دوقطبی روسیه و چین در برابر آمریکا
اردشیر زارعیقنواتی: در عرصه تحولات جهانی همواره رقابت بین اضلاع قدرت و هژمونهای بینالمللی از اهمیت زیادی برخوردار است و به تبع امروز که دولت «دونالد ترامپ» در آمریکا برای جلوگیری از افول هژمونی آمریکا بهشدت در تکاپو افتاده، تعمیق مناسبات روسیه و چین در کانون توجه این کشور قرار گرفته است. نگاه واشنگتن به روابط مسکو-پکن بسیار متفاوت از برخورد این کشور با کشورهای درجه دوم در عرصه جهانی خواهد بود و از مکانیسم متفاوتی بهره میگیرد. چنانچه برخورد و موضع آمریکا با قدرتهای منطقهای و مواجهه با بحرانهای امروز جهان در خاورمیانه، شاخ آفریقا، آمریکای لاتین و جنوب آسیا بیشتر تابع کسب منافع و تثبیت جایگاه در حوزههای نفوذ خواهد بود، اما برخورد با تحولات دیگر هژمونهای بینالمللی همچون چین و روسیه تابع معادلات قدرت و حفظ جایگاه امپراتوری آمریکا انجام میگیرد. اصولا برآمدن دونالد ترامپ در آمریکا به دلیل تفوق سیاست بازدارندگی درباره همین افول هژمونی بوده است و او بلافاصله بعد از ساکنشدن در کاخ سفید با اراده «دولت پنهان» به ماشین امضای فرمانهایی در چارچوب «ناسیونالیسم اقتصادی» و برخوردهای خارج از نرم دیپلماتیک و حقوق بینالملل با دیگر اضلاع قدرت جهانی و منطقه تبدیل شد. ابتدا یک توهم درباره نزدیکی دونالد ترامپ با روسیه در بین بعضی سیاستمداران و تحلیلگران سیاسی شکل گرفت که بهواسطه رقابتهای داخلی آمریکا تا به امروز هم ادامه دارد، اما واقعیت کاملا خلاف چنین تصور ذهنی است. از طرف دیگر حتی از دوران ریاستجمهوری «باراک اوباما» با توجه به رشد سریع قدرت چین در حوزه اقتصاد جهانی و به تبع تبدیلشدن «اژدهای زرد» به یک قدرت هژمونیک و اصلی در مناسبات جهانی، محور و اولویت سیاست بازدارندگی واشنگتن به شرق آسیا و حوزه اقیانوس آرام گرایش پیدا کرد. در چنین وضعیتی که روسیه نیز بعد از یک دوره فترت در زمان ریاستجمهوری «بوریس یلتسین» الزام بازسازی قدرت خود را درک کرد و با یک چهره کاریزماتیک همچون «ولادیمیر پوتین» بهعنوان رئیسجمهوری و رهبر بلامنازع دوباره در حال کسب جایگاه گذشته خود است، برای آمریکا ضرورت مهار و برخورد با اژدهای اقتصادی چین و «خرس قطبی» نظامی روسیه به یک امر اجتنابناپذیر تبدیل شد. در چنین شرایطی رقابت و تنشهای موجود در روابط واشنگتن با محور مسکو-پکن بر خلاف برخوردهای موردی و بحرانهای مقطعی، یک سیاست استراتژیک در آن سوی آتلانتیک خواهد بود که تحت هیچ شرایطی از مواجهه با آن گریزی نیست. آنچه امروز در مورد جنگ تجاری دونالد ترامپ با چین جریان دارد و کاملا ناقض اصول پایه سازمان تجارت جهانی در فورماسیون گلوبالیزاسیون فعلی است و همچنین هیستری روسیهستیزی در آمریکا و به تبع تا حدودی غرب، ناشی از همین موقعیت و شرایط جدید جهانی است. این وضعیت به صورت اجتنابناپذیر موجب تسریع روند نزدیکی و اتحاد استراتژیک روسیه و چین خواهد شد تا توان بازدارندگی خود را در مقابل رقیب اصلی خویش ارتقا دهند. در این وضعیت از سالها پیش بین دو کشور و با همکاری حوزههای نفوذ آنان در منطقه «پیمان شانگهای»، «معاهده جاده ابریشم»، «پیمان اوراسیایی» و حتی در حوزه فرامنطقهای پیمان «بریکس» به امضای طرفین رسیده است و در ماههای اخیر نیز هر دو طرف بهلحاظ اقتصادی و نظامی دست به اقدامات مشترک زدهاند. تشدید منازعه بین واشنگتن با پکن حول «جنگ تجاری» که تاکنون به صورت مسلسلوار تعرفه دهها میلیاردی از سوی آمریکا علیه محصولات ساخت چین به بهانه نبود توازن در روابط بازرگانی وضع میشود و همزمان نیز سرعتگیری «جنگ ژئوپلیتیک» با روسیه در عرصه جهانی و بحرانهای منطقهای از جمله سوریه و ایران، دقیقا در همین چارچوب در حال انجام است. برگزاری بزرگترین مانور نظامی روسیه با نام «ووستوک 2018» از تاریخ 11 تا 17 سپتامبر که با شرکت و همکاری چین و مغولستان انجام گرفت، تابع همین روند دوقطبیشدن روابط بین این اضلاع قدرت بینالمللی خواهد بود. روز پنجشنبه 20 سپتامبر نیز دونالد ترامپ که اینروزها تماموقت در حال صدور فرمان تحریم علیه کشورهای ناهمسو با نظم آمریکایی است، به بهانه خرید 10 جنگنده سوخو35 و پدافند ضدهوایی اس-400 به وسیله چین از روسیه، با توسل به قانون تحریم روسیه موسوم به «کاتسا» فرمان اجرائی تحریم علیه «سازمان توسعه تجهیزات وزارت دفاع چین» و «لی شانگفو»، رئیس این سازمان، را صادر کرد. این فرمان بلافاصله با محکومیت چین و روسیه روبهرو شد چنانچه «چنگ شوانگ»، از آن سو نیز «سرگئی ریابکوف»، معاون وزیر خارجه روسیه، نیز ضمن محکومکردن این تصمیم دونالد ترامپ گفت: «این کشور با بیفکری ثبات جهان را به خطر میاندازد چون به تنش در روابط میان روسیه و آمریکا دامن میزند که این بازی با آتش احمقانه، میتواند بسیار خطرناک باشد». بدون تردید اقدامات اخیر واشنگتن علیه روسیه و چین و همچنین تشدید منازعه با اتحادیه اروپایی و کشورهای مستقل، هرچند در حوزه منطق قدرت و اعمال زور انجام میگیرد، اما در شرایط کنونی که روند تحولات جهانی در جهت خلاف سیاست یکجانبهگرایی آمریکایی حرکت میکند، یک اشتباه محاسبه بزرگ و پرهزینه خواهد بود. اما یک موضوع را نباید فراموش کرد و آن اینکه با توجه به توان هژمونیک آمریکا در چنین شرایطی کشورهای ضعیفتر نباید خود را در سیبل تهدیدات این امپریالیسم افسارگسیخته قرار دهند و بگذارند محور چین - روسیه در خط مقدم این نبرد باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.