چندشغلهها و لنگپوشان کاخنشين
امانالله قراييمقدم-جامعهشناس
نقل قولي از جانب يکي از مسئولان در روزنامهها خواندم و ازجمله در روزنامهاي که اين هفته تيتر زده بود «عاليجنابان چندشغله و اشکنهخوران لنگپوش». ايشان مردم متمدن و فرهيخته و تحصيلکرده جامعه را به شيوه زندگي مردم «يمني» فراخوانده بودند. اين نقلها مرا به فکر واداشت، چه رخ داده است كه برخی مردم را به نااميدي، يأس و بدبيني تشويق ميکنند و به اشکنهخوري و لنگپوشي ترغيب ميكنند و چشماندازي چنين براي جامعه ترسيم ميکنند؛ چشماندازي كه از لحاظ جامعهشناسي بسيار خطرناک، مخرب و خانمانبرانداز است. بهقول «ابنخلدون» نشان ميدهد که مسئولان از حال جامعه غافل شده و تنها به فکر خود هستند و به روز مصيبت فکر نميکنند. (هر که فريادرس روز مصيبت خواهد/ گو در ايام سلامت به جوانمردي کوش) سعدی. اين توصيههاي عجيب و دلهرهآور از جانب يکي از متفکران اجتماعي و فرهنگي بیان میشود که به غير از حرفه پزشکي سالها در رأس وزارت خارجه خدمت کرده، شاگردان زيادي را در زمينه سياسي پرورش داده است و اکنون رياست دانشگاه آزاد اسلامي را برعهده دارد، مرجع داوری قرار ميگيرد، درباره فرهنگ و تمدن ايران مطالعات و تأليفات متعدد دارد، سالهاي سال است که مردم از سخنان انديشمندانه، علمي و عالمانه ايشان در شبکه دو سيما بهرهمند ميشوند و در جوار کاخ سعدآباد زندگي را ميگذراند. او در شرايطي که جامعه با جنگ همهجانبه اقتصادي روبهرو است و هر روز مردم با مشکلات فراواني مواجهاند، سخناني بيان كرد كه بسيار خطرناک و حاکي از نامهربانيها و غيرهمدليها و برای همرنگي و همزباني با مردم فداکار و ايثارگر است. اين سخنان بيخبري از درد و حال و روزگار مشقتبار طبقات و اقشار محروم و شکاف طبقاتي عميق در جامعه را نشان ميدهد و نشانه جدايي مسئولان از مردم و بيتفاوتي به زمينهسازي چنين سخناني براي چالشهاي اجتماعي و سياسي است. این نشان ميدهد که تا چه حد «سرمايه اجتماعي» کاهش يافته است كه مسئولان اشعار ميدهند اگر نداريد اشکنه بخوريد و لنگ بپوشيد و اين سرنوشت شماست. درحاليکه مقام معظم رهبري چند سال قبل، شعار سال را به همدلي و همزباني و همرنگي و در کنار مردم و با مردم اختصاص دادند و آن را سرمايهاي بينظير دانستند که موجب جلب اعتماد افقي و عمودي، احساس يگانگي، استحکام و تعهدات دوجانبه بين مردم و مسئولان، حس تفاهم، رفاقت و دوستي، ايثار، احساس همدردي و روابط اجتماعي و... ميشود. ایشان تأکيد فرمودند و مسئولان را به اهميت و رعايت آن واقف كردند که در ميان مردم و با مردم باشند. درحاليکه اکثريت مردم در شرايط نهچندان مساعد زندگي را ميگذرانند يا به قول «سعدي» عده قليلي از سيري و اکثريتي از گرسنگي در رنجاند (نه چندان بخور کز دهانت برآيد/ نه چندان که از ضعف جانت برآيد). آيا درست است از كنار آقازادهها و ژنهاي برتر و خانوادهسالاري و فاميلي و دريافتكنندههاي حقوقهاي نجومي و ... ميلياردها دلار از کشور صمّوبکم ميگذرند و در عوض مردم را به اشکنهخوردن و لنگپوشيدن ترغيب ميکنند و آينده جامعه را چنين ميبينند؟ فراموش نبايد كرد كه سرمايه اجتماعي و همدلي و همرنگي با مردم و درد مردم را از خود دانستن در دنياي سياست و جهاني که از همه طرف به کشور ما حمله ميشود، اهميت بسيار زيادي دارد و موجب تقويت پيوندهاي اجتماعي با مسئولان جامعه ميشود. چنانکه «مهاتما گاندي» بزرگ با استفاده از «سرمايه اجتماعي» و جلب اعتماد عمومي و تبديل «همبستگي مکانيکي» جامعه هند به «همبستگي ارگانيکي» و همراهکردن توده عظيم طبقات و اقشار محروم چون کشاتريا، ويساها، سودراها وجاتيها و نجسها و حتي برهمنها و اشراف چون «نهرو» و ديگران که دلسوز هند بودند، شمشير برنده انگليسيهاي استعمارگر را كند و آنها را وادار به تسليم کرد. در عوض به رشد و توسعه اجتماعي، اقتصادي، سياسي، فرهنگي امروز هند كمك كرد؛ زيرا او با مردم و مانند مردم زندگي ميكرد و درد آنها را درک ميکرد، نه آنکه در کاخها زندگي و مردم را به اشکنهخوردن و لنگپوشيدن ترغيب کند و چشمانداز جامعه را با اينگونه اظهارنظرها ترسيم کند. خدا به خير کند انشاءالله.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.