کلیشه زنان مسلمان در بریتانیا
پخش سریالی در شبکه بیبیسی جهانی با عنوان «محافظ شخصی» (بادیگارد) با توجه به محتوای مسلمانهراسانه آن واکنشهای بسیار به همراه داشت و از جمله مقالهای در روزنامه بریتانیایی گاردین در اینباره منتشر شد. مقاله گاردین به قلم «تسنیم نظیر» با عنوان «زنان مسلمان بیش از قربانی یا تروریست هستند» به این موضوع پرداخته است که در زمانهای که حملات اسلامهراسانه در اروپا شدت میگیرد، تماشای کلیشههای خطرناک درباره زنانی که حجاب بر سر دارند، در شبکه رادیو و تلویزیونی دولتی انگلستان مایه دلسردی است. خلاصهای از این مقاله انتقادی را میخوانیم. درست از همان نخستین لحظه سریال بسیار پرطرفدار «محافظ شخصی» بیبیسی، با کلیشههای منفی زنان مسلمان بمباران میشویم. ابتدا زنی باحجاب را میبینیم که در دستشویی یک قطار مخفی میشود و قصد دارد جلیقهای را که پر از بمب کرده است، منفجر کند (کلیشه شماره یک: زن مسلمان بهمثابه تروریست). بعد متوجه میشویم او در واقع یک قربانی است که به نظر میرسد ترسیده و آسیبپذیر است، درحالیکه قهرمان فیلم پا به میان میگذارد تا نجاتش دهد (کلیشه دوم: زن مسلمان تحت ستم). موقع تماشای این صحنههای نفسگیر آغاز سریال، هنوز امیدوار بودم که نویسندگان خط سیر روایت را تغییر دهند و از این زن یک قهرمان ناشناخته بسازند اما هفتهها گذشت و امیدم رنگ باخت. روایت قربانی غالب شد. بااینحال، قلب من در پایان سریال بیش از همیشه فشرده شد؛ زمانی که معلوم شد این زن مسلمان مغز متفکر تروریستهاست. خود این شخصیت میگوید هیچکس به او مظنون نمیشود زیرا همه شیفته تصور «زن مسلمان آسیبپذیر در سناریوی قربانی» هستند. من خستهام از اینکه مدام معرفی نادرست زنان مسلمان را در رسانهها و در مواردی از این قبیل میبینم. خود من قربانی حملههای کلامی اسلامهراسانه پس از حملات 11 سپتامبر هستم و تصویرسازیهایی را که میتواند به اسلامهراسی دامن بزند، نمیتوانم بپذیرم. جوامع بسیاری در بریتانیا وجود دارند که ممکن است تعامل چندانی با مسلمانان نداشته باشند یا فقط مسلمانان را در تلویزیون دیده باشند. معتقدم رسانهها باید بهنوعی پاسخگوی محتوایی که تولید میکنند، باشند؛ بهویژه در زمانهای که میزان جنایتهای مبتنی بر نفرت علیه مسلمانان مدام افزایش مییابد. در عوض، ما نیاز به روایتهای قابلقبولتر و داستانهایی داریم که درک درستی از مسلمانان دارند. ریزاحمد، بازیگر بریتانیایی، بهتازگی به حضور ناکافی مسلمانان در صنعت فیلم و تلویزیون اشاره و توصیه کرده است از آزمونی به نام «تستِ ریز» برای بررسی این پدیده استفاده شود که پنج پرسش کلیدی در آن مطرح میشود: مسلمانان بهعنوان قربانی تصویر میشوند یا عاملان تروریسم؟ اگر شخصیت مرد است، آیا او ضدزن تصویر میشود؟ اگر زن است، آیا تحت ستم همتایان مردش قرار دارد؟ آیا این افراد، آدمهایی خشمگین و غیرمنطقی معرفی میشوند؟ آیا این افراد خرافاتی یا ضدمدرن هستند؟ آیا آنها تهدیدی آشکار برای شیوه زندگی غربی محسوب میشوند؟ اگر پاسخ به هر یک از موارد گفتهشده بله باشد، آن تصویر در آزمون مردود شده است. «محافظ شخصی» در هر پنج مورد مردود است. 1.6 میلیارد مسلمان در این دنیا زندگی میکنند که بسیاری از آنها زنان پیشگام، پزشک، وکیل، معمار و سیاستمدار هستند، اما هرگز آنها را روی صفحه نمایش تلویزیون نمیبینیم. در عوض، نویسندگان دائما با کلیشههایی که توانایی افزایش اسلامهراسی را دارند، بازی میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.