|

چالش توسعه با اصطبل

غلامحسين دواني . پژوهشگر اقتصادي

چالش توسعه با اصطبل

ايران پس از دوران صفويه به چنگ خوان قاجار افتاد و سيطره بيش از 50 سال سلطنت قاجار باعث فروپاشي و انحطاط ايران در آستانه دوره رنسانس و پيشرفت اروپا شد. علت عقب‌افتادگي ايران را بسياري از محققان و مورخان به‌كرات نوشته‏اند؛ از خيانت دولتمردان تا توطئه خارجيان، نبود فرهنگ اجتماعي و...، اما آنچه مهم‌تر از ساير مسائل بود، صعود چوپانان و راهزنان تاجرباشي‌ها به پادشاهي كشوري بود كه روزگاري امپراتوري محسوب مي‏شد؛ این مسئله ايران را به پاره‌كشوري تبديل كرد كه هر پاره آن مثل جگرگوشه‏اي كه از بين برود، به تصاحب بيگانگان درآمد و از اين جهت لكه ننگي بر دامان قاجار نشست كه هيچ‌گاه پاك نخواهد شد؛ فارغ از گفته‌ها و مدارك و مستنداتي كه درباره بي‏بندوباري و تاريكخانه‌هاي سياسي و اقتصادي قاجار گفته مي‏شود. سند ذيل حكايت گوياي كشورداري در دوره‏اي است كه درشکه توسعه و پيشرفت در ممالك اروپايي چهارنعله به‌سوي اصلاحات مي‏رفت. ارقام بودجه سال 1286 به نقل از كتاب «اميركبير»، نوشته زنده‏ياد فريدون آدميت، به شرح ذيل بوده است: تدقيق در ارقام فوق نشان مي‏دهد كه جيره و مواجب كاركنان اصطبل و مهتران (بخوانيد بودجه اصطبل - رديف 7) حدود 3/6 برابر بودجه كاركنان عدليه (ديوانخانه) بوده و مجموع بودجه رديف‌هاي (7 و 13) يعني (بودجه اصطبل و دلقك‌هاي شاه) روي هم 27.180 تومان و در مقابل بودجه کارکنان عدليه 2.746 تومان يا به تعبيري 10 درصد بودجه «اصطبل و مهتران» بوده، چراكه دلقك‌هاي شاه هم دست‌كمي از ابواب اصطبل نداشته‏اند! با بررسي اجمالي اين ارقام مي‏توان انتظار داشت كه وضعيت سياسي، اجتماعي و اقتصادي آن روزگار چگونه بايد بوده باشد و چرا نابساماني و بي‌امنيتي هميشه گريبانگير مردم ستمديده ايران بوده است. در دوراني كه ميرابو، لاوازيه، منتيسكو، لامارتين و ماكسيم گوركي حاصل انديشه و اراده انسان‌ها در دنياي در حال توسعه بودند حاصل دسترنج مردم ايران را اشراف و اعيان و اصطبل و دلقك‌ها به باد فنا مي‏دادند و همين توجه خاص به اصطبل و دلقك‌هاي اعليحضرت سرانجام دودمان قاجار را به باد فنا داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.