گفتوگو با رامين بيات و آمين فيضآبادي درباره تجربه «فاصله كانوني»
سنتزِ كلمه و آوا و صحنه
شرق: «فاصله كانوني»، كاري مشترك از آلمان و ايران، تئاترِ صرف نيست. موزيكتئاتري است كه در آن جز متنِ نمايش، موسيقي و ميزانسن و صحنه و بازي هريك نقشِ خود را ايفا ميكنند. ازاينرو است كه تئاتر جز نويسنده متن، آرش سركوهي و كارگردان اثر، رامين بيات، آهنگساز و طراح هم دارد كه آمين فيضآبادي است. رامين بيات، دانشآموخته دورههاي بازيگري و كارگرداني تئاتر در كانادا و ايران است، در كانادا اپرا هم ميخوانده است. آمين فيضآباديِ آهنگساز 10 سالي است كه در آلمان به كارِ موزيكتئاتر مشغول است و براي آنسامبلهاي مختلف موسيقي ساخته است. «فاصله كانوني» نخستين تجربه كارِ موزيكتئاتر اين دو در ايران است. رامين بيات ميگويد: «با اينكه وظيفه اصليِ من نمايشِ كار است؛ اما نميشود در تركيب نهايي موسيقي و صحنه و متن را تفكيك كرد. قرار بر اين بوده كه هركدام از اين سه فازِ مختلف به طور مجزا وظيفهاي را در انتقال اثر بر عهده بگيرند و روي هم تأثير زيادي گذاشتند. من بسياري از جاها در ميزانسنها مراقب بودم كه وارد ساحت موسيقي نشوم و موسيقي را به پايين يا بالا هل ندهم، همينطور درباره متن كه روي ديوار نمايش داده ميشود، تا حواسِ تماشاگر به هر سه جا باشد». رامين بيات، تغييراتِ تئاتر در يكسوم پاياني را نيز ادامه منطق كار ميداند: «درست است كه از جايي به بعد قسمتِ تئاتريكال كار رشد ميكند؛ اما در كل ما خيلي دوست داشتيم هر سه فاز به طور مجزا مفهوم را انتقال دهند و اين خود، به پيچيدگي كار اضافه كرد. واقعيت اين است كه من موافق نيستم كه تئاتر در يكسوم پاياني كار موسيقي را كنار ميزند. متن از قضا رو ميآيد و بازيگر شروع ميكند به مونولوگگفتن و درباره موسيقي ميگويد، صدا فقط چيزي نيست كه ما ميشنويم، صدا سكوت هم هست. درواقع ما اينجا تأكيد ميكنيم بر آوا، بر صدا و تمام آن چيزهايي كه از ابتدا درباره آن حرف زده شد. فارغ از محتوا، فُرم تغيير كوچكي ميكند؛ اما نه آنقدر كه از قواعد ما تخطي كند. مهم اين است كه ببينيم تأثير اين سه فاز درنهايت چطور بوده است. هيچكدام اينها نبايد تنها بررسي شوند؛ چون دراينصورت احتمالا بايد سراغ مؤلفههاي كلاسيك رفت كه دراينصورت هركدام چيزي كم دارند». تأكيد رامين بيات بر نقش يكسان هريك از اين مؤلفهها تا حدي است كه او معتقد است: «اين سه فاز بايد مجموعا به نقطهاي برسند كه با هم معنا بدهند». رامين بيات تجربه توليد تئاتر مشترك بين دو كشور با دو فرهنگ مختلف را پيچيده ميخواند و باور دارد كه «مهارت و هنر بايد اين باشد كه از محدوديتها به شكلي استفاده كرد». آمين فيضآبادي بعد از توضيح درباره فرم موزيكتئاتر كه در كانتكست آلمان جا افتاده است، ميگويد: «موزيكتئاتر، كنسرتنمايش نيست، تئاتر موزيكال هم نيست و موسيقي در آن وظيفه روايت را برعهده ميگيرد. ما در اين پروژه اصرار داشتيم به نقطهاي برسيم كه سه لايه موسيقي و متن و آنچه روي صحنه اتفاق ميافتد، مستقل باشند و آنچه مهم است، سنتز اين سه تا است، نه تلفيق اينها. اينكه اين سه چطور با هم كار ميكنند». او ميگويد: «اين صداها و موسيقي و تمام آنچه در متن درباره آوا گفته ميشود، همراه هم شكل گرفت؛ يعني تمام اين عناصر از هم تأثير گرفتند. هم به لحاظ فرم و هم محتوا. يعني ما در متن اِلمانهاي داريم درباره شنيدن و تجربه سكوت. دو زبان فارسي و آلماني هم داريم و دو فرهنگ كه در كنار هم هستند؛ اما قصد من تلفيق آنها نيست. در موسيقي كار، اِلمانهاي آوازي باروك و رنسانس هست و كمپوزيسيونهايي از رديفهاي آوازي ايراني. در كنار هم قرارگرفتن اينها هم فقط جنبه استتيك نداشته؛ بلكه از درون جستوجويي درميآيد كه در جايي از متن هم هست: من دنبال نغمهاي هستم كه نميدانم سرچشمهاش كجاست... . من بهعنوان آهنگساز با اين واژه تلفيق مشكل دارم و بحث بر سر تلفيق نيست، بحث سنتز جديدي است بين عناصر كار و حتي در موسيقي».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.