اصلاحطلبي رو به جلو
عبدالله ناصري . فعال سياسي
در هفتههاي اخير، تلاش دوبارهاي براي مخدوشکردن چهره بزرگان اصلاحطلب در دستور کار برخي رسانههاي جريان رقيب، همسو با برخي رسانههاي فارسيزبان خارج از کشور، قرار گرفته است. حفظ هويت اصلاحطلبي موضوعي است که مباحثی جدي در سالهاي اخير بين اصلاحطلبان و اصولگرايان و اصلاحطلبان و طيف موسوم به براندازان درباره آن جريان داشته است. اصلاحطلبان هميشه چارچوب، جايگاه و مرزبندي خود را با جريانهاي برانداز و معارض، چه در خارج و چه در داخل حفظ کردهاند. اين مسئله در ماههاي اخير نيز خود را نشان داد؛ آنجا که در پي اعتراضهای مردم به شرايط اقتصادي کشور، جريانهای برانداز حجم بالايي از خبر و اظهارنظر عليه اصلاحطلبان را منتشر کردند. اين ديدگاه از دوران اصلاحات وجود داشت؛ مادامي که اصلاحطلبان در کشور حضور دارند، انديشه ويرانکردن ايران و تغييرات بنيادين در وضع موجود، شدني نيست و با همين تحليل که آن را صحيح و منطقي ارزيابي ميکنند، تخريب اصلاحطلبان را شدت بخشيدهاند. با وجود همه اين اظهارنظرهاي تخريبي، بهويژه در رسانههاي اجتماعي نظير توييتر، تفکر اصلاحطلبي همچنان براي بسياري از مردم مقبول است. بخشي از رويکرد اصلاحطلبان بهطور طبيعي معطوف به انتخابات است. آنان با امکانات موجود خود، در چند سال اخير وارد انتخابات شدهاند و نتايج پذیرفتهشدهای را کسب کردهاند. در کنار اپوزيسيون خارجنشين، جريان ناکام انتخابات نیز در قالب دولت سايه، بهشدت در اين تخريبها اثرگذار است. صرفنظر از همه اين مسائل، گفتمان اصلاحات و انديشههاي اصلاحطلبي در لايههاي اثرگذار و قدرتمند جامعه اثر کرده است. امروز نميتوان از نقش اصلاحطلبان يا بهتر بگوييم گفتمان اصلاحطلبي غافل بود. تا آنجا که به اصلاحطلبان مربوط است، آنان از پرداخت هيچ هزينهاي ابا ندارند و تلاش ميکنند گفتمان اصلاحطلبي را تعميق ببخشند و با وجود اين هزينهها، آنچه را به صلاح مردم و نظام است بيان کنند. ساختار حاکميت در ايران به گونهاي است که حضور در عرصه قدرت، بهتر ميتواند اهداف جريان سياسي را محقق کند. تغييراتی جدي در گفتمان جريانهاي مقابل اصلاحات نيز در کشور رخ داده است که با وجود دسترسي آنان به تريبونهاي بسيار، ناگزير در مقابل موج رسانههاي اجتماعي و معدود رسانههاي مستقل کشور، پاسخگو شدهاند. جناح رقيب اصلاحات از ضريب نفوذ درخور توجهي در افکارسازي عمومي حاميان خود در قالب نهادهاي مختلف برخوردار بوده است؛ صداوسيما، تريبونهاي هفتگي و انبوه رسانههاي مجازي در اختيار آنان بوده؛ اما امروز گفتمان اصلاحطلبي با حداقل امکانات، محدوديتهاي رسانهاي و تريبونها و فضاي مجازي توانسته تأثيرات خود را از نظر افکارسازي در بخشهاي مختلف کشور بگذارد و با يک پيام در انتخابات مجلس و رياستجمهوري، به تعبير آن عضو اصولگراي شوراي شهر تهران، انتخابات را به انتصابات بدل کند. نگارنده به آينده اصلاحات خوشبين است. درعينحال تأثيري که اصلاحطلبي در عرصه اجتماعي گذاشته، مؤثرتر از عرصههاي ديگر است و اين با وجود آن است که اصلاحطلبان در رقابت نابرابر حاضر بوده و هرگاه اندک مجالي يافتهاند، با حمايت مردم، معادلات را برهم زدهاند.
اگر اشکالاتي نیز به اشخاص وارد است، بايد تأکيد کرد که گفتمان اصلاحطلبي، وابسته به فرد، حزب يا جناح سياسي خاصي نيست. مردم در شرايط بسيار دشوار اقتصادي آخر دولت احمدينژاد، به دعوت همين تفکر به ميدان رقابتهاي انتخاباتي ميآيند؛ براي اينکه اتفاق ۸۴ در ۹۲ و 96 رخ ندهد. البته به بخشهايي از مطالبات سياسي، اجتماعي و اقتصادي مردم در اين پنج سال، بهويژه در يک سال اخير، پاسخ درستي از سوي منتخب آنان داده نشده است. مطالبات مردم فراتر از برجام است و با همه محدوديتهاي موجود، دولت ميتوانست و ميتواند به گونهاي عمل کند که بخشي از مطالبات جامعه محقق شود. اين نيز تداوم همان گفتمان اصلاحطلبي است که پاسخگويي به مردم و مطالبات آنها را يک اصل اساسي و خدشهناپذیر ميداند. آنچه مسلم است، این است که کشور بدون دو جناح سياسي اصلي نميتواند اداره شود و مقطع هشتساله احمدينژاد اين مسئله را به خوبي نشان داد و هزينههایي جدي براي کشور و مردم ايجاد شد. به دليل پويايي جريان اصلاحات و تفکر اصلاحطلبي، ممکن است اختلافاتي ميان برخي احزاب آن وجود داشته باشد، ولی اين سطح از تفاوت ديدگاه نميتواند ساختار و سازمان اين جريان را مضمحل کند؛ اما حتما ميتواند سرآغاز بازنگري و آسيبشناسي براي اصلاحطلبان باشد. کمرنگشدن فعاليت حزبي در همه ايام سال، موضوعي است که بايد براي آن برنامه داشت. شوراي عالي سياستگذاري، شوراي هماهنگي جبهه اصلاحات و حتي ساختارهاي خود احزاب و همچنين شيوه گفتوگوي مؤثر و مداوم با مردم، حتما نيازمند تجديدنظر و استفاده از ديدگاههاي اصلاحي هستند. دفاع از حق مشروع انتقاد مردم، در کنار حفظ مرزبندي با حرکات ساختارشکنانه و طراحيشده در بيرون از ايران، اهميتي بسيار زياد در امروز و آينده تفکر اصلاحطلبي دارد. در کشورهاي درحالتوسعه بيشتر اعتراضها جنبه صنفي دارد. حتي در ايران نیز بيش از 80 درصد از اعتراضها، درباره مؤسسات مالي يا حقوقهاي معوقه است و اعتراضهای سياسي خيلي صريحی به چشم نميخورد. اعتراضهای خوزستان، تهران، کازرون، اراک، اصفهان و... براي استيفاي حقوق صنفي بوده و معمولا در درون يا بيرون کارخانه انجام شده است يا معترضان به وسيله وکلاي خود اعتراضشان را بيان کردهاند. به نظر ميرسد اغلب حق اعتراض را به رسميت شناختهاند؛ اما اين امر نياز به نوعي اجماع دارد. اگر اين حق به رسميت شمرده شود، ميتوان در هر نقطهاي با اعلام قبلي و رعايت مقررات اعتراض کرد؛ نيروي انتظامي نیز تأمينکننده امنيت تجمع باشد و حتي فعالان سياسي، مدني و مسئولان دولتي نيز در آن با مردم صريح سخن بگويند. توجه به اين دغدغههاي عمومي، از مواردي است که اصلاحطلبان بايد براي آن برنامه داشته باشند و نقش پل را ميان مردم و مسئولان ايفا کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.