درسگفتارهاي اُرهان پاموك
واقعيتر از واقعيت
«رمانها درواقع براي ما در حكم حياتي ديگر هستند. درست مثل خواب از ديد شاعر فرانسوي، ژرار دو نروال، رمانها هم رنگولعاب، جذابيت و درعينحال عمق و پيچيدگي زندگي را شكل ميدهند و سروتَه آن را از اشياء و اشخاص و چهرههايي كه ميشناسيم لبالب پر ميكنند.» رمانها بهتعبيرِ اُرهان پاموك دنيايي خيالياند كه از دنياي واقعي پيرامون ما بهمراتب واقعيترند. پاموك خود در رمانهايش اين تلقي را بارها نشان داده است. واقعيتِ آثار او گاه به بيرون از رمانش نشت كرده و روايتي واقعيتر از واقعيتِ كليشهاي ساخته است. «با و بيتكلف» شاملِ درسگفتارهاي پاموك در كلاسهاي دانشگاه هاروارد است كه در سال 2011 چاپ شده و بار نخست در سال 1392 ترجمه و منتشر شد و اخيرا در نشر نگاه بازنشر شده است. چنانكه در مقدمه مترجم آمده، اين نويسنده اهلِ تركيه كه در ايران نيز شناختهشده است و چندباري نيز به ايران آمده، در 1952 در خانوادهاي پرتعداد و متمول در استانبول بهدنيا آمد. نخستين رمانِ او «آقاي جودت و پسران» در سال 1982 منتشر شد و سالِ بعد رمان «خانه خاموش» را منتشر كرد. رمان «قلعه سفيد»، «كتاب سياه»، «حيات نو»، «برف» و «نام من سرخ» و «موزه معصوميت» ازجمله آثار او است و دو كتاب اخير، شهرت بيشتري دارند. «با و بيتكلف» شاملِ شش قطعه است: «وقتي مشغول خواندن يك رمان هستيم در ذهن ما چه اتفاقي ميافتد؟»، «آقاي پاموك آيا قصه اين رمان درواقع قصه زندگي واقعي خود شماست؟»، «شخصيتهاي ادبي، پيرنگ، زمان»، «كلمات، تصاوير، اشياء»، «موزهها و رمانها»، «كانون مركزي» و «حرف آخر». در بخشِ دوم پاموك با پيشكشيدنِ اين پرسش كه «آقاي پاموك آيا قصه اين رمان درواقع قصه زندگي واقعي خود شماست؟»، از انديشههايش ميگويد كه گاه با هم در تضادند. «دوستداشتن و بهتبع اين خواندن مداوم رمانها را، درواقع به فرار از جهان دكارتي نيز ميتوان تعبير كرد؛ جهاني كه در آن منطق مقابل خيال است و عقل مقابل حس. چراكه رمانها سازههاي هنري خاصي هستند كه طي آنها در يك زمان و در يك مكان، ميتوان به افكار و انديشههاي متقابل يا حتي متضاد باور داشت و از اين طريق اشخاصِ با اعتقادات متفاوت را درعينحال درك نمود.» او از تجربه متضادِ خودش ميگويد. اينكه در سال 2008 رمان «موزه معصوميت» را منتشر كرد؛ روايتِ افكار و افعال و احساسات كمال، يكي از شخصيتهاي داستان كه از عمق دل و جان عاشق بود و اين عشق چنان واقعي بود كه خوانندگان پرسيدند كمال خودِ شما هستيد؟ «صميمانه بگويم دو جواب دارم؛ 1. من كمال نيستم 2. من هرگز نميتوانم خوانندههاي اين رمان را متقاعد كنم كه من كمال نيستم.» سرآخر پاموك ميگويد كه نويسنده و خواننده بر سر اينكه كدام بخشها از رمان واقعي است و كدام خيالي نميتوانند به تفاهم برسند و ازقضا پاموك معتقد است چيزي كه هنر رمان را در مفهوم كلي جان ميدهد و پيوسته سر پا نگه ميدارد، نَه تفاهم نويسنده و خواننده بلكه عدم تفاهم آنهاست. «اين وضعيت نامعلوم رمانها، اين وضعيت آينههاي نابرابر، وضعيتي است كه تنها راه گريز انسانها از انديشه دكارتي را رقم ميزند، وضعيتي كه واقعيت و خيال را در برابر هم بلكه در بر هم قرار ميدهد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.