شرکتهاي بزرگ خواهيم رفت. بهزودي اقداماتي را هم در بخش خانگي شروع ميکنيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.