|

داستان یک فروپاشی

نقاط عطف تاریخی که در تاریخ یک سرزمین گسست پدید می‌آورند همواره دستمایه‌های دراماتیک غنی به دست ادبیات داستانی می‌دهند. بسیاری از رمان‌های بزرگ جهان با تمرکز بر همین نقاط عطف است که پدید آمده‌اند و با کشف امکانات دراماتیک این لحظه‌های تاریخی؛ رمان «اینک خزان»، نوشته اویگن روگه، که ترجمه فارسی آن اخیرا با ترجمه محمد همتی در نشر نو منتشر شده است بر مبنای یکی از همین نقاط عطف نوشته شده است؛ فروپاشی دیوار برلین و اتحاد دو آلمان و جدایی آلمان شرقی و غربی پیش از فروپاشی این دیوار اصلی‌ترین نقطه تمرکز روایت این رمان است. روگه در «اینک خزان»، بیشتر نگاه به جوانب ناپیدایی از واقعه دارد که نگاه مرسوم و رایج به تاریخ آن‌ها را ندید می‌گیرد. «اینک خزان» روایت ادبیِ تاریخی است که اویگن روگه خود آن را زیسته و تجربه کرده است و آن را به رمانی بدل ساخته که طنز و کنایه و تراژدی را با هم دارد. در بخشی از توضیح پشت جلد ترجمه فارسی «اینک خزان» در معرفی روگه و رمان او به اختصار چنین آمده است: «اویگن روگه (متولد 1954) نویسنده و نمایشنامه‌نویس و مترجم نمایشنامه‌های چخوف و فرزند یکی از مورخان سرشناس آلمان است. آگاهی او از ظرفیت‌های زبان آلمانی در عرضه روایتی شفاف و آمیخته با طنزی گزنده و عمیق و احاطه‌اش به تاریخ و تجربه زندگی در آلمان شرقی از اینک خزان رمانی منحصربه‌فرد ساخته است». روگه در رمان «اینک خزان» در قالب روایت نسل‌هایی از یک خانواده، تاریخ آلمان شرقی را نیز بازمی‌گوید. رمان با برخاستن الکساندر از بستر بیماری و رفتنِ او به منزل پدر بیمارش، کورت، آغاز می‌شود؛ کورت دستخوش زوال عقل است و جالب این‌که او نیز مثل پدر روگه مورخ بوده است. کورت همچنین سخنوری چیره‌دست بوده و طنز روزگار این‌که زوال او از زبان‌اش آغاز شده و اکنون حافظه این سخنور تاریخ‌دان یکسره دستخوش نابودی است که این خود تصویری استعاری به دست می‌دهد از محو یک تاریخ یا به بیانی محو یک دوره تاریخی. خوردن تنها کاری است که هنوز بیش‌وکم از کورت برمی‌آید. رمان با این تصاویر تلخ آغاز می‌شود و در لابه‌لای این تصاویر لحظه‌هایی از گذشته به یاد می‌آیند. روگه با مهارت روایت‌اش را از عناصری می‌انبارد که سبک زندگی در آلمان شرقی را بنمایاند و آن‌چه را که با فروریختن دیوار مهر ابطال خورده است، ازجمله خود تاریخ را؛ تاریخی را که ساخته و پرداخته آلمان شرقی بوده و کورت که اکنون دیگر حافظه‌ای ندارد و جسمش رو به زوال است نویسنده این تاریخ بوده است. هر فصل رمان، تاریخی را بر پیشانی دارد؛ تاریخ‌هایی از گذشته‌های دور و نزدیک که زندگی هر یک از شخصیت‌های به‌هم‌مرتبط رمان را روایت می‌کنند و درنهایت پازل رمان را تکمیل می‌کنند و آن را در برابر تاریخ رسمی می‌نهند؛ در برابر تاریخی که چنان‌که باز در همان آغاز رمان و حین جستجوی الکساندر در قسمت‌های مخفی اتاق کار کورت می‌بینیم چیزهایی را مخفی و لاپوشانی کرده که ادبیات آن‌ها را مرئی ساخته است. رمان «اینک خزان» علاوه‌بر جوایز گوناگونی که برای نویسنده‌اش به ارمغان آورده است، از جمله جایزه آلفرد دوبلین، مورد اقتباس سینمایی نیز قرار گرفته و در سال 2017 فیلمی بر اساس این رمان به نمایش درآمده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.