خاموشی گنجشکها
حسام محمدی
ما محیط اطرافمان را با صداهایی که از آنها میشنویم، درک میکنیم، نهاینکه به تکتکشان توجه کرده و آنها را از هم تفکیک کنیم، بلکه مجموعهای از این صداها سبب میشود تا یک محیط را آرامبخش و دیگری را آزاردهنده قلمداد کنیم. هر صدایی میتواند به خودیخود جذابیت و هویت یگانهای داشته باشد و اصلا ممکن است ما بهواسطه یک چشمانداز صوتی حس خاصی را از پیرامون خود کسب کنیم و بیآنکه جلوههای بصری توجهمان را جلب کرده باشند، از طریق همین اصوات با یک محیط ارتباط برقرار کنیم و فضای آوایی آن را از سایر مکانها تمییز دهیم.
امروز اما آفت بزرگی دامن کلانشهرها را گرفته است؛ تهدیدی بهمراتب خطرناک که توانسته شهرهای بزرگ را در زمینه چشماندازهای صوتی همسانسازی کند. دیگر نمیتوان محیط اطراف را بهواسطه صداها از هم تفکیک کرد و این حد از یکسانسازی سبب شده تا کلانشهرها هر روز به هم شبیه و شبیهتر شوند و مناظر صوتی در معرض اضمحلال و تباهی قرار گیرند. نادیدهگرفتن مناظر صوتی در شهرها منجر به ظهور شهرهای پرسروصدا، اما بیصدایی شده که از آن جز مشتی دیوار بتونی و هزاران وسیلهنقلیه موتوری در خیابانها به همراه حجم وسیعی از اصوات ناهنجار و آزاردهنده چیزی باقی نمانده است. این شهرها که محصول خط تولید یکسانی هستند، یقینا دیگر تاب صدای هیچ گنجشکی را نخواهند داشت و این حجم از یکسانسازی، خود منجر به شکلی از بیصدایی خواهد شد، بهگونهای که ما بهواسطه هجوم مرگبار اصوات شهری دیگر قادر نخواهیم بود چیزهایی را بشنویم که قرار است قدری تمایز و یگانگی را بر محیط اطرافمان تزریق کنند. در این شرایط بغرنج، حس شنوایی انسانها دچار شکلی از بیرمقی شده و حسی برای شنیدن نخواهند داشت، حتی همین صداهای ناهنجاری را که دائما در معرض آنها هستیم نخواهیم شنید؛ نه صدای بوق ماشینها توجهمان را جلب میکند، نه صدای شکستهشدن ظرف شیشهای و نه حتی صدای آژیر آمبولانس و ماشین آتشنشانی. این شکل از سستی شاید به تعبیری محصول انقلاب جدیدی باشد که قرار است اصوات کالاییشده را در قالب یک پکیج همسان در اختیار شهروندان ساکن کلانشهرها قرار داده و آنها را از شنیدن پژواک واقعی شهرها محروم کند. امروزه کلانشهرها بهواقع خاموشاند و هیچ صدایی از آنها به گوش نمیرسد. این مرگِ صوتی محصول حذف و کسر صداهایی است که میتوانستند شنیده شوند، اما به میانجی تزریق آشوب صوتی به شهرها، نادیده گرفته شدند و رفتهرفته در میان حجم وسیع اصوات نامطلوب گم شدند. امروز در تهران دیگر خبری از آواز گنجشکها نیست، حتی کلاغها صدایی در این شهر ندارند و برگها دیگر ما را به صدای خشخش خود میهمان نمیکنند، گویی دست توانمندی صدای آب را در جوی خفه کرده و زینپس پنجرهها هرگز به نغمههای باران تن نخواهند داد. به یقین ما در شهری مملو از صداهای خاکستری و هارمونی نامطلوبش دفن خواهیم شد. چشمانداز صوتی حوزه مغفول در طراحی کلانشهرهاست که محصولش چیزی جز خاموشی گنجشکها نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.