|

به مناسبت هفتادونهمين زادروز استاد اکبر رادي

مرد نکونام تئاتر ايران نميرد هرگز

گروه هنر: به مناسبت دهم مهر، هفتادونهمين زادروز استاد اکبر رادي، هیئت مدیره بنیاد رادی پيامي را منتشر کرد و بايد بدانيم كه از اواخر دهه 30 كه او نمايش‌نامه روزنه آبي را نوشت، نوع برخوردش با جلال آل احمد، احمد شاملو، شاهين سركيسيان و در نهايت مواجهه با محمد‌علي جمالزاده نشان مي‌دهد كه او در مسيري قرار گرفت كه ماحصلش نمايش‌نامه ماندگار ايراني خواهد شد. پيام زادروز هيئت‌مديره بنياد رادي، حميد بانو عنقا، دکتر فريندخت زاهدي، آرش رادي، هادي مرزبان، فرامرز طالبي، دکتر بهروز محمودي‌بختياري، شهرام کرمي و بهزاد صديقي در اين پيام آورده‌اند: «دهم مهر سال ۱۳۱۸ اکبر رادي رشت را، ايران را و جهان نمايش‌نامه‌نويسي فارسي را به ظهور خود آراست. ۶۸ سال با نجابت و خلاقيت زيست و معصومانه و محترمانه هم آسماني شد. اکنون 11 سال است که ايران، اکبر رادي ندارد. 11 سال است که ادبيات نمايشي فارسي، يکي از قلل شامخ و استوار نويسندگي خود را در آسمان‌ها مي‌جويد و 11 سال است که دلتنگي حضورش در فضاهاي هنري کشور بازتاب دارد. با‌وجوداین، بيش از نيم‌قرن است که «حضور» پررنگ او را احساس مي‌کنيم و با دو ديده ديديم که او «مرد نکونام» تئاتر ايران است که به اعتبار همين نکونامي و اجتهاد حضرت سعدي، «نميرد هرگز». امتداد حيات او را از‌اين‌پس در خوانش و اجراي آثارش خواهيم ديد و زادروز معنوي او را همواره پاس خواهيم داشت. تولد او، تولد نجابت و مهرباني است؛ آنچه جامعه ما به آن سخت محتاج است. درود بر او که آمدنش به تئاتر ايران بسيار افزود و چون اويي را رفتن نيست. روزنه آبي روزنه آبي يك آغاز پيچيده است؛ اما سردرگم نيست. براي اكبر رادي كه علاوه بر آموزگاري مي‌خواهد يك نمايش‌نامه‌نویس مطرح بشود و بيشتر از هر چيزي بر رئاليسم ايراني‌اش تأكيد كند. از سال 39 زمان نگارش تا آبان 44، پنج سال طول کشيد تا «روزنه آبي» را به صحنه بياورند، حتي شاهين سرکيسيان، كارگردان، هم در اين امر ناکام ماند. در شب‌هاي مانده به اجرا، اين کارگردان ارمني فوت کرد و بعد آربي آوانسيان، طراح صحنه و كارگردان و از شاگردان سركيسيان درصدد برآمد تا آنجا که استادش ميزانسن داده است، نمايش را به صحنه ببرد و مابقي را به صورت روخواني براي اداي احترام به کارگردان اجرا کند. جلا‌ل آل‌احمد با اين نمايش‌نامه خيلي تند برخورد کرد و بعد با انتشار «افول»، آل‌احمد هم ايمان آورد که در نمايش‌نامه‌نويسي کشور ما بايد اتفاق تازه‌اي روي دهد و در‌اين‌باره نوشت: «شما که اکبر رادي نويسنده‌ «روزنه آبي» (من يقين دارم و حاضرم دستم را بدهم ببُرند و شرط ببندم که مولي‌ير هرگز چنين عنواني به نمايش‌نامه‌ خود نمي‌داد) و «افول» هستيد، شخصي با‌شخصيت و با‌فکر و جوشش هستيد و چشم بيننده و قلم تند و صريح داريد و بسياري از چيزهايي را که بسياري از مردم نمي‌بينند يا درست نمي‌بينند؛ ولي بايد سعي کنيد که «ساده‌تر» باشيد».محمدعلي جمالزاده در سال 1343 با ارسال نامه‌اي اين سخنان را به اکبر رادي که در ابتداي نوشتن است، يادآور مي‌شود. او در اين نامه بر نکات ارزنده و انتقادي تأكيد مي‌کند که پس‌از‌آن در آثار رادي بيشتر لحاظ شده است. جمالزاده بر ساده‌نوشتن تأكيد مي‌کند که شايد تا امروز هم کمتر از سوي نويسندگان ما مراعات شده‌ و همين خود يک دليل عمده بر فاصله‌افتادن بين مردم و نويسندگان است. اکبر رادي درباره‌ اولين نمايش‌نامه‌اش مي‌نويسد: «زمستان 1340 من نمايش‌نامه‌ «روزنه آبي» را براي آخرين مرتبه پاکنويس کرده بودم و مدتي بود در هواي انتشار آن در راسته‌ «شاه‌آباد» پرسه مي‌زدم که بورس ناشران «فربه» تهران بود و با تمام فربهي نمي‌دانستند نمايش‌نامه‌‌ يک شق عمده‌ ادبيات است که مي‌تواند و بايد چاپ هم بشود». او مي‌افزايد: «من «روزنه آبي» را به شاملو دادم که نسخه‌ پيشين آن را در سال 39 ديده بود و من را به شاهين سرکيسيان هم معرفي کرده بود که در معني معاصر کلمه رؤياي تئاتر ملي در سر پخته مي‌کرد و دربه‌در به دنبال يک نمايش‌نامه مايه‌دار ايراني مي‌گشت. شاملو اين بار هم دست من را گرفت و «روزنه آبي» را به آل‌احمد سپرد؛ با اين تأكيد که به قصد قربت بخواند و چنانچه مناسب ديد، در کتاب ماه چاپش کند». «روزنه آبي» با تمام قوت و ضعف‌هايش در مسير پرتلاطمي قرار گرفت و حتي درنهايت با کارگرداني شاهين سرکيسيان در انجمن ايران- آمريکا به نمايش درآمد که مرگ سرکيسيان هم حدودا با آغاز اين اجرا اتفاق افتاد. آربي آوانسيان آن را به سرانجام رسانيد. با اين اجرا، باز هم جلال آل‌احمد برافروخت که‌ اي کاش اين متن را هرگز اجرا نمي‌کرد و به توصيه‌هايش براي اصلاح برخي از موارد «روزنه آبي» گوش مي‌داد و کله‌شقي نمي‌کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.