فیلمهای من سرمقاله مطبوعاتی است
مایکل مور، مستندساز جنجالی آمریکایی که فیلم «فارنهایت 9/11» او بعد از نمایش در جشنواره فیلم تورنتو این هفته به اکران عمومی رسیده است، بار دیگر به بهانه فیلم تازه و موضوع آن در مصاحبههای متعدد به سیاست جمهوریخواهان آمریکایی و بهویژه دونالد ترامپ تاخته است. «فارنهایت 9/11» 14 سال بعد از «فارنهایت 11/9» که عنوانش به تاریخ 11 سپتامبر و حمله به برجهای دوقلوی نیورک اشاره داشت، تولید و اکران شده است و عنوانش از تاریخ انتخابات ریاستجمهوری سال 2016 گرفته شده است که در آن دونالد ترامپ به قدرت رسید و تهیهکنندگان آن را «نگاهی تحریکآمیز و خندهدار به زمانهای که در آن زندگی میکنیم» عنوان دادهاند. نیویورک مگزین از جمله رسانههای آمریکایی بود که با مایکل مور درباره فیلم تازهاش گفتوگو کرد که در اینجا بخشهایی از مصاحبه طولانی این دوهفتهنامه را با مایکل مور میخوانیم.
چه احساسی درباره کارهای مطبوعاتی دارید که خودتان را درگیرش میکنید، درحالیکه منتقد این قبیل فعالیتها نیز هستید؟ راستش خودم هم بخشی از این کارها بودهام. 10 سال در فلینت در روزنامه بودم و «صدای فلینت» را درمیآوردم. ما البته در آن موقع کارمان محلی بود ولی بعد در سطح ایالت کار کردیم. من فیلمهایم را بهعنوان بخشی از کار روزنامهنگاری در نظر میگیرم؛ بیشتر از نوع سرمقالهنویسی است. ولی درعینحال یادداشت شخصی من است بر اساس واقعیتهایی که کشف کردهام و دلم میخواهد با مردم در میان بگذارم. بهنظرم «فارنهایت 9/11» خویشتندارانهتر از آثار دیگر شماست. موقع نمایش افتتاحیهاش در تورنتو گفتید که به لطیفهگویی علاقهای ندارید. من شخصا به طنز و مطایبه بیشتر علاقه دارم تا پرداختکاریهای زیباییشناختی. «فارنهایت 11/9» آزادتر بهنظر میرسید و «فارنهایت 9/11» محدودتر است. موقعی که ساختن این فیلم را شروع کردم، اینطور فکر نمیکردم که قرار است فیلم دیگری بسازم. آمریکایی که قبلا میشناختم و اصلا هم جای مطلوبی نبود، حداقل به آدم تا اندازهای آزادی بیان و آزادی هنری میداد. ولی چه میشود اگر همین هم از دست برود؟ دو هفته پیش ترامپ در توییتی درباره مجوزدادن به شبکه NBC صحبت میکرد، چون از چیزهایی که آن روز پخش شده بود، خوشش نیامده بود. این بحث هم بعد از پخش تبلیغات سوسیالیستی پیش نیامده بود. ترامپ واقعا فکر میکند قدرتش را دارد که چنین محدودیتهایی ایجاد کند. واقعا باید انتظار داشته باشیم از این هم بدتر بشود. آمدیم و او برای دور دوم هم رئیسجمهور شد. آدم چه میداند. ولی هرچه زودتر از شرش خلاص شویم، بهتر است. من به عنوان یک فیلمساز این فیلمم را با این حس ساختم که باید هر چه زودتر بسازم چون بعدا ممکن است دیگر امکان ساختنش را پیدا نکنم و این حس پارانویا هم نیست؛ تاریخ نشان داده است که دموکراسیهای لیبرال ناگهان ممکن است واژگون شوند و این اتفاق ممکن است خیلی هم سریع بیفتد. من ایندفعه هنر را به سیاست ترجیح دادهام و شاید این حرف برای خیلیها غافلگیرکننده باشد، چون من خیلی سیاسی هستم. ولی بهنظرم، مهمتر از هر چیز این است که یک فیلم خوب بسازیم. اگر فیلم خوب نباشد، چه کسی به سیاست توجه میکند؟ چیزی که برایم جالب بود این بود که خودتان خیلی کمتر جلوی دوربین ظاهر شدید و بیشتر صدایتان است که روی تصویر شنیده میشود. عمدی بود؟ این تصمیمی آگاهانه بود. از موقعی که «راجر و من» را ساختم، تصمیم گرفتم زمان حضورم روی پرده از 10 دقیقه بیشتر نشود چون از اولین فیلمی که ساختم، فهمیدم که حتی اگر یکخرده در تصویر حضور داشته باشم، اثری بیش از حد دارد و در این فیلم نمیخواستم زیباییشناسی اثر تحتالشعاع خودم قرار بگیرد. موقع ساختن «فارنهایت 9/11» اتفاقی افتاد که نقطه عطفی تلقی شود؟ سعی کردم استیو بنن (استراتژیست سایف دونالد ترامپ) را بیاورم جلوی دوربین. میخواستم از او چند سؤال اساسی بپرسم درباره اینکه چطور کمپین انتخاباتی ترامپ را به نتیجه رساند. بالاخره موافقت کرد که بنشیند و بعد از آنکه با من صحبت کرد، آنوقت تصمیم بگیرد که جلوی دوربین برود یا نه. حرف خوبی بود. آمد و در دفتر تولید صحبت کردیم. مثل یک پیشمصاحبه؟ مثل یک پیشمصاحبه. ضبط شد؟ نه. من ضبطش نکردم و به او هم گفتم که هیچچیزی را در اینجا مخفیانه ضبط نمیکنم و این کار را هم نکردم. چیزی که واقعا میخواستم بدانم این بود که چطور آن کار را کرد؟ گفت: «ببین، خیلی آسان است- ما به این قصد جلو میرویم که سر بشکنیم و طرف ما میخواهد جنگ بالِش کند.» بهنظرم خیلی درست و خیلی صادقانه آمد، چون لیبرالها و دموکراتها مدام دارند کنار میآیند و سازش میکنند. این گفتوگو چه تغییری در فیلم ایجاد کرد؟ روز بعدش گفتم فیلم را میبینیم و هرچیزی را که مثل جنگ بالش باشد، میاندازیم دور. کجا بود که سعی کردیم لیبرال بهنظر برسیم؟ هر جا بود، بریزیم بیرون. صحبت با او یک نقطه عطف بود. گفت: «ما در جنگ بهسر میبریم. شما این را نمیدانید. شما در جنگ نیستید. ما قبل از این جنگ را شروع کردهایم». من هم به بچههای گروه فیلمسازی گفتم: «ما هم بهتر است جنگ را شروع کنیم. ببینیم چطور میتوانیم با استفاده از فرم هنری بجنگیم». چون هنر میتواند سلاح قدرتمندی باشد. هجو میتواند سلاحی قوی باشد. لازم است که همه ما مثل مقاومت فرانسه (علیه نازیها) عمل کنیم، وقتی تانکها در فاصله 20 مایلی پاریس هستند. واضح است که شما فقط ترامپ را هدف قرار ندادهاید، بلکه کل سیستم را نشانه رفتهاید. فکر نمیکنید حزب دموکرات را باید نجات داد؟ نه. نمیخواهم این حزب را نجات بدهم. میخواهم حزب دموکرات موجود را به خاک بسپرم و دلم میخواهد شاهد رستاخیزش به دست مردم باشم. آنها خودشان را حزب مردم میدانند. اما باید مردم وارد این حزب شوند تا این حزب متعلق به مردم باشد. بیشتر از دوسوم رأیدهندگان این کشور یا زن هستند یا رنگینپوست یا در سنین 18 تا 35 سال یا ترکیبی از هر سه. کل آمریکا مثل من نیست، یک مرد سفیدپوست میانسال که یک تختهاش هم کم باشد!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.