|

بدون درنگ وتو می‌کنم

محمد مساعد : هرآنچه بر ضد منافع ملی ما باشد، بدون لحظه‌ای درنگ وتو می‌کنم. این جمله‌ای است که بیژن نامدارزنگنه، وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران، روز پنجشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار بلومبرگ بر زبان رانده و در خلال سخنانش بر آن تأکید کرده است؛ تأکیدی که نشان می‌دهد ایران تمام توان خود را به کار گرفته تا در مقابل تصمیمات اخیر برخی کشورها، حول محور آمریکا برای استفاده از ابزار اوپک برای کاهش هزینه تحریم نفتی ایران ایستادگی کند. درحالی‌که برخی کشورهای عربی عضو اوپک در کنار برخی کشورهای تولیدکننده نفت غیرعضواوپک در ماه‌های اخیر تلاش کرده‌اند این پیام را به جهان منتقل کنند که با افزایش تولید، همه نگرانی‌ها را درباره کمبود عرضه نفت در غیاب نفت ایران رفع خواهند کرد، ایران تلاش می‌کند این پیام را به اعضای اوپک منتقل کند که اصرار بر حفظ منافع سیاسی برخی کشورها، نه‌تنها به ضرر اوپک خواهد بود، بلکه در بلندمدت به همان کشورهای متخاصم با ایران نیز آسیب خواهد رساند. در همین شرایط دونالد ترامپ از افزایش قیمت نفت که منجر به افزایش هزینه سوخت در آمریکا نیز خواهد شد و به علت اهمیت آن برای طبقه متوسط آمریکا می‌تواند بر انتخابات پیش روی آن کشور تأثیر بگذارد، نگران است. ترامپ برای آنکه به مخاطبان خود این اطمینان را بدهد که بار دیگر عظمت را به آمریکا باز خواهد گرداند، در توییتر خود به کشورهای هم‌پیمانش در خاورمیانه حمله کرد و به آنها هشدار داد اگر قیمت نفت را کاهش ندهند از امنیت آنها که به گفته ترامپ حاصل تلاش آمریکاست خبری نخواهد بود. وتوی زنگنه بیژن نامدارزنگنه، وزیر نفت ایران، در گفت‌وگو با بلومبرگ درباره تصمیمات کمیته مشترک وزارتی نظارت بر توافق کاهش عرضه نفت اوپک و غیراوپک (JMMC) گفت: به اعتقاد ما این کمیته هیچ حقی برای تصمیم‌گیری ندارد، زیرا اختیار قانونی ندارد و از نظر حقوقی دارای صلاحیت نیست که درباره هیچ مسئله‌ای به تصمیم برسد، ضمن اینکه نظارت آن هم تعیین‌کننده نیست. زنگنه در ادامه تأکید کرد: اگر پیشنهاد کمیته وزارتی وارد نشست وزارتی در اوپک شود، بدون لحظه‌ای تردید، بی‌گمان من هر تصمیمی را که منافع ملی را تهدید کند وتو می‌کنم. تأکید می‌کنم هر تصمیمی که حتی کوچک‌ترین خطری برای منافع ملی داشته باشد بدون هیچ تردیدی من بر سر راه آن خواهم ایستاد. زنگنه در بخش دیگری از این گفت‌وگو گفت: آمارها و برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا حکایت از این دارد که بازارهای جهانی نفت خام تحمل عدم حضور نفت خام ایران را ندارند. تاریخ پیوندهای نامبارک ایجاد اتحادهای اقتصادی میان رقبای سیاسی سابقه‌ای طولانی دارد. 44 سال قبل، در سال 1354 و در زمانی که جدال ایران با غرب بر سر قیمت نفت بالا گرفته بود، رایزنی‌های متعددی از طرف عربستان و سپس آمریکا بر سر حفظ قیمت نفت صورت می‌گرفت. اسدالله علم، وزیر دربار و پیشکار محمدرضا پهلوی، در یکی از یادداشت‌های خصوصی خود که سال‌ها در صندوق امانات یک بانک سوئیسی نگهداری و سپس توسط خانواده‌اش منتشر شدند، درباره یکی از روزهای تابستان سال 54 و ماجرای نامه شدیداللحن و محرمانه جرالد فورد، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، به شاه در مخالفت با افزایش قیمت نفت که از سوی ایران حمایت می‌شد و پاسخ محرمانه و تند شاه ایران به فورد می‌نویسد: «بعد {محمدرضا پهلوی} فرمودند: دیدی این فورد احمق به ما چه نوشت؟ عرض کردم شما هم که در جواب حسابش را رسیدید. فرمودند آخر چرا نوشت، چرا باید چنین چیزی بنویسد؟ عرض کردم سابقا به عرض رساندم که این مکاتبات و آمدورفت سعودی‌ها به دستور آنهاست. حالا که تیر آنها به سنگ خورد، خودش مستقیما اقدام کرد. فرمودند: خب کاری که نمی‌توانند بکنند. ما به نیکسون صدبرابر سخت‌تر از این جواب دادیم... عرض کردم با وصف این نمی‌توان راحت و فارغ‌البال بود. وقتی منافع آنها اقتضا بکند هر کاری از دستشان ساخته باشد می‌کنند... فرمودند درست می‌گویی، ولی به‌هرحال کاری از دستشان ساخته نیست. اینجا اگر کوچک‌ترین صدمه‌ای بخواهند به ما بزنند روس‌ها (شوروی) آنها را تنها و راحت نمی‌گذارند. عرض کردم بسیار دیده‌ایم که {آمریکایی‌ها} با روس‌ها توافقات کلی کرده‌اند. اگر منافع بی‌اندازه زیاد باشد چرا که نکنند؟ فرمودند فکر نمی‌کنم». این روایت جالب از اشتباه تحلیلی محمدرضا پهلوی درباره امکان اتحاد آمریکا و شوروی بر سر منافعشان علیه منافع نفتی ایران (که بعدها رخ داد و منجر به عقب‌نشینی ایران شد) با وجود تذکر علم، به‌خوبی نشان می‌دهد که نه‌تنها اتحاد اقتصادی کشورهای رقیب در عرصه سیاسی امری مسبوق به سابقه است، بلکه اجرای خواسته‌های ابرقدرت‌ها توسط اعضای اوپک، حتی به زیان منافع اوپک نیز چندان عجیب نیست. شاید به همین دلیل است که بیژن نامدارزنگنه، وزیر نفت ایران، روز پنجشنبه در گفت‌وگو با بلومبرگ خطاب به برخی کشورهای عضو اوپک که سیاست‌های آمریکا را در اوپک دنبال می‌کنند، گفت: روسیه برای مدتی کمک کرد و در وضع کنونی آنها مشکل ما نیستند. آنها هرچه بخواهند طبق منافع ملی خود به‌عنوان کشوری که یک تولیدکننده نفت غیرعضو اوپک است همکاری می‌کنند، اما من از کشورهای عضو اوپک انتظار بیشتری دارم و به‌ویژه در وضع کنونی درست نیست که دو عضو به سردمداری و ایفای نقش رهبری در جریان ضدایرانی بپردازند. این کار نه در عالم همسایگی و نه در عالم همکاری صحیح نیست. آنها این موج ضدایرانی را پی می‌گیرند و سپس در همکاری با آمریکا همسو می‌شوند تا به ایران آسیب برسانند و برخی کشورهای غیرعضو اوپک را نیز با خود همراه می‌کنند.

زنگنه در ادامه این گفت‌وگو گفت: برای نمونه آنها می‌گویند «ما اجازه نمی‌دهیم که کمبودی در بازار باشد» که در ظاهر حرف خوبی است اما به نظر من چنین اظهارنظری اقتصادی نیست و صددرصد سیاسی و ضدایران است. هرکس بگوید کمبود در بازار نفت را جبران می‌کند، ضدایران صحبت می‌کند. زنگنه در ادامه درباره مذاکره با روسیه برای تغییر رویه اقداماتی که همسو با اهداف آمریکا انجام می‌شود، گفت: من نمی‌گویم روسیه همسو با اهداف آمریکا اقدام می‌کند. روسیه آن‌قدر بزرگ هست که چنین کاری نکند اما ممکن است برخی از همکاری روسیه سوءاستفاده کنند. من به‌تازگی با برخی وزیران کشورهای عضو و غیرعضو اوپک تماس گرفته‌ام و با آنها صحبت و توجه آنها را به این مسائل جلب کرده‌ام. خبرنگار بلومبرگ در ادامه این گفت‌وگو از زنگنه پرسید نظر شما درباره تناقض بین رفتار و گفتار روسیه چیست؟ از‌یک‌سو تحریم‌های علیه ایران را محکوم می‌کند و از سوی دیگر می‌گوید کمبود عرضه نفت را که به علت تحریم‌های ایران اتفاق افتاده جبران خواهد کرد. زنگنه در پاسخ گفت: این را باید از خودشان بپرسید. اوپک زیر ساطور آمریکا وزیر نفت ایران در گفت‌وگو با بلومبرگ درباره ضرباتی که برخی اعضای اوپک به آن وارد می‌کنند، گفت: «آنها باید علنی مطرح کنند و بگویند: آمریکا با ما تماس گرفته و به ما گفته است که تولید را افزایش دهیم و ما هیچ راه دیگری نداریم جز اینکه این کار را انجام دهیم. امروز بعضی از کشورها به ما می‌گویند نمی‌توانیم نفت بیشتری از شما دریافت کنیم. لطفا ما را درک کنید. ما روابطی طولانی با آمریکا داریم و نمی‌توانیم خواسته این کشور را نادیده بگیریم. بسیار خب، نمی‌خواهیم که با یکدیگر دعوا کنیم اما نگویید این موضوعی است که اوپک گفته است. آنها باید بگویند که این تصمیم خود آنهاست اما این تصمیم را در قالب اوپک نگذارند؛ زیرا این به ضرر اوپک است. ما سازمانی ایجاد کرده‌ایم که جهان سوم تاکنون از آن سود برده است. این سازمان همچنان می‌تواند نقشی ایفا کند اما جهان تغییر می‌کند و تحولاتی دارد و ما نباید یکی از اصول، یعنی قدرت را فراموش کنیم». قدرتی که زنگنه از آن حرف می‌زند همان قدرتی است که به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا اجازه می‌دهد صریحا و در عرصه عمومی کشورهای دیگر را با لحنی تحقیرآمیز تهدید کند. ترامپ روز پنجشنبه در توییتر خود نوشت: «ما از کشورهای خاورمیانه محافظت می‌کنیم. بدون ما امنیت آنها چندان دوام نمی‌آورد. باوجوداین آنها برای بالا و بالاتر‌بردن قیمت نفت تلاش می‌کنند. یادمان خواهد ماند. اوپک انحصارگر باید فورا قیمت‌ها را پایین بیاورد». منصور معظمی، کارشناس خبره نفتی و عضو هیئت علمی دانشگاه نفت، در‌همین‌باره به «شرق» می‌گوید: سازمان اوپک یک سازمان قانونی و دارای چارچوب حقوقی و عملی مشخصی است که وظیفه صیانت از تولید نفت و منافع تولیدکنندگان آن و همچنین حقوق مصرف‌کنندگان را برعهده دارد و سال‌ها تلاش کرده این نقش را به خوبی بازی کند؛ اگرچه در عمر اوپک ایفای این نقش با فرازونشیب‌هایی همراه بوده و گاه با قدرت و اقتدار و گاه با تساهل و تسامح صورت گرفته است اما در سال‌های اخیر جریانی در ساختار اوپک شکل گرفته که به‌دنبال کاهش اقتدار این سازمان است و سعی می‌کند کاری کند که اوپک نتواند جایگاهی را که ‌اکنون در جهان دارد، حفظ کند. بعضی از کشورهای عضو اوپک به دلیل توانمندی از نظر تولید نفت و همچنین حمایت‌هایی که از طرف ابرقدرت‌ها دارند،‌ به‌نوعی متفاوت از دیگر اعضا رفتار می‌کنند. اعضای اوپک تحت یک چارچوب و ضوابط قانونمندانه باید عمل کنند و هر عضوی که این اصول را رعایت نکند، به معنی تخطی است و به همین دلیل می‌توان گفت یکی، دو عضو اوپک در‌حال‌حاضر چنین کاری می‌کنند. این تخطی هم عامدا و هم جهالتا انجام می‌گیرد؛ عامدا به این دلیل که باورشان بر این است که حمایت بعضی کشورهای قدرتمند را پشت سر خود دارند و به پشتوانه آنها این رفتارهای غیرمعمول را انجام می‌دهند و جهالتا از این جهت که متوجه نیستند در درازمدت این اقدامات به نفعشان نخواهد بود و اگر این جهل را نداشتند، می‌فهمیدند که در درازمدت این‌گونه رفتارها به ضررشان تمام خواهد شد و نباید کشورهای عضو اوپک کاری کنند که جایگاه اوپک تضعیف شود؛ ولو اینکه چنین رفتارهایی نه بر پایه منافع اقتصادی بلکه بر پایه تصمیمات سیاسی و عمدتا در تقابل با ایران اتخاذ می‌شود. معظمی درباره راهکاری که ایران می‌تواند در این میان داشته باشد، می‌گوید: تصمیمی که کمیته نظارتی گرفته، خارج از نرم اوپک و استانداردها و کاری خلاف اصول اوپک و نیازمند تقبیح است. به‌طور قطع و یقین جمهوری اسلامی باید با این تصمیمات برخورد کند و تا آنجا که می‌تواند جلوی اجرای این تصمیمات را بگیرد. راهکاری که ما باید دنبال کنیم، افزایش تولید است؛ زیرا ما باید بتوانیم ظرفیت تولید نفت خود را افزایش دهیم. هر چه توان تولید ما بالاتر برود، قدرت چانه‌زنی ما بیشتر می‌شود و بنابراین مجموعه دستگاه‌ها و افراد در کشور باید به وزارت نفت کمک کنند تا ظرفیت تولید را افزایش دهد. دقت کنید که افزایش ظرفیت تولید لزوما به معنی افزایش تولید نیست بلکه به این معنی است که ظرفیتمان را برای تولید بالا ببریم تا در صورت لزوم و در شرایطی که لازم است، قدرت مقابله داشته باشیم. از نظر افزایش ظرفیت تولید ما در این سال‌ها نتوانستیم آن‌طور که شایسته است، ظرفیت تولید را افزایش بدهیم و باید به این ضعف توجه جدی کنیم. ما باید در مقابل رفتارهای غیرمعمول، غیراستاندارد و غیردیپلماتیک در ضدیت با منافع اعضای اوپک بایستیم و امیدوارم دیگر کشورهای عضو اوپک هم این درایت را داشته باشند که اقتدار اوپک به نفع همه است؛ زیرا این اتفاق می‌تواند در آینده برای کشورهای دیگر هم بیفتد و اگر امروز در کنار ایران نایستند، فرداروز ممکن است خودشان در چنین شرایطی قرار بگیرند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.