كودكان براي صلح
زهرا جوهرچي
کودکان آسيبپذيرترين قشر اجتماعي هستند. آنها براي رشد و بالندگي به محيط آرام و باثبات خانوادگي و اجتماعي نياز دارند. کنوانسيون حقوق کودک که در سال 1989 تصويب شد، مقرر ميدارد که همه کودکان حق رشد در فضاي صلحآميز و عاري از خشونت را دارند و همه آحاد جامعه بايد به چنين امري کمک کنند. انجمن پرنده درخت کوچک از بدو تأسيس، گسترش فرهنگ صلح را هدف خود قرار داده و با آموزش صلح به کودکان و خانوادههاي آنان در ارتقای فرهنگ صلح کوشيده است. همچنان که اکنون کُرد و ترک، ايراني و افغانستاني در کنار هم با مودت و دوستي زندگي ميکنند. درحاليکه در ابتداي فعاليت انجمن، متأسفانه شاهد درگيريها و چالشهاي بسياري بين آنان بوديم. خوشبختانه امروز شوراي مادران انجمن ترکيبي از همه اينهاست که با خوبي در کنار يکديگر فعاليت ميکنند. مؤسسه پژوهشي کودکان دنيا هم از سال 1378 توجه به برنامههاي صلح را در دستور کار خود قرار داده است. اينکه جنگافروزان واقعي کدام کشورها هستند، موضوع اين مقاله نيست. سازمان ملل آمارهاي تکاندهندهاي در سال 2018 از کودکان آواره کشورهاي سوريه، افغانستان، سودان، ميانمار، سوماليا ارائه داده است که اگر کودکان آواره عراق و فلسطين هم اضافه شوند، عمق فاجعه نمايان ميشود. در قرن 21 که انتظار صلح و دوستي ميرفت جنگها با نمايي جديد پا به عرصه گذاشتند. اين در حالي است که سازمان ملل سال 2001 تا 2010 را دهه بينالمللي صلح ناميد و فرهنگ ترويج صلح را امري الزامي دانست. مسئوليت تأمين غذا، بهداشت، آموزش و مسکن بر عهده نهادهاي جامعه است اما کودکان بيپناه نهتنها از داشتن آنها محروماند بلکه در سوريه و... از اين آوارگان استفاده نظامي ميشود يا براي مقاصد جنسي خريد و فروش ميشوند. بسياري از اين کودکان، صلح را هرگز تجربه نکردهاند و غالب آنها يکي از اعضاي خانوادهشان را از دست دادهاند. از آنجا که اداره فرداي جهان بر دوش کودکان امروز است، کودکاني با سوءتغذيه، بيماري جسمي و رواني، بدون انگيزه و اميدواري آيا ميتوانند آينده کشورشان را تأمين کنند؟ هاينريش بُل، نويسنده آلماني، در کتاب «آدم کجا بودي» مينويسد: «بعد از هيتلر، همه آلمان درک کردند که او چه بلايي بر سر کشور و زيربناهاي آن آورده است...، اما يکچيز نابودشده اساسي بود که هرکسي نميفهميد و آن خيانت هيتلر به کلمات بود. خيلي از کلمات شريف، ديگر معني خود را از دست داده بودند، پوچ و مسخره شده بودند، عوض شده بودند، اشغال شده بودند. کلماتي مانند: آزادي، آگاهي، صلح، پيشرفت و عدالت». نقشي که ادبيات هر کشور در ترويج صلح کودک ايفا ميکند، بسيار حائز اهميت است. ناصر يوسفي از چند کتاب نام ميبرد که هشداري براي جنگ است و شعاري براي صلح. يکي از آنها ساداکو و دُرناهاي کاغذي است1. کودکان معلول و معلول بازمانده از جنگ به مراقبت و توجه بيشتري نياز دارند و بیتوجهی به آنان بهدور از عدالت است. دسترسي اين کودکان به مدرسه و تأمين وسايلي چون واکر و ويلچر براي آسايش آنها از وظايف دولتهاست. بايد اميد به زندگي را در آنها تقويت کرد و روزهاي درخشان آينده را به آنها نويد داد. معلوليت جسمي نبايد مانعي در عشق به زندگي و آينده آنها باشد. نکته اساسي اين است که کودکان بدون توجه به نژاد، رنگ، جنسيت و مليت باور کنند که موجود مهمي هستند، باور کنند که وجودشان منحصربهفرد و براي خانواده و کشور باارزش است. اگر کودک بداند که غذا، مسکن، خانواده و حمايتکننده دارد احساس امنيت ميکند و اين همان صلح است. فرهنگ صلح به برنامهريزي بلندمدت و دقيقی نياز دارد که سهم آموزشوپرورش در آن بارز است. کشورهايي مانند هندوستان موفق شدهاند از طريق آموزشوپرورش، تأثير خوبي بر زندگي مردمان خود بگذارند2.
وقتي سخن از صلح ميرود بايد از آموزههاي زندهياد بانو توران ميرهادي در اهميت فرهنگ صلح ياد کرد. او صلح را در دو شکل درون و برون تحليل ميکند. صلح درون به باور ايشان احساس هماهنگي با محيط است که از دوران جنيني و تولد شکل ميگيرد. نقش خانواده بسيار اهميت دارد،. فرهنگ صلح از آشتيبودن با خود، مهربانبودن، اعتمادبهنفس، هماهنگي با محيط و دوستداشتن خانواده و اطرافيان و غلبهکردن بر خشم و نفرت و احساس جنگيدن است. ميرهادي در تعريف صلح بروني، به نکته مهمي اشاره کرده است و اينکه چگونه انسانها جنگطلب ميشوند. او چهار اتفاق را بنيان جنگافروزي افراد ميداند: ابتدا انسانها احساس ناامنی کنند، سپس به باور قدرتخواهي برسند، بعد وجودشان پر از هيجان و اضطراب شود و سرانجام بايد دشمني را تصور کنند که چيرهشدن بر اين دشمن را حق خود بدانند. اين بازي روانشناسانه را هيتلر در جنگ جهاني برعهده داشت و حالا آمريکا3. آزادي، عدالت، شناختن حقوق خود و احترام به حق ديگران، پذيرش انسانهاي ديگر با هر رنگ، نژاد و دين و عقيده از محورهاي رسيدن به صلح است. کودکاني که بسياري از آنها هنوز وحشت انفجار بمب و کشتهشدن نزديکان از ذهنشان پاک نشده است، به حمايت و پشتيباني افراد صلحطلب و انساندوست دلبستهاند. باشد که گامي در اين راه برداريم. انجمن پرنده درخت کوچک نيز با تبريک به مناسبت روز جهاني صلح دنيايي مملو از صلح و آرامش را آرزومند است. منابع در دفتر روزنامه موجود است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.