چرا صلح بهتر است
فریدون مجلسی
روز جهانی صلح فرصتی است تا شاید بتوان بهجای این همه شعار و تأیید و تشویق و ستایش از جنگ، سخنی از صلح گفت. بشر را چه میشود که این همه انباشته از کینه و ستیز است؟ استناد به سنن ستیزنده باستانی با این همه پیشرفت علمی و صنعتی و اداهای بشردوستانه سازگاری ندارد. بشر هزاران سال به قتل و تاراج همسایگان و گسترش سلطه شمشیر و شستن خون با خون افتخار کرده است؛ گویی آن عادت هنوز رخت بر نبسته است؛ هنوز کینهتوزی و خونخواهی و لذت از انتقام بر لایههای درونی روان انسانها حاکم است. گاهی اخلاقیات مدنی تأثیر میکند و ناله و انتقادی میشود، اما داوری نهایی بستگی به این دارد که تا چه اندازه حق خود را قربانی تعدی بداند و حق، امری اعتباری و نسبی است. انسانها همواره ادعاها و اعتقادات خود را برحق و طرف مقابل را ناحق میدانند و بر داوری یکجانبه خود پافشاری میکنند، اما در بروز خشونت فرقی نمیکند که دو حق یا دو ناحق در برابر یکدیگر قرار گیرند.
بزرگترین خشونتهای بشری در قرن بیستم رخ داده است که بشر بیش از همه تاریخ ادعای توسعه علمی، صنعتی، اقتصادی و اجتماعی داشته است. جنگ جهانی اول با کشمکشهای محلی و استعماری و استبدادی ادامه یافت تا به جنگ جهانی دوم کشید و پس از آن نیز جنگهای بزرگ و کوچک در کره، هندوچین، آفریقا، آمریکای لاتین، ویتنام، مصر، فلسطین و لبنان، افغانستان، ایران و عراق، کویت و عراق، آمریکا و بالکان ادامه داشته و با وجود کشتن و زخمیکردن دهها میلیون انسان و تخریب و آسیب میلیاردها دلار ثروت و ازمیانبردن اشتغال و زندگی انسانها هنوز هم ادامه دارد. در تاریخ بشر جنگ تعیینکننده اصلی سرنوشت ملتها و سیاست و حکومت بوده است و خصوصا در صد سال گذشته کمتر ملتی از آسیب جنگ در امان بوده است. ایران بهنوبه خود از قربانیان اصلی جنگ بوده است؛ گویی تاریخ دو قرن اخیر ایران را با خون نوشتهاند که با دو جنگ ویرانگر ایران و روس و دو بار جنگ میان ایران و انگلیس و جنگهای مکرر داخلی ناشی از تضعیف حکومت مرکزی آغاز شده است و بیآنکه بخواهد، قربانی دو جنگ جهانی و جنگ طولانی عراق بوده است. ما قربانی جنگ هستیم و باید بیشتر ارزش صلح را بدانیم و آن را تبلیغ کنیم. جنگ شیره حیاتی اقتصاد را میکشد و منابعی را که باید صرف توسعه اقتصادی، ایجاد اشتغال، رفاه، بهداشت و درمان، آموزش و تأمین اجتماعی مردم شود، بر باد فنا میدهد. در افغانستان شاهد بودهایم که چگونه حکومت بدوی طالبان ملتی را به خاک و خون کشیده است و بقایایش که ادعای مسلمانی از نوع سلفی دارند، هنوز هم از ترور کور و قتل و ویرانی دست برنمیدارند. ناچار خشونت نیز خشونت میآفریند. در عراق صدامحسین خونریز وقتی پس از ارتکاب سه جنگ جنونآمیز که کسی هم یارای ارشاد او را نداشت، تا آخرین لحظه ویرانی بر ادعای خود ایستادگی کرد و سپس نامردانه گریخت! اما به دام افتاد و اعدام شد. آنسوتر در جنوب مدیترانه، سرهنگ قذافی با آن اطوار و جنایات جنونآمیز، خود را برحق میدانست و مدعی ایستادگی مردانه بود، پس از ویرانی کشورش نامردانه گریخت و به دام افتاد. در شمال مدیترانه نیز میلوسویچ، رئیس سرسخت و نژادپرست دولت صربستان، تا آخرین نفس ملتش جنگید و کشت و کشته داد، سپس او نیز نامردانه گریخت و به دام افتاد. عجیب است خودخواهی اینگونه مردان که میدانند وجودشان عامل اصلی خطرخیز و جنگساز است، دام مرگ خود را نیز فراهم میکنند. اکنون شاهد آنیم که در کنار ما، کشورهای مرفه و ثروتمندی مانند عربستان و امارات بهجای تلاش و سپاس از رفاه و آرامش و توسعه، بدون اینکه بهجای آنگونه سرنوشتهای عبرتآور به بقای کاخهای شیشهای و آسیبپذیر خود بیندیشند، جنگ را به کشور فقیری مانند یمن کشاندهاند، که کار خطرناکی است؛ زیرا یمن چیزی برای باختن ندارد. در شرایط خطیر منطقه که بر منابع استراتژیک انرژی تکیه دارد و آزمندان از دیرباز برای «بازیافت دلارهای نفتیاش» برنامه چیدهاند، بر کشوری مانند ایران است که تجربه تلخ جنگ طولانی خود را به یاد داشته باشد و خود را در معرض دام جنگهای فرسایشی و ضربههای محتمل و آسیبرسان قرار ندهد و بکوشد ضمن دورنگهداشتن خود از جنگ و با تبلیغات صلحآمیز، منطقه را نیز از جنگ دور نگه دارد و کبوتر صلح و آرامش و رفاه را که دیر زمانی است پر کشیده است، به لانه بازگرداند تا در سایه صلح بتواند توسعه اجتماعی و رفاه و آسایش ملی را تأمین کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.