|

برندگان نوبل فیزیک ۲۰۱۸ معرفی شدند

تقدير از نوآوران پیشگام در حوزه فیزیک لیزر

عماد آقاجاني . كارشناس‌ارشد فيزيك

طبق رسم هر سال جایزه نوبل فیزیک امسال در روز دوم اکتبر سال 2018 میلادی در آکادمی سلطنتی سوئد اعلام شد. جایزه نوبل فیزیک امسال به ابزارهای نوری اختصاص یافته است. این جایزه به آرتور اشکین، فیزیک‌دان اهل ایالات متحده آمریکا، به علت ساخت انبرک نوری و مشترکا به جرار مورو، فیزیک‌دان فرانسوی و خانم دونا استریکلند از کشور کانادا به علت فناوری تولید پالس‌های بسیار کوتاه نوری با شدت نور بالا تعلق گرفت. آرتور اشکین، در سال 1922 میلادی متولد شده است و تجربه کاری در آزمایشگاه بل و شرکت لوسنت تکنولوژی را دارد و در زمینه اپتیک و به‌دام‌انداختن‌‌هاي ذرات با نور لیزر فعالیت می‌کند. وی در سال 1986 موفق شد که انبرک نوری را اختراع کند که با یک پرتو لیزر با فوکوس بالا نیروی جاذبه یا دافعه ایجاد کند و می‌تواند اجسام را در فضا ثابت نگه دارد یا آنها را حرکت دهد. این فناوری، ما را قادر می‌کند که ذرات دی‌الکتریک در مقیاس میکرون را با اعمال نیروی بسیار کم توسط یک دسته نور لیزر با فوکوس بسیار بالا، دست‌کاری کرده و این ذرات میکروسکوپیک را در فضای سه‌بُعدی ثابت نگه داريم. از انبرک نوری در مطالعه سیستم‌های زیستی همانند باکتری‌ها، سلول‌ها و ویروس‌ها در سال‌های اخیر استفاده شده است. از این ابزار در بیولوژی سنتتیک برای ساخت شبکه‌های بافت‌مانند یا سلول‌های مصنوعی و همچنین در مرتب‌سازی سلول‌ها استفاده شده است. کارکرد کلی این ابزار به این صورت است که دسته نور از یک شیء نوری عبور می‌کند و در قسمتی که به کمر یا میانه دسته نوری معروف است؛ یعنی در میانه محور دسته نور، شدت میدان الکتریکی به بیشترین حد خود می‌رسد. بنابراین ذرات دی‌الکتریک به سمت این قسمت جذب می‌شوند. فوتون‌های جذب یا پراکنده‌شده از ذرات دی‌الکتریک، به علت اصل بقای اندازه حرکت، باعث می‌شوند که ذره به‌دام‌افتاده دی‌الکتریک کمی از مرکز میانه محور دسته نور جابه‌جا شود. به‌طورکلی ذره در فضا ثابت نگه داشته می‌شود و اکثر انبرک‌های نوری به‌گونه‌ای ساخته می‌شوند که جابه‌جایی از مرکز محور پرتوهای نور بسیار کوچک باشد. جرار مورو متولد سال 1944 از کشور فرانسه و استاد دانشگاه اکول پلی‌تکنیک (پلاسو) به همراه دونا استریکلند متولد سال 1955 میلادی در شهر گلف کانادا و استاد دانشگاه واترلو، موفق شدند تا روشی را برای تقویت لیزر با پالس بسیار کوتاه اختراع کنند که به سی‌پی‌ای معروف است و می‌تواند پالس‌های لیزر را تا مقیاس تراوات تقویت كند. این روش زمانی اختراع شد که استریکلند در میانه دهه 1980 میلادی روی تز دکترای خود به سرپرستی جرار مورو در دانشگاه راچستر کار می‌کرد. وی سومین زنی است که موفق به دریافت جایزه نوبل فیزیک می‌شود. تا پیش از اختراع این روش، پالس لیزر با شدت‌های گیگاوات در سانتی‌مترمربع تولید می‌شد که می‌توانست به محیط بهره لیزر صدمه وارد کند. در روش سی‌پی‌ای، یک پالس لیزر بسیار کوتاه از توری‌های خاصی رد می‌شود که باعث می‌شود مؤلفه با بسامد پایین پالس لیزر راه کمتری را از مؤلفه با بسامد بالای آن طی کند و در اصطلاح به صورت مثبت چرپ می‌شود که به معنای این است که مؤلفه فرکانس بالا نسبت به مؤلفه فرکانس پایین تأخیر دارد و دوره پالسی هزاران‌بار بزرگ‌تر را نسبت به آنچه در اصل دارد، پیدا می‌کند و به طور خلاصه در زمان اتساع می‌یابد و به‌این‌ترتیب می‌توان قدرت پالس تولیدشده را تا 10 به توان شش‌برابر تقویت کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.