چالش توسعه با اصطبل
غلامحسين دواني . پژوهشگر اقتصادي
ايران پس از دوران صفويه به چنگ خوان قاجار افتاد و سيطره بيش از 50 سال سلطنت قاجار باعث فروپاشي و انحطاط ايران در آستانه دوره رنسانس و پيشرفت اروپا شد. علت عقبافتادگي ايران را بسياري از محققان و مورخان بهكرات نوشتهاند؛ از خيانت دولتمردان تا توطئه خارجيان، نبود فرهنگ اجتماعي و...، اما آنچه مهمتر از ساير مسائل بود، صعود چوپانان و راهزنان تاجرباشيها به پادشاهي كشوري بود كه روزگاري امپراتوري محسوب ميشد؛ این مسئله ايران را به پارهكشوري تبديل كرد كه هر پاره آن مثل جگرگوشهاي كه از بين برود، به تصاحب بيگانگان درآمد و از اين جهت لكه ننگي بر دامان قاجار نشست كه هيچگاه پاك نخواهد شد؛ فارغ از گفتهها و مدارك و مستنداتي كه درباره بيبندوباري و تاريكخانههاي سياسي و اقتصادي قاجار گفته ميشود. سند ذيل حكايت گوياي كشورداري در دورهاي است كه درشکه توسعه و پيشرفت در ممالك اروپايي چهارنعله بهسوي اصلاحات ميرفت. ارقام بودجه سال 1286 به نقل از كتاب «اميركبير»، نوشته زندهياد فريدون آدميت، به شرح ذيل بوده است: تدقيق در ارقام فوق نشان ميدهد كه جيره و مواجب كاركنان اصطبل و مهتران (بخوانيد بودجه اصطبل - رديف 7) حدود 3/6 برابر بودجه كاركنان عدليه (ديوانخانه) بوده و مجموع بودجه رديفهاي (7 و 13) يعني (بودجه اصطبل و دلقكهاي شاه) روي هم 27.180 تومان و در مقابل بودجه کارکنان عدليه 2.746 تومان يا به تعبيري 10 درصد بودجه «اصطبل و مهتران» بوده، چراكه دلقكهاي شاه هم دستكمي از ابواب اصطبل نداشتهاند! با بررسي اجمالي اين ارقام ميتوان انتظار داشت كه وضعيت سياسي، اجتماعي و اقتصادي آن روزگار چگونه بايد بوده باشد و چرا نابساماني و بيامنيتي هميشه گريبانگير مردم ستمديده ايران بوده است. در دوراني كه ميرابو، لاوازيه، منتيسكو، لامارتين و ماكسيم گوركي حاصل انديشه و اراده انسانها در دنياي در حال توسعه بودند حاصل دسترنج مردم ايران را اشراف و اعيان و اصطبل و دلقكها به باد فنا ميدادند و همين توجه خاص به اصطبل و دلقكهاي اعليحضرت سرانجام دودمان قاجار را به باد فنا داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.