۵ ماه بنبست سیاسی در عراق پایان مییابد؟
مأموریت دشوار عادل عبدالمهدی
ساعاتی پس از انتخاب شدن برهم صالح بهعنوان رئیسجمهور جدید عراق، او عادل عبدالمهدی، سیاستمدار شیعه و عضو مجلس اعلای اسلامی را که سابقه وزارت نفت عراق را در کارنامه خود دارد، مأمور تشکیل کابینه جدید این کشور کرد. عبدالمهدی 30 روز فرصت دارد کابینه خود را به مجلس معرفی کند. این اولین گام برای پایاندادن به بحران پنجماهه سیاسی در عراق بهشمار میآید. در انتخابات ماه می، مقتدی صدر و ائتلاف تحت حمایت او موفق به پیروزی در انتخابات شدند، اما مذاکرات با دیگر احزاب و جریانهای تأثیرگذار داخلی و خارجی برای تشکیل دولت جدید عراق بینتیجه ماند تا اینکه حیدر العبادی، نخستوزیر در حال کنارهگیری این کشور، اعلام کرد برای تمدید دوره نخستوزیری خود کاندیدا نخواهد شد تا با توجه به مخالفتهای عمومی و اعتراضها در شهرهای مختلف به سوءمدیریت دولت عبادی، یکی از موانع تشکیل دولت جدید عراق برطرف شود. از زمان سقوط حکومت صدامحسین در سال 2003، بر اساس توافق احزاب و جریانهای تأثیرگذار عراق، سه سمت ریاستجمهوری، ریاست پارلمان و نخستوزیری میان کردها، سنیها و شیعیان تقسیم میشود. پیش از این، سلیم الجبوری بهعنوان رئیس پارلمان انتخاب شده بود و سهشنبهشب نیز برهم صالح در جایگاه رئیسجمهوری قرار گرفت و اکنون با انتصاب عادل عبدالمهدی بهعنوان نخستوزیر عراق، به نظر میرسد ایران توانسته در چیدمان رهبران سیاسی عراق بهتر از آمریکا عمل کند. پست ریاستجمهوری عراق که پیش از این در اختیار فؤاد معصوم بود، از نظر قدرت اجرائی جنبه تشریفاتی دارد، اما نخستین گام در تشکیل دولت جدید این کشور محسوب میشود. عادل عبدالمهدی، سیاستمدار 76ساله، در حالی از سوی رئیسجمهور مأمور تشکیل دولت عراق شد که در روزهای گذشته، المانیتور، رسانه نزدیک به دولت لبنان، گزارش داد مقتدی صدر، رهبر جریان صدر و رهبر ائتلاف السائرون که بیشترین کرسی را در انتخابات ماه می به دست آورده است، در سفر به لبنان با سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزبالله لبنان و قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس ایران، دیدار و برای نخستوزیری عادل عبدالمهدی توافق کرد. چالش دولت ناکارآمد در پی انتصاب عبدالمهدی بهعنوان نخستوزیر مکلف، حیدر العبادی، نخستوزیر فعلی و تعدادی از رهبران سیاسی عراق به او تبریک گفتند. حیدر العبادی در پیامی ابراز امیدواری کرد عبدالمهدی «در تشکیل کابینه و انتخاب وزرا و معاونانی کارآمد برای پستهای دولتی و همچنین ارائه بهترین خدمات به شهروندان موفق باشد». عادل عبدالمهدی نیز در پاسخ به پیام حیدر العبادی نوشت: «من به حمایت و مشورت شما برای انجام وظایفم و تقویت امنیت کشور و فراهمکردن خدمات برای مردم نیاز دارم». هادی العامری، رئیس ائتلاف فتح و فرمانده سپاه بدر، نوری المالکی، نخستوزیر سابق عراق و رئیس ائتلاف قانون و نیز مقتدی صدر در پیامهایی انتصاب عبدالمهدی را تبریک گفتند. نکته مشترک تمام پیامهای تبریک، اشاره به نارضایتیهای عمومی ماههای اخیر بهویژه در شهرهای جنوبی عراق به سوءمدیریت دولت و ناتوانی در تأمین نیازهای اساسی مردم بود. این نارضایتیها و اعتراضها که باعث ایجاد جو بیاعتمادی به دولت و همچنین دودستگی در سطوح بالای قدرت در عراق شده است، از مهمترین چالشهای عبدالمهدی بهشمار میآیند. از سویی دیگر، عراق در چهار سال گذشته درگیر جنگ با داعش بود و بسیاری از زیرساختهای این کشور در مناطقی که این گروه تروریستی حضور داشت، یا بهطور کامل یا تا حد بسیار زیادی نابود شده است و دولت جدید این کشور باید برای احیای اقتصاد عراق، سرمایهگذاریهای خارجی بیشتری را جذب کند. تأثیر حضور داعش در عراق تنها اقتصاد این کشور را با بحران روبهرو نکرد؛ درگیریهای فرقهای و قومی که پیش از حضور داعش نیز در عراق وجود داشت، در زمان حضور داعش شدت بیشتری گرفت. در حوزه روابط خارجی نیز عراق نیاز دارد در روابط خود با ایران و ایالات متحده، دو رقیبی که در عراق حضوری پررنگ دارند، تعادل ایجاد کند. نکته جالب درباره نخستوزیری عادل عبدالمهدی، این است که او اولین نخستوزیر عراق در 16 سال اخیر بهشمار میآید که عضو شیعه حزبالدعوه (حزب دعوت اسلامی عراق) نیست. وزارت نفت تنها سمت مهم عادل عبدالمهدی قبل از نخستوزیری عراق نبود؛ او از سال 2005 تا 2011، برای شش سال معاون رئیسجمهور عراق بود و در دولت موقت عراق پس از سقوط حکومت صدامحسین در سال 2003، وزیر دارایی عراق بود. عبدالمهدی در سال 2005 یکی از کاندیداهای تصدی سمت نخستوزیری پس از انتخابات مجلس نمایندگان عراق بهشمار میرفت، اما در رأیگیری داخلی «ائتلاف ملی عراق» تنها با یک رأی در برابر نوری المالکی شکست خورد. نه برنده، نه بازنده عبدالمهدی ابتدا از سوی دو بلوک قدرتمند به رهبری مقتدی صدر و حیدر العبادی بهعنوان نخستوزیر آینده عراق در نظر گرفته شد و پس از آن نیز با حمایت هادی العامری و نوری المالکی، مسیر برای نخستوزیری او فراهم شد. هادی العامری و نوری المالکی از سیاستمداران نزدیک به ایران بهشمار میآیند. حیدر العبادی نیز کاندیدای مورد علاقه ایالات متحده بود. در این میان، مقتدی صدر میخواهد خود را بهعنوان سیاستمداری ملیگرا معرفی کند که تمایلی به مداخله آمریکا و ایران در عراق ندارد. در جریان رایزنیها برای تشکیل ائتلاف بزرگتر در پارلمان عراق، با وجود آنکه نوری المالکی تلاش میکرد نظر احزاب و جریانهای مهم کُرد و سنی را به خود جلب کند تا با تشکیل ائتلاف بزرگتر بتواند باز هم سمت نخستوزیری عراق را در اختیار بگیرد، اما در آخرین روزها، ائتلاف مقتدی صدر، عبادی و هادی العامری توانست با کردها و سنیها به توافق برسد. این جریانها همچنین از نخستوزیری عادل عبدالمهدی، گزینه مدنظر صدر، عبادی و العامری حمایت کردند. احمد یونس، تحلیلگر سیاسی عراقی، درباره انتصاب عادل عبدالمهدی بهعنوان نخستوزیر مکلف به الجزیره میگوید: «این انتصاب بیش از همه، بازیگران شیعه را خشنود میکند. در جریان تنشها و تقابلهای سیاسی در عراق، شیعیان این کشور به این نتیجه رسیدند که وجود انشقاق در داخل جریانهای شیعه میتواند قدرت و نفوذ آنها را کاهش دهد و با توجه به اینکه سمت نخستوزیری در عراق در اختیار شیعیان قرار دارد، کاهش قدرت این جریان میتواند باعث بروز بحران کارآمدی برای دولت شود؛ همانگونه که در ماههای گذشته آن را در دولت حیدر العبادی و سوءمدیریتهای او شاهد بودیم. بااینحال، با حضور عادل عبدالمهدی در جایگاه نخستوزیری، هیچکدام از جریانهای عراقی نه برنده خواهند بود و نه بازنده».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.