|

کیفرخواستی علیه ترامپ

کوروش احمدي . کارشناس روابط بين‌الملل

اظهارات مقامات سه کشور ايران، آمريکا و فرانسه و قبل از آن نشست گروه 1+4 عملا تکليف سمت‌و‌سوي تحولات مربوط به ايران در نشست جاري مجمع عمومي سازمان ملل را مشخص کرد. اکنون مي‌توان با اطمينان گفت نشست جاري مجمع عمومي قرار نيست نقطه تغييري در روند تحولات مربوط به ايران باشد. پيش از آن، در سحرگاه سه‌شنبه به وقت نيويورک، ترامپ در تویيتي گفته بود: «با وجود درخواست‌ها، برنامه‌اي براي ملاقات با روحاني ندارم...». درباره اين توييت، با توجه به رويه مشابه ترامپ در گذشته در قبال کساني که حاضر به ملاقات با او نشده بودند، دست او کاملا رو بود. البته براي اينکه بدانيم ملاقاتي بين اين دو صورت نخواهد گرفت، لازم نبود منتظر تویيت ترامپ بمانيم؛ پيش از آن مقام معظم رهبري به‌صراحت هرگونه مذاکره با آمريکا در هر سطحي را ممنوع اعلام کرده بودند.
به‌هر‌حال، تحولات روز گذشته به‌روشني نشان داد برخي تصورات و حدس و گمان‌ها مبني بر اينکه اين نشست مجمع عمومي ممکن است منشأ تحولي در ارتباط با ايران و برجام باشد، نمي‌توانسته مبنايي داشته باشد. بخش مربوط به ايران در سخنراني ترامپ در مجمع عمومي نيز همان‌طور که انتظار مي‌رفت، حاوي مطلب تازه يا تغيير لحني در مقايسه با سخنراني سال قبل او نبود. او از دومين حضورش در مجمع عمومي سازمان ملل نيز براي تلاش در راستای حمله به ايران و کسب حمايت بين‌المللي براي به‌اصطلاح منزوي‌کردن ايران و پيشبرد پروژه تحريم استفاده کرد و اظهارات او از نظر محتوا و لحن، تفاوتي با سخنراني سال قبل نداشت. شعار، لفاظي و اتهام تمام آن چيزي بود که ترامپ درباره ايران در اين سخنراني بر زبان راند. شايد تنها مورد کمتر شديداللحن، آنجا بود که گفت: «با کشورهايي که از ايران نفت مي‌خرند، صحبت مي‌کنيم تا کاهش عمده‌ای در خريد خود بدهند». اين در حالي است که او و اعضاي تندرو دولت او قبلا بارها مدعي تلاش براي به‌صفر‌رساندن فروش نفت ايران شده بودند. اين تعديل نيز بي‌شک بايد حاصل نوعي واقع‌بيني و مشاهده واقعيات بازار نفت باشد تا هر ملاحظه ديگری. اين مشکل تيم ترامپ در بخشي از سخنان او در حمله به اوپک و اعضاي آن به دلیل افزايش قيمت نفت انعکاس داشت. اين در حالي است که مشکل غرب در ارتباط با افزايش قيمت نفت، نه ناشي از اوپک بلکه ناشي از وضعيت عرضه و تقاضا در بازار است. طبيعي است کاهش بيش از دو ميليون بشکه نفت ايران در بازار، مشکل ايجاد مي‌کند و استفاده از ظرفيت اضافي برخي کشورها مانند روسيه و عربستان نمي‌تواند منشأ بي‌ثباتی در بازار نفت نباشد.در بُعد منطقه‌اي نيز سخنراني ترامپ همان‌طور که انتظار مي‌رفت، همچنان منعکس‌کننده سياست کاملا يک‌جانبه و افراطي او در حمايت از محور عربستان و اسرائيل و خصومت يا سکوت در ارتباط با ديگر بازيگران منطقه‌اي بود. او دوباره از عربستان و امارات با وجود ادامه جنگ يمن و بحران انسان‌دوستانه ناشي از اين جنگ، تعريف و تمجيد کرد و در‌اين‌باره نيز نوک تيز حمله‌اش را به نحوي غيرواقع‌بينانه و ساده‌لوحانه متوجه ايران کرد. نکته مهم ديگر، اشاره ترامپ به همکاري آمريکا با کشورهاي شوراي همکاري، اردن و مصر براي ايجاد يک «اتحاد استراتژيک» بود. او مدعي شد هدف اين اتحاد استراتژيک کمک به کشورهاي خاورميانه براي حفظ امنيت و ثبات در منطقه است؛ اين همان اتحادي است که از آن در اصطلاح به‌عنوان «ناتو عربي» ياد مي‌شود. با وجود لحن و محتوای تند سخنان ترامپ درباره ايران، بيانيه 1+4 (شامل ايران، فرانسه، آلمان، انگليس، روسيه و چين) که يک روز قبل در نشست وزرا تصويب و از سوی موگريني و ظريف در سازمان ملل براي خبرنگاران قرائت شده بود، حکايت از ادامه و تعميق اختلاف بين اروپا و آمريکا بر سر برجام داشت. اروپا در اين بيانيه گام استوار ديگري در راستای تلاش براي حفظ برجام برداشت و به همين نسبت و به نحوي قاطع از آمريکا در اين زمینه فاصله گرفت. در اين بيانيه، 1+4 بر تعهد خود براي اجراي کامل و مؤثر برجام در همه ابعادش تأكيد و از آن به‌عنوان «عنصري کليدي در ساختار جهاني عدم اشاعه» ياد کرده است. همچنين در اين بيانيه از «پايبندي کامل» ايران به برجام سخن رفته است. مهم‌تر از آن، بيانيه شامل شرحي تفصيلي از جزئيات تلاش‌هاي اروپا براي بهره‌مندشدن ايران از منافع برجام، تأكيد بر عزم 1+4 براي حمايت از فعالان اقتصادي براي ادامه کار مشروع اقتصادي با ايران، تأكيد بر اتخاذ تدابير مؤثر و عملي، ازجمله تدابيري مانند ايجاد کانال ويژه مالي، اجراي مقررات بازدارنده، استفاده از بانک سرمايه‌گذاري اروپايي، ايجاد يک نهاد ويژه مالي براي تسهيل معاملات با ايران در چارچوب قوانين اروپا و... براي حفظ روابط عادي اقتصادي با ايران است.سخنراني مکرون که يکي، دو ساعت بعد از سخنراني ترامپ ايراد شد، در واقع کيفرخواستي عليه سياست‌هاي ترامپ البته بدون ذکر نام او بود. او عليه يک‌جانبه‌گرايي و «قانون قوي‌ترين‌ها» سخن گفت و تأكيد کرد: يک‌جانبه‌گرايي ما را به سوي جنگ و درگيري عمومي مي‌برد و ناسيوناليسم جهان را بر لبه پرتگاه قرار مي‌دهد. درباره ايران او از برجام به اين عنوان که مانع هسته‌اي‌شدن ايران شد، ياد کرد و به نوعي سياست قبلي خود را يعني «برجام به‌اضافه»؛ يعني حفظ برجام و صحبت درباره نگراني‌ها درباره برنامه موشکي و سياست‌هاي منطقه‌اي ايران، تکرار کرد. اما تصريح کرد اين نگراني‌ها بايد از طريق گفت‌وگو و چندجانبه‌گرايي حل‌وفصل شود و نبايد به نحوي عمل کنيم که تنش موجود تشديد شود. اگرچه مکرون با تفصيل بيشتري از برجام سخن نگفت، اما بخش‌هاي ديگر سخنراني او حاکي از افزايش درخور توجه فاصله او با ترامپ است. اين امر از آن جهت مهم است که تا پيش از اين، مکرون در بين رهبران اروپاي غربي بيشترين دوستي را با ترامپ داشت.آنچه روشن است، اين است که با وجود خواست ترامپ براي منزوي‌کردن ايران، تحولات روز نخست مجمع عمومي نشان داد او خود به نوعي در انزوا قرار گرفته است. اين انزوا به‌ويژه آنجا برجسته شد که حاضران به ادعاي ترامپ مبني بر پيشرفت بي‌سابقه آمريکا در زمان رياست‌جمهوري او خنديدند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.