عاقلانه قدم برداريم
فريدون مجلسي-تحليلگر روابط بينالملل
حضور امسال رئيسجمهوری و وزير امور خارجه ايران در مجمع عمومي ملل متحد اهميت ويژهاي داشت؛ زيرا از طرفي امسال رئيسجمهوری آمريکا -مدير عامل ترامپ- شمشير را از رو بسته بود و از طرف ديگر، واکنش قبلي روحاني درباره تنگه هرمز و دم شير، برخي را درباره تغيير نگاه رئيسجمهوری، نگران کرده بود. ارديبهشت سال گذشته، رأيدهندگان ايراني به راهحل محترمانه و مسالمتآميزِ حل اختلافات دوباره رأي دادند تا باتوجه به منابع انساني و طبيعي و زيرساختهاي اقتصادي و صنعتي کشور بتوانند به شرايطي برتر و بهتر که لياقت آن را دارند، در ميان کشورهاي منطقه دست يابند و در رفاه و آسايش، با بهرهمندي از آموزش و بهداشت و اشتغال در شأن خود زندگي کنند. آنان بههيچوجه دليلي نميبينند به جاي لباس فاخر، لُنگ به کمر ببندند و مانند مردم برخي کشورهاي منطقه، با سيبزميني پخته و نان خشک سد جوع کنند. دوشنبه 9 آبان چند مطلب و خبر مهم در «شرق» در همين زمینه آمده بود که بد نسيت نگاهي به آنها بيندازيم: دکتر داوود هرميداسباوند در يادداشت «عبور از کشورهاي ميانجي» در واقع توضيح دادهاند که سفر نيويورک و برخورد متين روحاني در مقابل سخنراني غيرديپلماتيک و ميداني ترامپ، چگونه بار ديگر ثابت کرد که در عرصه جهاني عقلانيت و متانت بر شعار و تندخويي ترجيح دارد؛ خصوصا آنکه در جلسه 4+1 بر پايبندي ايران بر تعهداتش تأکيد شده بود و با اينکه در جلسه شوراي امنيت بهدليل اينکه رسما عنوان شکايت از ايران نداشت، نمايندهاي از ايران براي پاسخگويي به اتهامات ترامپ نميتوانست حضور داشته باشد، چگونه ساير اعضا در واقع ترامپ را منزوي کردند؟ در گزارش مفصل مصاحبه فريد زکريا با ظريف از مواضع جمهوري اسلامي دفاع شده بود و بدعهديهاي آمريکا و متحدانش را بر شمرده و با اشاره به همين انزوا از «عزم اروپا براي مقابله با اقدامات تخريبي آمريکا» سخن گفته و از باقيماندن ايران در برجام دفاع کرده بودند. در همين شماره «شرق» سيدحسين موسويان ضمن اذعان به تأثير مخرب تحريم آمريکا بر اقتصاد ايران آن را کماثرتر از تأثير فساد و کاستيهاي داخلي برشمردهاند. نکتهاي که در اين ديدگاهها ديده ميشود، توجه بيشتر به معلول يا معلولهاست؛ به عبارت ديگر به اصل مطلب، يعني به دلايل اقدامات ايذايي آمريکا و متحدان منطقهاياش و اينکه اصولا جنگ ميان ايران و آمريکا بر سر چيست و براي از ميان برداشتن دلایل اين جنگ که عملا به صورت فرسايشي درآمده و نشانههايي از شدتيافتن آن ديده ميشود، کمتر پرداختهاند. در واقع همانطورکه دکتر باوند در نتيجهگيري يادداشت خود با اشاره تلويحي به علت گفتهاند: «تا زماني که مشکلات ميان ايران و آمريکا بر اساس منافع متقابل حلوفصل نشود، شرايط در همه دولتهاي دو کشور به همين شکل پيش خواهد رفت. نگاه به کشورهايي نظير چين و روسيه و حتي استفاده از ظرفيت اروپا -نظير آنچه روحاني در سازمان ملل و قبل از آن بهدنبال آن است- اگرچه ميتواند از نبود رابطه بهتر باشد، اما حلال مشکلات کشور نخواهد بود». باز همين شماره «شرق» يادداشت جالبي از احمد زيدآبادي دارد با عنوان: «روسها در سوريه بين دو گزينه گرفتار شدهاند» که دقيقا و صريحا به «علت» جنگ پرداخته است. بههرحال علت تشويق آمريکا از سوي عربستان به حمله به ايران از زمان ملک عبدالله و اوباما نيز همين بوده است که نه فقط در ويکيليکس آمده بلکه جو بايدن، معاون پيشين رئيسجمهوری آمريکا و زلمي خليلزاد، نماينده سابق آمريکا در سازمان ملل متحد، نيز آن را تأييد کردهاند. کشورهاي بزرگ عربي، يعني مصر و عربستان و همچنين امارات و قطر و اردن و مراکش که ترجيح ميدهند هزينههاي نظامي و فرسايشي نبرد خودشان با اسرائيل را صرف توسعه مباني اقتصادي و اجتماعي خود کنند و به ايفاي نقش آنان از سوي ايران مايل نيستند، نمیخواهند مشروعيت متزلزل آنها نزد مللشان تضعيف شود. زيدآبدي بهدرستي ميگويد روسها در حل روابط متضاد خود، يعني دوستي با اسرائيل و اتحاد با ايران در سوريه، با بنبست مواجه شدهاند. در اين شماره «شرق» يکي از مقامات معتبر نظامي توصيه کردهاند که ايران به اتحاديه کشورهاي جنوب شرق آسيا بپيوندد؛ اين در حالي است که به موجب خبر همين شماره «شرق» مهاتير محمد، نخستوزير مالزي که در نيويورک با آقاي روحاني ديدار داشت، ضمن اظهار تأسف از الزام براي حفظ منافع کشورش، دستور داده است روابط بازرگاني کشورش با ايران قطع شود.
از مسئولان شرکتي صادرکننده که با مشکل بيمهنکردن کشتيهاي حامل کالاي ايراني و تقاضاي تخفيفهاي سودجويانه مشتريان مواجه است شنيدم كه بنگلادش نيز قطعا به تبعيت از برادران عربستان، دستور مشابهي صادر کرده است. همه اين اظهارات در يک شماره «شرق»، از جهات متفاوت، ريشه مسئله را بررسي ميکند. پس يا بايد بتوانيم با «علت» بحران جاري مواجه شويم، يا وقت خود را براي يافتن راهحل از سوی ديگران هدر ندهيم. حتي بهرهمندي از بسته مالي و تهاتري اروپا مستلزم تصويب FATF است. اين روزها همه ميدانند که بايد عاقلانه قدم برداريم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.