|

عطر بغل مادربزرگ

احمد پوری

خیلی سال پیش بود که دوست مترجمم که نزدیک یک دهه است پاشنه کفش‌هایش را ور کشیده و خارج از نوبت از دری محتوم به آن‌سوی تاریکی گام نهاده است، با اشاره به کتاب مستطاب آشپزی نجف دریابندری با پوزخندی گفت: استاد رنج بسیاری کشیده‌اند تا آشپزی یادمان دهند. امیدوارم آستین بالا بزنند و کتابی هم در زمینه پوشک‌بستن نوزادان برای مادران جوان بنویسند! اتفاقا کتاب را دیده بودم و آن را ستوده بودم. به‌نظر نمی‌رسید این دوست مترجم بسیار مهربان و نیکدل این قضاوت را از روی حسادت به استاد در عرصه ترجمه کرده باشد؛ چراکه مقایسه موقعیت او با دریابندری ایجاب می‌کرد که حتی لحظه‌ای هم خود را رقیب او نداند و حتم دارم خود به این آگاه بود. اما او نیز مانند بسیاری خشمگین بود؛ خشمی بی‌نام‌ونشان که شکست‌ها و ناکامی‌ها از یک‌سو و فشارهای از بیرون که این شکست‌ها را بیشتر کرده بود، ازسوی دیگر، نوک پیکانش را متوجه هر کار موفقیت‌آمیزی که می‌تواند جای مجادله و بحثی در ارزشیابی‌اش داشته باشد، می‌کرد. کاری که دریابندری در این اثر بی‌نظیر کرده بود نیاز به زمان داشت تا جای خود را در میان آثار دیگرش بیابد و ارزش خود را آشکار كند. چنین نیز شد. اثر گران‌قدر دریابندری روز‌‌به‌‌روز ارج دید و در صدر نشست و تا امروز هم‌چنان با چاپ‌های متعدد به‌دست نیازمندان و علاقه‌مندانش می‌رسد. کتاب «تا هفت خانه آن‌ورتر» را که دیدم یاد اثر دریابندری و بیشتر یاد آن دوست مترجمِ از این دنیا کوچیده‌ام افتادم که اگر بود و این را می‌دید، چه می‌گفت. همان شب نخست که کتاب به‌دستم رسید آن را ورق زدم و مقدمه و دو مقاله آغازین کتاب را خواندم و نوشته لیلی گلستان همان ابتدا غرق در لذتم کرد. سفری شروع کردم؛ سفری نه منظم و دلی در این‌سو و آن‌سوی ایران کردم. در هر گوشه ایران سراغ مادر و مادربزرگی رفتم و ناگهان متوجه شدم که بیشتر از دو ساعت است که غرق این کتاب هستم. «تا هفت خانه آن‌ورتر» اثری است بسیار زیبا که چندین حسن را یک‌جا دارد. آن را نمی‌توان کتاب آشپزی نامید، اما اشاراتی که به‌ حدود صد نوع غذای سنتی و بومی ایران دارد، آن را به یک اثر غذاشناسی مناطق گوناگون کشورمان ایران بدل کرده است. «تا هفت خانه آن‌ورتر» اثر زیبا و بوم‌شناسانه ایرانی است. سفری که صابر ابر با گروه زبده و کاربلد خود به تقریبا بیشتر نقاط کشور کرده و در آن به‌سراغ مادران و مادربزرگ‌هایی رفته که هنوز نوع زندگی سنتی و نوستالژیک خود را حفظ کرده‌اند، بسیار حساب‌شده و هوشمندانه است. انتخاب نوع زندگی هر ناحیه و فردی که بتواند با مختصر کلامی درباره زندگی شخصی‌اش ابعاد وسیع‌تری از شیوه زیستی آن‌جا را نشان دهد، قابل‌ تحسین است. «تا‌هفت خانه آن‌ورتر» گذاری مهربانانه به ایران دارد که با دوربین کلام هرآنچه از زیبایی و سادگی روابط انسانی می‌یابد، ثبت کرده است. از نظری این اثر را می‌توان قصه ارزش‌ها و زیبایی‌های روابط انسانی درون این کشور نامید که هنوز آلوده به عبوسی دوران گذار تکنولوژیک‌نشده است. صابر ابر در کنار بازی‌های درخشانش کاری سترگ کرده است. شکی ندارم این کار چون میراثی گران‌قدر برای آیندگان خواهد ماند و ارزش آن روز‌به‌روز بیشتر آشکار خواهد شد. کتاب با هزینه‌ای بسیار سنگین تولید شده که این هزینه قیمت سنگینی را بر آن تحمیل کرده است. اما به‌نظر من باکی نیست از اینکه اثر از دسترس همه کتابخوان‌ها دور مانده است. اصولا چنین کتاب‌هایی به‌قصد پخش گسترده و در اختیار مخاطب وسیع قرار‌گرفتن تولید نمی‌شود. چاپ چنین آثاری در همه دنیا مرسوم است و این وظیفه کتابخانه‌هاست که با خرید چنین آثاری آن را در اختیار قشر وسیعی قرار دهند. حالا در کشور من اگر دسترسی آسان به کتابخانه برای همه مردم میسر نیست و محله‌ها کتابخانه‌های فعال ندارند، مقوله‌ای دیگر است و حرف درباره آن فرصتی دیگر می‌طلبد. «تا هفت خانه آن‌ورتر» جای خود را در میان آثار فرهنگی خود خواهد گشود و دیرزمانی در آن خواهد غنود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.