|

نگاهی به مجموعه شعر «از رنج اشیاء»

صدا را که از تن درآوردی

یداله شهرجو

«از رنج اشیاء» مجموعه‌ شعر نگین فرهود از مجموعه‌های چاپ‌شده در سال جاری است. مجموعه‌ای که در همان ابتدا با خواندن عنوان و دیدن تصویر جلدش، انتظار روایت شاعرانه‌ای از آنچه در اطراف‌مان می‌گذرد در ذهن شکل می‌گیرد، اما تورق این مجموعه و مرور حتی همان چند شعر ابتدایی کتاب این ذهنیت را پس می‌زند؛ زیرا اگر روایتی هم شکل گرفته است تطابقی با قواعد ساده و دم‌دستی ندارد. مرور شعرهای نگین فرهود با وجود تناسب آ‌نچه از عنوان کتابش برمی‌آید، روایتی سلیس از جریان قواعد دنیای پیرامونی اوست؛ اما با عمقی از معناآفرینی، روایتی منفعل و صرفا گذرا نیست؛ حتی تأمل دقیق‌تر به عنوان کتاب این موضوع را برای ما واگشایی می‌کند. انتخاب واژه «اشیاء» به‌تنهایی می‌تواند بیانگر دنیای پیرامونی ما و آنچه در اطراف‌مان وجود و جریان دارد، باشد؛ اما وقتی ترکیب «از رنج» به آن اضافه می‌شود، عمق نگاه شاعر به جهان پیرامونش شکل می‌گیرد؛ نگاهی که به‌وضوح معناآفرینی را هدف می‌گیرد: «در قوطی‌های کنسرو/ غلت می‌خورم‌های با ماهیان مرده/ و سرم را فرو کرده‌ام در گوش زمین/ که بچرخد سمت صدا/ سمت نمی‌گذارد بخوابم این صدا...» مرور همین بریده کوتاه از شعر آغازین این مجموعه مؤید این مطلب است که گرچه شاعر در آغاز نمود عینی آنچه در ذهن دارد را به ترسیم می‌کشد اما آنچه در ادامه شکل می‌گیرد معنایی عمق یافته است که شاعر با عبور از صافی ذهن خود آن را به مخاطب عرضه می‌کند. شکل‌گیری زبان در مجموعه «از رنج اشیاء» متناسب با معنا پیش رفته است. معنا در این مجموعه پیچیده نیست همان‌گونه که زبان سلیس و خوش‌فرم می‌نماید. درواقع می‌توان گفت هر دو این مقوله‌ها تکه‌هایی از پازل یکدیگرند تا در تناسبی که به‌ظرافت، شاعر آنها را رقم زده، به مخاطب عرضه گردد. تناسب شکل‌گرفته در شعرهای نگین فرهود در حوزه‌ زبان و معنا، دارای ویژگی‌هاست که در ادامه این مجال به آن‌ها اشاره خواهد شد. زبان فرهود در شعرهایش یک زبان روایی است روایتی که در غالب شعرها گفت‌وگومحور است حتی اگر سوی دیگر گفت‌وگو در متن پنهان و مستتر باشد: «بیا آواز من باش/ .../ در رنج این زیبایی...» یا در این شعر: «که صدایت را جاگذاشتی در اتاق عمل/ صدا را که از تن درآوردی/ کلمه/ کلمه/ ریخت روی تخت...» در نمونه‌هایی از این دست، شخص دیگر گفت‌وگو حضورش بلافاصله و آشکار نیست بلکه حضورش با فاصله و گاهی پنهان است اما در شعر کاملا آشکار است که روایت، چارچوب یک گفت‌وگو را دنبال می‌کند. مرجع ضمایر در شعرهای این مجموعه خطی است یعنی در سطر اتفاق می‌افتد روایت شاعر این‌گونه نیست که در طول یک شعر با ضمیری از یک منبع دنبال شود مرجع ضمائر به طور مرتب میان سطرها و در طول شعر جابه‌جا می‌شوند و همین مسئله چندصدایی را به شعر عرضه می‌کند: شعر 24 کتاب با مرجع ضمیر سوم شخص آغاز می‌شود در میانه شعر با ضمیر متکلم وحده یا اول شخص ادامه می‌یابد و با ضمیر دوم شخص مخاطب پایان می‌یابد. یا شعری دیگر از کتاب که با مرجع ضمیر متکلم آغاز می‌شود و با ضمیر سوم شخص ادامه می‌یابد و در میانه شعر، ضمیر با مرجع دوم شخص روایت‌کننده است. شعرهای نگین فرهود در این مجموعه بیش از اینکه روایت و بازتابی از زنانگی باشد، روایت و بازتابی از زندگی است که زنانگی می‌تواند بخش اندکی از آن باشد از همین‌رو شعاع دید شاعر پهنه‌ی وسیع‌تری را به‌ نام زندگی بازتاب داده است و در این بازتاب گاهی زن است: «نشد.../ زن خانه‌داری/ هر شب/ شمرده می‌شد/ خودش با دقت/ کم نیاید غم/ کم نیاید شادی/ ...». و گاهی مادر است: «و پسرم/ که زندگی/ با بدان بنشست...» و گاهی درنگی است برای تردید: «راه می‌افتم/ در طول جهان/ تا بفهمم/ انگشت/ کجای گلدان/ بین گل/ جامانده...». و گاهی فرزند است: «بگو نشسته‌ای/ گلویت را ماهرانه می‌بافی/ رج به رج که شکافته بودند/...». توالی نقش‌آفرینی‌های مدام شاعر در مجموعه «از رنج اشیاء»، روایت جاری از یک زندگی است. زندگی با چشم‌اندازی که وسیع و چشم‌‌نواز است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.