|

گزارش ميداني «شرق» از هيجان مردم براي معامله ارز

تب فروش دلار

مرضيه اميري : صداي همهمه پيچيده و پژواک «دلار دلار» از هر سوي خيابان به گوش مي‌رسد. به‌سختي مي‌توان از ميان ازدحام جمعيت عبور کرد و ميان اين انبوه جمعيت تشخيص دست‌فروش ارز از مردم عادي تقريبا ناممکن است. هر عابري که از اين خيابان مي‌گذرد و اندکي پول در حساب خود دارد، مي‌تواند به‌جاي يکي از دلالان بايستد. اگر تا روزهاي قبل در هر 50 متر راسته فردوسي تا ميدان سبزه‌ميدان دو دست‌فروش دلار ايستاده بود، ديروز تعداد آنها به شمارش نمي‌آمد. صرافي‌ها هم تقريبا به حالت نيمه‌تعطيل درآمده‌‌اند و آنهايي هم که درِ مغازه‌هايشان باز است، فروش ندارند و فقط مي‌خرند. روي تابلوهاي صرافي‌ها براي هر دلار قيمت 13هزار تومان ثبت شده اما به داخل مغازه که مي‌روي، نرخي بيشتر از 11هزار و 500 تومان نمي‌شنوي. بانک مرکزي به بانک‌ها هم دستور داد وارد ماجرا شوند و ارزهاي موجود را بخرند. تا لحظه تنظيم اين گزارش، نرخ دلار در بازار آزاد در کانال‌هاي 10 تا 11 هزار تومان در چرخش است اما دلالان براي خريد حتي حاضرند تا 14 هزار تومان هم پول بدهند. از آنها مي‌پرسم حالا که همه مي‌گويند نرخ دلار مي‌شکند، دليل اين عطش خريد از سمت کاسبان ارزي چيست، يکي از آنها مي‌گويد امروز 13، 14 هزار تومان مي‌خرم و چند ماه ديگر 25 هزار تومان مي‌فروشم و يکي ديگر از آنها مي‌گويد: «دلاري که الان مي‌خرم، درجا مي‌فروشم، الان بيشتر از من و ديگران يک نهاد رسمي است که عطش جذب دلارهاي بازار و ذخيره آن در حساب‌هاي خود را دارد». اين دلارها که براي خريدشان صدها نفر سر‌و‌دست مي‌شکنند، کجا مي‌رود؟ از ارباب جمشيد تا ميدان فردوسي به گزارش «شرق»، بازار ارز دو روزي است بی‌وقفه در حال شمارش معکوس نرخ ارز است. ريزش نرخ دلار ديگر ساعتي شده و در دو روز تا هشت هزارتومان پايين آمد. در امتداد ميدان فردوسي تا سبزه‌ميدان به‌سختي مي‌تواني در ميان جمعيت راهي براي عبور پيدا کني، نگاهت به هرکسي مي‌خورد، سريع با سؤال «دلار داري؟ مي‌خرم؟ چند تا داري؟» روبه‌رو مي‌شوي. خبرهايي که از بيرون به گوش مي‌رسد، درباره کاهش قيمت دلار تا شش هزارتومان و هشت هزارتومان که در شبکه‌هاي مجازي دست‌به‌دست مي‌شود، اينجا اعتباري ندارد. خبري از فروش دلار نيست و همه افراد خريدار هستند. ميان جمعيت به تک‌وتوک افرادي برمي‌خوريم که دنبال خريد ارز مسافرتي هستند ولي حتي نمي‌توان به اطمينان رسيد که آيا او مسافر است يا دلال؟ يکي از آنها در يکي از صرافي‌ها پشت پيشخوان ايستاده بود و درخواست پنج‌هزار تا ارز مسافرتي داشت. بعد از شنيدن «فروش نداريم» از سوي صراف به يکي از مشتريان رو کرد و گفت «چقدر دلار داري، من هرچقدر داشته باشي مي‌خرم.». يکي از کاسبان ارزي مي‌گويد: «تا هشت هزارتومان هم دلار پايين مي‌آيد. عاملان بانک مرکزي قطره‌اي ارز به بازار تزريق کردند اما اصل ماجرا در مرکز ارباب‌جمشيد اتفاق مي‌افتد. عاملان بانک مرکزي ارز را توي ارباب‌جمشيد مي‌آورند و توي اين خيابان صبح به صبح نرخ تعيين مي‌شود و بعد به بازار مي‌آييم. آنجا ما هر دلار را امروز 12 هزار تومان خريديم و الان 13 هزار تومان مي‌توانيم بفروشيم اما مشتري کم است». يکي ديگر از آنها صحبت‌هاي همکارش را تکميل مي‌کند و مي‌گويد: «دولت وقتي سکه را با يک ميليون و 400، 500 پيش‌فروش کرده است، بايد زمان تحويل هم نرخ را به همان قيمت پيش‌فروش نزديک کند تا جلوي ضرر را بگيرد، پس مجبور است الان نرخ دلار را پايين بياورد که جلوي ضررهاي بعدي را بگيرد». از او مي‌پرسم خودت مي‌گويي دلار تا هشت هزارتومان پايين مي‌آيد، الان چه صرفه‌اي دارد که تا 13 هزار تومان هم دلار را مي‌خريد؟ «من دلار مي‌خرم و درجا مي‌فروشم. وقتي بانک مرکزي دلار به بازار تزريق مي‌کند، به‌صورت اتوماتيک ارز مردم از خانه‌ها هم به بازار مي‌آيد». ماندگاري ريزش دلار در ابهام هرکسي چيزي مي‌گويد، يکي از «امروز 13مي‌خرم و شش ماه ديگر 25 هزار تومان مي‌فروشم» مي‌گويد و يکي ديگر از درجا فروختن ارز خريداري شده به بانک‌ها مي‌گويد. شلختگي و شتاب در بازار را از تناقض در اين پيش‌بيني‌ها مي‌توان مشاهده کرد، آيا بازاري که با التهاب و هيجان يک دوره رو به افزايش نرخ ارز رفت و يک‌باره با همان شتاب به سمت ريزش دلار حرکت کرد، حاصل يک سياست پولي است؟ آيا مي‌توان از ريزش دوروزه دلار به تثبيت ارز در کانال‌هاي زير 10 هزار تومان دل بست؟ بعد از کاهش قيمت ارز و هجوم فروشندگان به بازار آزاد، بانک مرکزي هم اطلاعيه‌اي منتشر کرد. بانک مرکزي با توجه به تمايل مردم به فروش ارزهاي خود و امتناع دلالان ارز و برخي صرافي‌ها از خريد، در اطلاعيه‌اي از مردم خواست با مراجعه به شعب ارزي بانک‌هاي داراي مجوز عمليات ارزي، نسبت به فروش ارزهاي خود به قيمت اعلامي اقدام کنند. حالا بانک‌ها، بانک مرکزي، دلالان و صرافان آماده‌باش براي جذب دلارهاي مردم هستند. محمدرضا ماجد، فعال بازار سرمايه در تحليل رفتار اقتصادي شکل گرفته در بازار ارز در گفت‌وگو با «شرق» توضيح داد: «در ماه‌هاي اخير بي‌اعتمادي مردم به دولت و بانک مرکزي شکل گرفت و سرمايه ملي تحت تأثير قرار گرفته است و زماني که حتي واقعيت را مي‌گويد، مردم به سمت معکوسش حرکت مي‌کنند. ضمن اينکه عوامل بيروني مانند مداخلات حرفي و دستوري قيمت را تغيير مي‌دهد، اين فاصله قيمتي باعث مي‌شود که عده‌اي بخواهند از اين آش شور استفاده کنند، همين هم است که افراد زيادي که حتي دلال نيستند، هم به بازار آمده‌‌اند و دلار مي‌خرند. البته نبود معيشت و کسب‌وکار هم اين انگيزه را ايجاد کرده است و مردم به سمت بازار ارز هجوم آورده‌اند. اين را بايد در نظر بگيرم که جامعه عاطفي است و خيلي تحت تأثير اوج جمعيت قرار مي‌گيرد، وقتي يک گروهي شروع به کار مي‌کنند، بقيه هم همان کار را تکرار مي‌کنند. نبود قطعيت در موجوديت اقتصاد باعث مي‌شود عده زيادي به سمت فضاي شکل‌گرفته هجوم بياورند. بدون اينکه پرسيده شود مبناي اقتصاد دارد يا خير». او تأکيد مي‌کند: «بانک مرکزي و دولت در ماه‌هاي اخير به وظايف عادي خود عمل نکرده و سکوت نابجا داشته است؛ تا‌جايي‌که اين بحران ايجاد شده است، درست مانند وقتي که قيمت در حال بالارفتن بود، مداخله انجام نشد و رسيد به 20 هزار تومان و الان هم در جهت معکوس ارز به سوي عقب حرکت مي‌کند. در‌اين‌ميان بيشترين آسيب را طبقات متوسط رو به پايين مي‌بينند؛ چون طبقات بالا هرگز همه ثروت خود را به يک سمت نمي‌آورند و اين جابه‌جايي ثروت بحران طبقاتي ايجاد مي‌کند». به گفته اين فعال بازار اگر کاهش نرخ دلار ادامه‌دار باشد، طبعا مثبت است؛ اما به تداوم اين روند چندان نمي‌توان دلخوش بود؛ چون بالارفتن قيمت و کاهش آن براساس منطق اقتصادي نبوده؛ پس نمي‌توان به تثبيت آن بر پايه منطق اميدوار بود. وحيد شقاقي‌شهري، کارشناس اقتصادي، در گفت‌و‌گو با «شرق» روايت ديگري از تغييرات بازار ارز مي‌دهد. او مي‌گويد: «به دليل وجود چند عامل امروز ما شاهد کاهش نرخ ارز هستيم و اراده دولت و بانک مرکزي اين است که دلار در کانال هفت تا هشت هزار تومان کاهش پيدا کند. بانک مرکزي به اين نتيجه رسيده است که رانت ارزي بايد حذف شود و البته مقاومت هم در برابر آن خيلي شديد است. اولين اقدام هم اين بود که عرضه ارز مربوط به تأمين خوراک پتروشيمي‌ها وارد سامانه نيما شود. تا قبل از اين صاحبان پتروشيمي‌ها خوراک را با سه‌هزارو 800 تومان از دولت مي‌خريدند و دلار حاصل از صادرات خود را در بازار آزاد مي‌فروختند. حالا مقرر شده خوراک به ميانگين قيمت نيما به آنها داده شود. اين يک نوع خودکنترلي است، دلارها به نيما تزريق پيدا کند تا قيمت نيما پايين بيايد و خوراک را هم با قيمت پايين‌تر بخرند. در گذشته هر دلاري که نصيب پتروشيمي‌ها مي‌شد، مي‌خواستند نيما را دور بزنند و ارز حاصله را در بازار آزاد بفروشند. بنابر تصميم اخیر هيئت دولت خوراک با ميانگين قيمت نيما داده شود و اين بستگي به ميزان تقاضاي خوراک و دوره تخصيص دارد. پتروشيمي‌ها الان از کاهش دلار در نيما استقبال مي‌کنند؛ چون خوراک ارزان‌تر به دست مي‌آورند. يک‌سوم صادرات غيرنفتي مربوط به اين حوزه است و بسيار مهم است و نشان مي‌دهد دولت با خصولتي‌ها ديگر مدارا نخواهد کرد. سران سه قوه هم اختيار بيشتري به بانک مرکزي داده‌اند و دست اين نهاد در مداخله در بازار آزاد باز شده است. ضمن اينکه شنيده شده اروپايي‌ها به دنبال گشايش ارزي و معاملات با ايران هستند و برخي محدوديت‌هاي جابه‌جايي و انتقال پول حل خواهد شد. علاوه بر همه اينها بانک مرکزي هم مصمم است که با بانک‌هاي متخلف برخورد کند تا آنها نقدينگي را به بازار آزاد پمپاژ نکنند. تزريق حدود 200 ميليون دلار ارز بانک مرکزي او ادامه داد: مجموع عواملي که برشمردم، باعث شده نرخ دلار کاهش چشمگيري را تجربه کند. بانک مرکزي بايد تلاش کند، نرخ ذهني خود را در بازار تثبيت کند. در شش ماه اخير از 23 ميليارد دلار صادرات غيرنفتي فقط پنج ميليارد دلار وارد اقتصاد ايران شده که احتمالا در بازار آزاد مصرف شده است؛ پس بانک مرکزي براي ساماندهي به اين وضعيت نياز دارد با خصولتي‌ها و صادرکنندگاني که يک رگه آنها به دولت مي‌خورد، با جديت برخورد کند و پمپاژ ارز و عطش ارزي از اين سمت فروکش کند. در شش‌ماهه اخير اين اتفاق نيفتاده است؛ اما بايد به يک نرخ منطقي برسد و تثبيت در اين نرخ از کاهش هم مهم‌تر است. او در توضيح شيوه مداخله بانک مرکزي در بازار ارز با هدف کاهش نرخ توضيح داد: شواهد نشان مي‌دهد تزريق ارز از سمت بانک مرکزي به بازار جزئي بوده و حدود 200 ميليون دلار است. بانک مرکزي هم اعلام کرد بانک‌ها از فروشندگان ارز دلارهايشان را بخرند. حتي اگر بانک مرکزي ارز در بازار را به صورت غيررسمي هم جمع‌آوري کند، ايرادي ندارد. مي‌تواند به‌عنوان منابع موقتي از اين دلارها استفاده کند و به‌عنوان ذخيره موقتي در دست نگه دارد و هر زمان بازار ملتهب شد، به‌ویژه بعد از تحريم‌هاي نفتي دوباره روانه بازار کند. اين شيوه باعث مي‌شود نيازي به برداشت از ذخاير ارزي و تزريق آن به بازار براي کنترل ارز هم نباشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.