چگونه فینتک (Fintech) آینده بانکداری را متحول میکند
بانکها در عین محافظت از خویش در مقابل ریسکهای جدید نباید جلوی نوآوریها را بگیرند. کریستین لاگارد، مدیر صندوق بینالمللی پول در قرن نوزدهم زمانی که الکساندر گراهامبل تلفن را اختراع کرد، تنها ابزار ایجاد ارتباطات سریع برای فواصل طولانی تلگراف بود. شرکت اصلی تلگراف آن روز دستگاه تلفن گراهامبل را یک اسباببازی بهدردنخور خواند و به همین دلیل باوجود اینکه امکان خرید امتیاز اختراع تلفن را با نرخ بسیار مناسب داشت، از خرید آن خودداری کرد. این چشمپوشی شروعی بر شکست شرکت تلگراف بود. این داستان کوتاه به ماهیت پیشبینیناپذیر و گاه انقلابی اختراعات اشاره دارد. امروزه بسیاری از طرفداران ارزهای مجازی بر این باورند که اینگونه ارزها در حال ایجاد یک انقلاب در صنعت بانکداری هستند؛ دقیقا مثل آنچه در حوزه ارتباطات در ابتدای قرن نوزدهم اتفاق افتاد. حال آنکه بسیاری دیگر آنها را فریب میخوانند و حرکت آنها را یک هوس زودگذر میدانند. تجربیات گذشته به ما آموخته است که بهراحتی از کنار این ارزها نگذریم و همواره تغییرات آنها را بررسی کنیم. ارزهای مجازی تنها یک نمونه از تأثیرگذاری و استفاده از فناوریهای جدید در ارائه خدمات مالی است (بهطور خلاصه فینتک FINTECH). در کنیا و چین سیستمهای پرداخت از طریق تلفنهمراه (مانند ویچت در چین) بسیاری از مردم بدون بانک را وارد سیستم پرداخت مالی کرد. در لتونی و برزیل و برخی دیگر از کشورها، تسهیلات داخل صنفی منابع جدیدی برای تسهیلات به تجارتهای کوچک را ایجاد کرده است؛ دقیقا جایی که بانکها توان حمایت و کمک را از دست دادهاند. امروزه در همهجای دنیا پیشرفتهای هوش مصنوعی این اطمینان را به وجود آورده است که میتوان از این اطلاعات (همهجا در دسترس است و در همهجا بهوفور یافت میشود) ارزشافزوده ایجاد کرد. استفاده از این اطلاعات در حوزه مالی باعث بالارفتن کنترل فساد و تطبیق بهتر ترتیبات کنترلی، دسترسی آسانتر و بهتر به خدمات مالی و افزایش میزان نفوذ و اهمیت مسائل مالی میشود. تکنولوژی مالی یا فینتک برای همه نوید روزهایی بهتر را دارد با وجود اینکه ریسکهای خاص خود را نیز مسلما به همراه خواهد داشت. فناوری صورتهای مالی و ترازنامه توزیعشده (Distributed Ledger Technology) را در نظر بگیرید که امکان استفاده از ارزهای الکترونیکی را فراهم آورده است. استفاده از تکنولوژی رمزگذاری و ارزهای الکترونیکی امکان انتقال و معاملات با سرعت بالا را به ما میدهد. از این تکنولوژی میتوان همچنین برای مدارک تحصیلی، اسناد مالی و ثبتی استفاده کرد. قراردادهای به قولی هوشمند را نیز میتوان با استفاده از این تکنولوژی گسترش داد. ولی مسلما همین تکنولوژی میتواند در جهت اهداف غیرقانونی نیز استفاده شود. عکسالعمل سیاستگذاران چگونه باید باشد؟ سیاستگذاری در این موارد آسان نخواهد بود، قوانین و مقررات وضعشده باید مشتریان و سرمایهگذاران را در مقابل تقلب و فرارهای مالیاتی، پولشویی، حمایت مالی از تروریسم محافظت کنند. این موضوع باید بهگونهای باشد که همه ریسکها شناسایی و مدیریت شوند. آنها همچنین باید از یکپارچگی و ثبات سیستم مالی حمایت کنند. از طرف دیگر، مسئولان امر باید از فناوریهای نوینی که به صورت پایدار و مسئولانه به جامعه سود میرسانند، آگاه باشند. همواره مشارکت سازندهای با شرکتکنندگان در بازار با محوریت نوآوریهای مالی به وجود میآورند، سیاستگذاریها باید سود حاصل از فناوریهای نوین را مدنظر قرار دهند و بهسرعت ریسک ایجادشده را تشخیص دهند. قوانین و دستورالعملها باید دارای چارچوبی قوی و آیندهنگر با امکان حفظ و تقویت خلاقیت، انعطافپذیری و امکان استفاده از تجربیات باشند. درسهایی که از بحرانهای مالی جهانی گرفتیم با نگرش و تحقیق در بحرانهای مالی میتوان از تجربه و نتایج آنها به سه درس اساسی رسید: درس اول: اعتماد، بنیان سیستمهای مالی است، ولی بنیان بسیار شکنندهای است که بهراحتی میتوان آن را تکان داد. چگونه میتوان از مزایای فناوریهای نوین استفاده کرد درحالیکه به ماهیت اطمینان و اعتماد نیز خدشهای وارد نکرد؟ درس دوم: وجود ریسکهای بسیار مهلک در محلهایی که انتظار آنها نیست. برای مثال چند سال قبل از بحرانهای مالی، شاهد ظهور ابزارهای نوین مالی بودیم که بسیاری از سرمایهگذاران شناخت خوبی از این ابزارها نداشتند؛ از جمله این ابزارها میتوان تعهد بدهی وثیقهدار یا CDO (Collaterralized Debt Obligations) را نام برد که سرمایهگذاران خیلی شناخت خوبی از آنها نداشتند. آیا یک سیستم مالی با تمرکز کمتر، ثبات بیشتری را خواهد داشت یا ثبات آن کمتر خواهد بود؟ آیا ریسک چنین سیستمی پراکندگی و پیچیدگی بیشتری خواهد داشت؟ آیا کاهش نقش واسطهها به ناشناختهماندن ریسکها منجر خواهد شد؟ درس سوم: در یک دهکده جهانی، شوکهای مالی بهسرعت از مرزهای کشورها عبور میکند. عبور از یک بحران نیازمند کمپینی در مقیاس جهانی است، به بیان دیگر، همه جهانیان در یک بحران «هرچند کوچک» سهیم هستند. آیا سیستم مالی بینالمللی در حال توسعه شوکها را با سرعت بیشتری منتقل میکند؟ چگونه میتوان قدرت ارتجاعی آن را بالا برد؟ چه راههایی ارتقای سطح همکاری جهانی را بالا برد؟ حرکت جهانی تا به امروز کشورها قوانین متنوعی را با سختگیریهای متفاوت وضع کردهاند. اگر این ناهماهنگی ادامه پیدا کند، بهمرور شاهد ازبینرفتن قوانین و مقررات معقول و منطقی در زمینه ارزهای مجازی خواهیم بود. ارزهای مجازی هیچ مرزی را نمیشناسند، بنابراین حرکتی جهانی درخصوص این نوع پول ضروری و حیاتی به نظر میرسد. البته چنین حرکتهایی یا شکل گرفته یا در حال شکلگیری هستند. FATF گروه اقدام ویژه مالی که یک شخصیت بینالمللی برای ایجاد استانداردهاست، درحالحاضر راهنماییهای لازم را برای اعضای خویش برای چگونگی برخورد با ریسک پولشویی و تأمین مالی تروریسم به وسیله ارزهای الکترونیکی فراهم کرده است. یا بهعنوان حرکتی دیگر میتوان به هیئت ثبات مالی (FSB) اشاره کرد. این هیئت که مسئول تنظیم و آمادهسازی مقررات برای گروه 20 (G20 شامل 20 اقتصاد نوظهور و پیشرفته جهان) است، درحالحاضر در حال بررسی و یافتن راههایی است تا از این طریق رشد ارزهای الکترونیکی را با نگاه جدیتر بر ریسکهایی که برای ثبات جهان تهدید محسوب میشوند، مورد ارزیابی دائمی قرار دهد. مارس امسال (فروردین 1397) در اجلاسی که رؤسای بانکهای مرکزی برگزار کردند، در نهایت همگی بر این موضوع توافق داشتند که ارزهای الکترونیکی فعلا تهدیدی برای ثبات جهان محسوب نمیشوند، ولی این احتمال را برای سالهای آینده دور از ذهن ندانستند. بر همین اساس، طی هماهنگیهایی که بین G20 و FSB صورت گرفت، FSB و سایر گروههای تعیینکننده استاندارد باید به بررسی، تحقیق و نظارت بر تغییرات و تهدیدهای ارزهای الکترونیکی ادامه دهند و به صورت مداوم نتایج مطالعات خویش را به G20 گزارش کنند. نقش صندوق بینالمللی پول صندوق بینالمللی پول در این برهه نقش تسریعکننده در انتقال اطلاعات را بین 189 کشور عضو برعهده دارد. ضمن اینکه کنترل و نظارت مستمر سیستمهای مالی و اقتصاد اعضا از اهم وظایف صندوق بینالمللی پول است. برای کنترل و نظارت بیشتر بر مسائل مالی اعضا، ابتدا باید همه ابزارها و نوآوریهای مالی مورد پذیرش قرار گرفته و برای آنها قوانین و دستورالعملهای کاربردی تنظیم شود. در پارهای از موارد قوانین مکفی برای ارزهای الکترونیکی وضع شده است حال آنکه در برخی دیگر مانند امنیت سایبری به دلیل ظهور ریسکهای نوین نیازمند تنظیم قوانین جدید هستیم. آنچه مسلم است، تا زمانی که نتایج کاملا مشخص از تحقیقات و بررسیها بهدست نیامده است، کنترل و نظارت باید ادامه یابد و هیچچیز نباید از چشمان ما دور بماند. به جای بستن چشمها و انکار وجود ارزهای الکترونیکی، همه اعضا باید به دنبال ساخت و ایجاد چارچوب قانونی مشخص برای آینده باشیم. ما باید بهگونهای این چارچوبها و قوانین را به وجود آوریم که امکان هماهنگی با روند سریع تغییرات را به ما بدهد؛ با این آگاهی که هر آن ممکن است فرصتها و تهدیدهای جدیدی ظهور کند. یک خطیمشی جالب توجه که در هنگکنگ، ابوظبی و برخی دیگر از کشورها استفاده میشود، گودال شنی است؛ به این معنی که فناوریهای جدید مورد پذیرش قرار گرفته، ولی به مدت زیادی تحت کنترل قوانین سفتوسخت آزمایش شود. در انتها لازم است به این موضوع بپردازیم که وجود ذهن باز و پذیرنده درباه ارزهای الکترونیکی ضروری است. بنابراین نباید فقط به ریسک آنها توجه کنیم، بلکه باید به ظرفیتها و پتانسیل آنها برای پیشرفت جامعه و توسعه زندگی انسانها بیندیشیم. درصورتیکه در اینباره شکی وجود داشته باشد، فقط تعمق در مثال تکنولوژی تلفن و الکساندر گراهامبل کافی خواهد بود. نویسنده: عباس اشرفنژاد، نایبرئیس هیئتمدیره بانک تجارت
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.