جایزه صلح نوبل برای ۲ فعال مقابله با خشونت جنسی
قربانی و ناجی قربانیان تجاوز
جایزه صلح نوبل امسال به دو فعال حقوق زنان اختصاص یافت؛ یک پزشک 63ساله کنگویی و یک فعال حقوق زنان 25ساله ایزدی که مدتها در اسارات داعش بود، بهطور مشترک از سوی کمیته نوبل برنده این جایزه شدند. کمیته نروژی صلح نوبل اعلام کرد دنیس موکوگی، پزشک کنگویی که چند دهه را صرف درمان قربانیان تجاوز گروهی کرده و نادیا مراد که از سرگذشت اسارت خود برای آگاهسازی عمومی از نقض حقوق بشر استفاده کرد، به دلیل «تلاشهایشان برای پایاندادن به استفاده از سلاح خشونت جنسی در جنگها و مناقشههای مسلحانه» بهطور مشترک برنده جایزه صلح نوبل میشوند. موکوگی و مراد «امنیت خود را مشتاقانه در مقابله با جنایات جنگی و تأمین امنیت و اجرای عدالت برای قربانیان به خطر انداختهاند». اعطای جایزه نوبل امسال به این فعال حقوق زنان با استقبال نهادهای حقوقبشری روبهرو شد. در سالهای گذشته، جایزه صلح نوبل برندگانی جنجالی داشت که اعتراضهای گستردهای را به دلیل سیاسیبودن این جایزه برانگیخت. سال 2009 باراک اوباما کمتر از یک سال پس از آغاز دوره ریاستجمهوری خود، برنده این جایزه شد. سال 2012 هم اتحادیه اروپا برنده جایزه صلح نوبل شد. در گذشته نیز انتخاب یاسر عرفات، رهبر تشکیلات خودگردان فلسطینی و اسحاق رابین و شیمون پرز، رهبران اسرائیل در سال 1994، جیمی کارتر، رئیسجمهور سابق آمریکا در سال 2002 و محمد البرادعی، رئیس سابق آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سال 2005، با اعتراضها و جنجالهای فراوانی روبهرو شد. سال گذشته کمپین بینالمللی برای نابودی تسلیحات هستهای این جایزه را از آنِ خود کرد. انتخاب دنیس موکوگی و نادیا مراد، دو فعال کمپین مبارزه علیه خشونت جنسی، بیش از همه از این نظر با استقبال بینالمللی روبهرو شد که در دهههای اخیر، موضوع خشونت جنسی با وجود ثبت قربانیان فراوان، چندان مرکز توجه قرار نمیگرفت. نادیا مراد برنده جوان جایزه صلح نوبل به شمار میآید. پیش از او، ملاله یوسفزی، دختر پاکستانی در سال 2014 و در 17سالگی بهطور مشترک با کایلاش ساتیارتی، فعال هندی، برای تقدیر از فعالیتها برای جلوگیری از سرکوب کودکان و نوجوانان از سوی کمیته صلح نوبل این جایزه را دریافت کرده بودند. ابزار داعش در عراق و سوریه در سالهای گذشته، با حضور داعش در عراق و سوریه، خشونت جنسی به یکی از مهمترین ابزارهای داعش بدل شده بود، اما در مقایسه با کشتارهای دستهجمعی و اعدامها، چندان مرکز توجه رسانهها و افکار عمومی قرار نمیگرفت. بااینحال، تلاشهای گروههای فعال حقوق کودکان و زنان، باعث جلب توجه بیشتر سازمان ملل به این موضوع شد. این سازمان در سالهای اخیر با انتشار گزارشهایی از وقوع خشونت جنسی و خریدوفروش زنان و دختران از سوی داعش، موجب شد پرده از بخشی دیگر از فجایع انسانی در عراق و سوریه برداشته شود. نادیا مراد که از اقلیت ایزدی در عراق بود، ازجمله دخترانی بود که به اسارت داعش درآمد و بهعنوان برده جنسی خریدوفروش شد. در گزارشهای اخیر سازمان ملل، نهتنها داعش بلکه گروههای افراطی دیگر ازجمله بوکوحرام، جبهه النصره متحد سابق القاعده و جنبش جوانان نیز در فهرست سیاه سازمانهای متهم به استفاده از خشونت جنسی قرار دارند. این در حالی است که از حدود یک سال اخیر، داعش در پی شکستهای فراوان در عراق و سوریه تقریبا تمام پایگاههای خود در این دو کشور را از دست داده است. زمان اوج خشونتهای جنسی در عراق و سوریه سال 2014 و آغاز قدرتنمایی داعش در این دو کشور بود. تجاوز جنسی، ازدواج اجباری و خریدوفروش بهعنوان برده، اصلیترین ابزار خشونت جنسی از سوی داعش و گروههای حامی آن در عراق، سوریه، نیجریه، سومالی و مالی بود تا از این طریق میان مردم غیرنظامی و اقلیتهای مذهبی و نژادی ترس و وحشت ایجاد کنند. سازمان ملل در گزارش ماه مارس 2018 که پس از سقوط پایگاههای عمده داعش در عراق و سوریه منتشر شد، با اشاره به وضعیت وخیم اقلیتهای نژادی و مذهبی در سوریه و عراق، هشدار داد هنوز تعداد زیادی از این اقلیتها سرنوشت نامشخصی دارند و اطلاعی از آنها در دست نیست. بر اساس این گزارش، عمده خشونت جنسی داعش در سوریه و عراق شامل زنان ایزدی، ترکمان و دیگر زنان و دختران کُرد از هشت تا 35 سال میشود. در ابتدای ورود داعش به عراق، بیش از هزار دختر و زن غیرنظامی بهعنوان برده جنسی به اسارت گرفته شدند که این آمار در سالهای بعد از 30 هزار نفر هم عبور کرد. اعضای داعش از ابزارهایی مثل قاچاق انسان، خریدوفروش زنان و دختران و گسترش روسپیگری بهعنوان راهی برای افزایش درآمد خود استفاده میکردند. درحالحاضر نیز سازمان ملل دنبال آزادی زنانی است که همچنان اسیر هستند. به گفته مقامهای سازمان ملل که در زمینه بررسی کشتارها و خشونتها علیه اقلیتها در سوریه و عراق فعالیت میکنند، همچنان بیش از سههزارو صد زن شامل حدود هزارو 450 دختر و زن ایزدی و بیش از هزارو 200 زن ترکمان و حدود 250 کودک مفقود هستند. از سال 2014 و با قدرتگرفتن داعش در سوریه، میزان ازدواجهای اجباری زنان و دختران به اسارت گرفتهشده در این کشور با تروریستهای خارجی، در بسیاری از مناطق تحتسلطه داعش در این کشور افزایش یافت. بر اساس گزارش بازرسان سازمان ملل، دختران و زنان آزادشده در عراق و سوریه در روایتهای خود گفتهاند داعشیها آنها را برهنه میکردند، میفروختند و بعد از تجاوز، آنها را مجبور به عمل جراحی ترمیمی میکردند. در نیجریه نیز بوکوحرام که از گروههای نزدیک به داعش بهشمار میرود، از روشی مشابه استفاده میکند و ازدواج اجباری، فحشا و فروش زنان و دختران ربودهشده محور اصلی ایدئولوژی این گروه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.