|

معرفی برندگان نوبل شیمی ۲۰۱۸

سنتز پروتئین‌هایی که در رفع مشکلات انسان راهگشا بوده‌اند

سینا فروتن‌نژاد*

آلفرد نوبل، مخترع دینامیت، در وصیت‌نامه‌اش بخش عمده دارایی‌اش را برای پرداخت به افرادی که در هر سال بزرگ‌ترین سود را به بشریت در فیزیک، شیمی، پزشکی، ادبیات و حفظ صلح رسانده‌اند، باقی گذاشت تا مرهمی بر رنج‌هایی باشد که اختراع مخرب وی در جنگ‌ها بر انسان‌ها تحمیل کرده بود. مرسوم است که هر سال پیش از اعطای جایزه گمانه‌زنی‌هایی در مورد برندگان و حوزه تحقیقاتی آنها انجام می‌شود. پیش‌بینی‌ها شانس بالایی برای جان گودایناف، مخترع باتری‌های لیتیومی، میشاییل گرتزل، محقق در رشته سلول‌های خورشیدی پروسکیتی و کارل شارپلس، شیمی‌دان آلی و از بنیان‌گذاران سنتز نامتقارن و برنده پیشین نوبل در سال 2001 قائل بودند. برخلاف گمانه‌زنی‌ها نوبل امسال مشترکا به سه پژوهشگر در حوزه شیمی زیستی تعلق گرفت. فرانسیس آرنولد از مؤسسه فناوری کالیفرنیا، جورج اسمیت از دانشگاه میسوری، کلمبیا و گریگوری وینتر از دانشگاه کمبریج به پاس مطالعات‌شان در حوزه تکامل کنترل‌شده زیستی برندگان این جایزه شناخته شدند. بنا بر اطلاعیه انجمن علوم سوئد این دانشمندان با الهام از اصول نظریه تکامل داروین و دگرگونی انتخاب‌شده مواد ژنتیکی، موفق به سنتز پروتئین‌هایی شده‌اند که در رفع مشکلات نوع انسان راهگشا بوده است. علوم زیستی در سال‌های اخیر همواره شانس بالایی برای دریافت جایزه نوبل در حوزه شیمی داشته‌اند. این امر البته ناشی از نبود جایزه نوبل علوم زیستی در میان جوایز نوبل است. سوابق تحقیقاتی این دانشمندان نشان می‌دهد که دکتر آرنولد نخستین دانشمندی است که با هدایت تکامل آنزیم‌ها موفق به استفاده از پروتئین‌ها برای کاتالیز واکنش‌های شیمیایی شده است. دکتر اسمیت مخترع روشی برای آلوده‌کردن انتخابی باکتری‌ها با ویروس‌های مهندسی‌شده و تولید پروتئین‌های جدید است و دکتر وینتر روش مشابهی را برای تولید داروهای جدید به کار برده است. روش‌هایی که این دانشمندان ابداع کرده‌اند تاکنون برای فرایندهای بی‌شماری از تولید سوخت‌های بیولوژیک تا داروهای جدید برای درمان سرطان و بیماری‌های خودایمنی و حتی ازمیان‌بردن سموم در بدن انسان استفاده شده است. پیشینه تحقیقاتی این دانشمندان نیز با فرازونشیب‌های بسیاری همراه بوده است. دکتر آرنولد تحصیلات خود را در زمینه هوافضا در مؤسسه فناوری کالیفرنیا آغاز کرد، اما در ادامه به مهندسی شیمی علاقه‌مند شد و به مطالعه تکامل کنترل‌شده برای تولید مواد شیمیایی از طریق بیوسنتز پرداخت. دکتر وینتر اما از ابتدا در حوزه علوم طبیعی تحصیل کرده و در همین حوزه مدرک دکترای خود را از دانشگاه کمبریج در سال 1977 برای مطالعه آمینواسیدها دریافت می‌کند. وی همچنین بنیان‌گذار یکی از نخستین شرکت‌ها در حوزه زیست‌فناوری در دنیاست که در سال 1989 تأسیس شده است. روش آلوده‌کردن انتخابی باکتری‌ها که در سال 1985 برای نخستین‌بار توسط اسمیت معرفی شده بود، پس از 33 سال برای وی جایزه نوبل شیمی را به ارمغان آورد. وی تحصیلات خود را در رشته زیست‌شناسی در دانشگاه هاروارد آغاز می‌کند و دوره پسادکترا را در دانشگاه ویسکانسین به پایان می‌برد. بنیاد نوبل مبلغی معادل یک‌ میلیون دلار را بین این سه دانشمند تقسیم خواهد کرد و مدال افتخار نوبل در مراسمی در استکهلم به آنان اهدا خواهد شد. (درواقع نیمی از این جایزه به فرانسیس آرنولد و نیم دیگر به‌طور مشترک به جورج اسمیت و گریگوری وینتر تعلق گرفته است). * محقق شیمی در مؤسسه تکنولوژی اروپای مرکزی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.