|

روس‌ها در سوریه بین 2 گزینه گرفتار شده‌اند

احمد زیدآبادی . روزنامه‌نگار

درخواست مذاکره بین ایران و اسرائیل از طرف سرگئی لاوروف را نمی‌توان به پای بی‌توجهی روس‌ها به پیامدهای درخواستشان نوشت؛ بلکه آنها درصدد هستند که از این طریق، مشکل کشور خود را در سوریه به‌نحوی حل کنند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، خواهان مذاکره ایران و اسرائیل شده و برای میزبانی از چنین مذاکراتی در روسیه اعلام آمادگی کرده است. نخستین نکته‌ای که در مورد پیشنهاد لاوروف به ذهن خطور می‌کند این است که روس‌ها اصولا چه درک و فهم و برداشتی از ماهیت نظام جمهوری اسلامی دارند که خواستار مذاکره و حتی همکاری ایران با اسرائیل می‌شوند؟ برای ناظران مسائل ایران، این موضوع که نفی موجودیت اسرائیل، پایه اصلی ایدئولوژی نظام حاکم است، امر پنهانی نیست. نظام‌های سیاسی عموما از طریق پایبندی به ایدئولوژی خود قادرند حامیان یا به‌عبارتی پایگاه اجتماعی خود را نسبت به «حقانیت» خود متقاعد و بسیج کنند و وفاداری آنها را تداوم بخشند. از این جهت، اگر این نظام‌ها، با اقدامات خود پایه‌های ایدئولوژی‌شان را سست و متزلزل کنند، باید توجیه «حقانیت» یا «مشروعیت» خود را نیز بر اصول و پایه‌های جدیدی استوار کنند که این نیز به نوبه خود، منجر به ازدست‌دادن حامیان سابق و نیاز به یافتن حامیان تازه‌ای در بین دیگر طبقات و اقشار اجتماعی می‌شود. در اینجاست که ماهیت و عملکرد و پایگاه اجتماعی نظام‌های سیاسی دستخوش تغییر می‌شود. در نظام‌های ایدئولوژیک‌تر این روند به دگرگونی‌های عمیق‌تر و اصطلاحا به «استحاله» منجر می‌شود. به‌این‌ترتیب، آیا روس‌ها آگاهند که مذاکره ایران با اسرائیل مستلزم این حجم و میزان از دگرگونی و تغییر است؟ روسیه به‌عنوان کشوری که سال‌هاست با ایران از نزدیک همکاری می‌کند و در بحران سوریه به نوعی متحد جمهوری اسلامی شده، بعید است که از این موضوع بی‌اطلاع باشد. بر این مبنا، درخواست مذاکره بین ایران و اسرائیل از طرف لاوروف را نمی‌توان به پای بی‌توجهی روس‌ها به پیامدهای درخواستشان نوشت؛ بلکه آنها درصددند که از این طریق، مشکل کشور خود را در سوریه به‌نحوی حل کنند. واقعیت این است که روس‌ها در سوریه بین دو گزینه همکاری با ایران و دوستی با اسرائیل گرفتار شده‌اند. آنها درحال‌حاضر علاقه‌ای به انتخاب یکی از این دو، به زیان دیگری ندارند؛ اما دوران «وسط‌‌ بازی» ظاهرا رو به پایان است و آنها ناگزیر به انتخاب هستند. ادامه همکاری با ایران، احتمال رویارویی نظامی روسیه با اسرائیل و در مراحل بعد با متحدان غربی، به‌خصوص آمریکا را افزایش می‌دهد و این سناریوی مطلوب ولادیمیر پوتین نیست. از طرفی، کمک به اخراج نیروهای ایرانی از سوریه از راه چشم‌بستن بر حملات نظامی اسرائیل یا حتی همراهی با آن نیز، نفوذ روسیه در سوریه را تضعیف و چه‌بسا نتایج زحمات دخالت نظامی در آن کشور را بر باد دهد. ازاین‌رو، بهترین سناریو برای روسیه، کمک به سازش بین ایران و اسرائیل است تا از میان دو گزینه پرهزینه، راه سومی برای خود بگشاید. هنوز مشخص نیست که آیا وزیر خارجه روسیه سخنی را بر زبان رانده و از آن رد شده است یا اینکه در خفا می‌کوشد آن را عملی کند. اگر روسیه بخواهد درخواست مذاکره یا هر نوع رفع تنش در روابط ایران و اسرائیل را اجرائی کند، قاعدتا کارش به اعمال فشار پنهان به تهران خواهد کشید. به‌هرحال، به نظر می‌رسد که این تنها دولت ترامپ نیست که بر تغییر رفتار ایران اصرار دارد؛ اتحادیه اروپا و روسیه نیز همان هدف را با زبان و لحن خاص خود دنبال می‌کنند. در این میان روسیه به‌طور مشخص از همکاری با ایرانی استقبال می‌کند که قواعد بازی قدرت‌های بزرگ را به رسمیت بشناسد. یکی از این قواعد به زعم آنان، نه لزوما به‌رسمیت‌شناختن اسرائیل، بلکه رهاکردن سیاست نابودی آن است.

*ایسنا، به‌نقل از کانال تلگرامی نویسنده

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.