تحقق موقت رؤیای بولتون
مایکل هرش . نویسنده و تحلیلگر
سکوت چندماهه جان بولتون، مشاور امنیت ملی دونالد ترامپ و خودداریاش از موضعگیریهای جنجالی هفته گذشته و در روزهای برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل شکست. این چهره جنجالی با انتقادهای تند علیه ایران و نیز موضعگیری علیه سیاستهای جیمز متیس، وزیر دفاع ایالات متحده، در سوریه، حتی دونالد ترامپ را هم به حاشیه راند. بولتون که سومین مشاور امنیت ملی کاخ سفید در دوره ریاستجمهوری ترامپ محسوب میشود، کمکم در حال بیرونآمدن از پس پرده و ایفای نقشی محسوستر و علنیتر در سیاست خارجی دولت ترامپ است. بولتون در سه دهه حضور در سطوح بالای تصمیمگیریهای سیاسی و دیپلماتیک در ایالات متحده هرگز تمایل شدید خود برای بیاعتبارکردن نهادهای بینالمللی را پنهان نکرده و اکنون در دولت ترامپ بهترین فرصت را برای عملیکردن این اشتیاق خود در اختیار دارد. درحالحاضر رئیسجمهوری در کاخ سفید حضور دارد که به دلیل پافشاری بر یکجانبهگرایی و خروج از پیمانها و توافقهای بینالمللی، چالشهای جهانی متعددی ایجاد کرده است. بهاینترتیب، بولتون با دیدگاههایی مشابه ترامپ کمک زیادی به ایجاد چارچوب و عملیکردن سیاست «اولویت با آمریکا» کرده است. بهاینترتیب، ترامپ عملا هر تلاش چندجانبهای که پیش از این ایالات متحده در آن سهیم بود، از جمله توافق آبوهوایی پاریس یا توافق هستهای ایران را کنار میگذارد. موضوع تنها به برجام و توافق اقلیمی پاریس محدود نمیشود. ترامپ حتی هشدار داده که آمریکا را از ناتو و گروه هفت هم خارج خواهد کرد و در بودجه اهدایی خود به سازمان ملل هم تجدیدنظر میکند. ایالات متحده پس از پایان جنگ جهانی دوم پایهگذار نهادهای بینالمللی جدید بود و بر پایه چنین نهادهایی نظم نوین جهانی را ایجاد کرد. حال که ترامپ و بولتون سیاستهای بینالمللی واشنگتن را تعیین میکنند، این نهادها در حال ازدستدادن بانی و مهمترین حامی خود هستند. در متن سخنرانی اخیر ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل عبارتهای کلیدی موضعگیریهای کتبی و شفاهی جان بولتون در سالهای اخیر قابل مشاهده بود. یک نمونه آن را در مورد دیوان بینالمللی کیفری شاهد بودیم. زمانی که ترامپ گفت: «ما هرگز حاکمیت ایالات متحده را به دیوانسالاری غیرمسئول و غیرانتخابی مانند دیوان بینالمللی کیفری تحویل نمیدهیم»، به وضوح مشخص بود که اشاره به اظهارات چندی قبل جان بولتون علیه دیوان بینالمللی کیفری دارد. ترامپ در این سخنرانی حتی موضعگیریهای یک دهه قبل بولتون را هم تکرار کرد. یک دهه قبل بولتون در کسوت معاون وزیر خارجه دولت بوش پسر و پس از آن، در دوره یکساله حضور بهعنوان نماینده ایالات متحده در سازمان ملل بارها مشروعیت نخبگان غیرمنتخب «جهانگرا» را در سازمانهای بینالمللی، از جمله سازمان ملل متحد و دیوان بینالمللی کیفری زیر سؤال برد. استدلال بولتون در رد این نهادها این است که با استناد به قانون اساسی آمریکا، آنها نمیتوانند روی آزادی عمل ایالات متحده تأثیر منفی بگذارند و به نظر میرسد ترامپ هم به چنین دیدگاهی باور دارد. این تنها جایی نبود که ترامپ دقیقا جملات بولتون را بر زبان میراند. رئیسجمهور آمریکا در بخشی دیگر از سخنرانی تند خود باز هم جهانگرایی را رد کرد و گفت: «ما ایدئولوژی جهانگرایی را به طور کامل رد و از دکترین ناسیونالیسم و میهنپرستی استقبال میکنیم». این جمله را بولتون بارها در سالهای گذشته مورد تأکید قرار داده است. 18 سال قبل او با نقد جهانگرایی نوشت: «جهانگرایی در اصل، کارتلسازی جهانی حکومتها و گروههای ذینفع را نمایندگی میکند و در نتیجه به حکومت جهانی منتهی میشود، اما ایالات متحده بر اساس قانون اساسی خود و برای محافظت از آزادی عملش نمیتواند چنین رویکردی را تأیید کند». بولتون در سالهای ابتدایی قرن بیستویکم به طور مستمر تلاش میکرد تا آمریکا را از کنوانسیونها و نهادهای بینالمللی خارج یا در رابطه واشنگتن و این نهادها و سازمانها تنش ایجاد کند. در این میان تفاوت عمده ترامپ و بولتون این است که ترامپ علاقه زیادی به در معرض توجه قرارگرفتن دارد و در توییتر، سخنرانی یا کنفرانسهای مطبوعاتی، جهانگرایی را مورد حمله قرار میدهد، اما بولتون غالبا در سکوت و بهدور از جلب توجه رسانهها عمل میکند و این ویژگی باعث میشود تا تأثیرگذاری بولتون بیش از ترامپ باشد. او درحالحاضر بهعنوان عاملی تحریککننده عمل میکند. نتیجه تلاشهای معمولا پشتپرده را اخیرا در خروج ناگهانی ایالات متحده از شورای حقوق بشر سازمان ملل شاهد بودیم. بولتون از سال 2005 و زمانی که سفیر ایالات متحده در سازمان ملل بود، بهعنوان یکی از جدیترین و تندروترین منتقدان این شورا در پی خروج آمریکا از این شورا بود. این مواضع افراطی بولتون علیه جهانگرایی و نهادهای بینالمللی همواره باعث بروز تنش میان او و دولتهای مختلف آمریکا میشد. دولت دموکرات اوباما و همچنین دولت جمهوریخواه بوش این مواضع بولتون را مورد انتقاد قرار میدادند و در موضعگیریهای منفی خود در قبال نهادهای بینالمللی جانب احتیاط را رعایت میکردند. اما اکنون بولتون به آرزوی سالیان دراز خود رسیده است. جهانبینی بولتون امروز پایه و اساس سیاست خارجی دونالد ترامپ به شمار میرود. بولتون با بسیاری از توافقنامهها و پیمانهای بینالمللی مخالفت کرده و یکی از حامیان سرسخت جنگهای تجاری و تعرفهای ترامپ است. بااینحال به نظر میرسد در این بهشت ایدئولوژیک بولتون چالشها و اختلافاتی بروز کند. درست است که ترامپ و بولتون در بسیاری موارد اشتراکنظر داشته باشند، اما اختلافهایی اساسی هم میان آنها وجود دارد. یکجانبهگرایی و ضدجهانگرایی بولتون دیدگاهی کاملا ایدئولوژیکی است، اما این دیدگاهها نزد ترامپ بیشتر، تعاملی است. به این صورت که یکجانبهگرایی ترامپ اغلب بر این عقیده استوار است که آمریکا باید از سلطه اقتصادی و نظامی خود برای دستیابی به توافقهایی با منفعت بیشتر استفاده کند. بولتون و ترامپ معتقدند که نهادهای بینالمللی، از جمله ناتو و گروه هفت باعث محدودشدن قدرت و آزادی عمل آمریکا و همچنین سوءاستفاده اعضا از این کشور میشوند. باوجوداین ترامپ تمایل دارد تا با اعمال فشار بر آنها مسئولیتهای امنیتی و مالی بیشتری را بر دوش این کشورها بگذارد. ترامپ همچنین نشان داده که علاقهمند به مذاکره با دولتهای متخاصم، از جمله روسیه و کرهشمالی است. منبع: فارنپالسی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.