|

گفت‌وگوي «شرق» با ضيا نبوي

ستاره‌دارشدن در دولت احمدي‌نژاد و روحاني

حسين جلالي: روي کاغذ فرايند ستاره‌دارشدن ساده - هرچند دردآور و ناخوشايند‌- است. اگر استعلام کلي نهادهاي امنيتي درخصوص فردي منفي باشد، هسته گزينش سازمان سنجش او را از ادامه تحصيل بازمي‌دارد، اما ماجرا اين‌قدر سرراست نيست. شاهد اين گواه، تناوب پردامنه تعداد ستاره‌دارها در سال‌هاي متفاوت است؛ يعني دروازه ورود به دانشگاه همواره در حال قبض و بسط است. ضيا نبوي، فعال دانشجويي قديم و فعال سياسي امروز، تابه‌حال ستاره‌داري را دوبار تجربه کرده؛ سال ۸۷ و امسال. «ستاره» او اين‌بار اما دوام زيادي نداشت. او که شب اعلام قبولي‌هاي کارشناسي‌ارشد، خبر ستاره‌دارشدن خود را منتشر کرد، اول هفته جاري خبر از برطرف‌شدن اين مانع داد تا در دانشگاه علامه‌طباطبايي، تحصيل در رشته موردعلاقه خود- جامعه‌شناسي- را دنبال کند. حالا او بهتر مي‌تواند به ما بگويد که واقعا در چه فرايندي دانشجويان ستاره‌دار مي‌شوند. ‌‌ شما دو باره ستاره‌دار شده‌ايد و خوشبختانه اين‌بار مشکل شما حل شد. درباره شباهت‌ها و تفاوت‌هاي ستاره‌داري در دو دولت احمدي‌نژاد و روحاني توضيح دهيد. از همان روزي که کارنامه قبولي به‌ دستم رسيد و در آن اشاره شده بود که «نقص پرونده» داريد، براي من مشخص شد که دوباره ستاره‌دار شده‌ام. همان شب اين موضوع را رسانه‌اي کردم و فردا به طبقه دوم سازمان سنجش، هسته گزينش رفتم. آنجا معاون آقاي نوربخش گفتند صلاحيت شما را وزارت اطلاعات رد کرده است. بعد خود آقاي نوربخش را به‌عنوان رئيس هيئت گزينش ديدم. گويا از روز قبل که اين موضوع را رسانه‌اي کرده بودم، برخي از مسئولان پيگير اين ماجرا شده بودند که چرا اين‌طور شده است... . ‌‌ نمي‌دانيد که کدام‌يک از مسئولان بودند؟ گويا آقاي غلامي [وزير علوم] سفارش کرده‌ بودند که مسائل در حد امکان حل شود. بنابراين آقاي نوربخش گفتند در جلسه بعد گزينش، مشکل برخي را حل خواهند کرد، اما من از خيلي از کانال‌ها پيگيري کردم؛ از کانال‌هايي مانند خانم مولاوردي، دستيار ويژه رئيس‌جمهوري در امور حقوق شهروندي دولت دوازدهم، خانم جنيدي، معاون حقوقي رئيس‌جمهور، نمايندگان مجلس، از جمله خانم سعيدي و خانم سلحشوري و يک‌سري از دوستان هم که با آقاي غلامي صحبت‌ کرده بودند. از همه استعداد ممکن استفاده کرديم. در فضاي عمومي هم سعي کرديم موضوع را زنده نگه داريم. بعد از اينکه به گزينش رفتم، گفتند مشکل ۹ نفر حل شده است. ‌‌ ۹ نفر از چند نفر؟ ما در تماس با دوستان ديگر و پرس‌وجو از اين‌‌طرف و آن‌طرف به يک فهرست ۱۳ نفره رسيده بوديم، اما نمي‌دانيم کل ستاره‌دارهاي امسال چه تعداد هستند. در نهايت من شنبه متوجه شدم نامه برگشت من به دانشگاه زده شده است. همان زمان با دوستان ديگر تماس گرفتم و مسئله اکثريت حل شده بود، اما هنوز دوستاني بودند که مشکلشان حل نشده بود. ‌ روزهاي اولي که خبر ستاره‌دارشدن عده‌اي مطرح شده بود، خانم سعيدي به «شرق» از برگزاري جلسه‌اي با دانشجوياني که به مشکل خورده‌‌اند، گفت.‌ از آن جلسه بگوييد. در آن جلسه فکر کنم هشت نفر حضور داشتيم. خانم سلحشوري و خانم سعيدي حرف و حتي تحليل سياسي تک‌تک بچه‌ها را شنيدند، اما مسئله اين است که من نمي‌دانم هرکدام از پيگیري‌ها چقدر در حل‌شدن اين ماجرا نقش داشت. ما حتي اسامي هيئت گزينش را هم نمي‌دانيم، تنها رئيس آن مشخص است. حتي نمي‌دانم کدام پيگيري مشکل را حل کرد، اما درمجموع تمام اين پيگيري‌ها کنار هم اثرگذار شدند. ‌ دقيقا همين نکته‌اي که گفتيد محل پرسش است. رويه ستاره‌دارشدن و رفع‌شدن آن خيلي گنگ و نامشخص است. با توجه به تجربه شما در دو دوره آيا شباهت‌ها و تفاوت‌ها اين دو دوره اين موضوع را براي شما شفاف‌تر نکرد که ماجرا از چه قرار است؟ نکته اصلي اين است که بنابر مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي به وزارت علوم اجازه داده شده است که از نهادهاي امنيتي درباره صلاحيت کلي داوطلبان ارشد نظرخواهي کند. تا‌زماني‌که دولت‌ها گرايش‌هاي اصلاح‌طلبانه دارند سعي مي‌کنند در مرحله گزينش کمتر سخت بگيرند؛ برای مثال در دولت آقاي احمدي‌نژاد وزارت علوم خيلي سخت مي‌گرفت. از سوي ديگر در مقابل پيگيري‌ها هم خيلي انعطاف‌ناپذير بودند. خيلي کم بود مواردي که مشکل کسي در دوره آقاي احمدي‌نژاد حل شده باشد. آن زمان حتي کسي پيگير کار ما هم نشد. يک بار هم که در مقابل مجلس اعتراض کرديم کسي نيامد مسئله را پيگيري کند و يک شب بازداشت شديم. البته اين را فراموش نکنيد که در دولت روحاني هم نهادهاي امنيتي و وزارت علوم ما را رد صلاحيت کردند، اما تفاوت در اين بود که کوشیدند مسئله را حل کنند. ‌‌ بعد از اعلام رتبه‌هاي ارشد تعداد زيادي (در مقايسه با سال‌هاي گذشته) براي پرس‌وجو به نهادهاي امنيتي دعوت شدند، به ‌نظر مي‌رسد اکثر آنها موفق به ثبت‌نام شدند. بله، البته نکته اينجاست که براي دولتي که همين پارسال با اين تأکيد بر حقوق شهروندی رأي گرفته حتي يک ستاره‌دار هم زياد است. اگر اين اراده در وزارت علوم باشد، هيچ‌کس ستاره‌دار نمي‌شود. سازمان سنجش مي‌تواند حتي اگر استعلام منفي بوده، آن را قبول نکند. پس مسئوليت با دولت است. دولت موظف است اين مسئله را حل کند، اما با وجود اين، تفاوت زيادي بين ستاره‌دارشدن در دو دولت بود که طبيعي است؛ پايگاه مردمي اين دولت کجا و پايگاه مردمي آن کجا. ‌آقای نبوي شما برخلاف برخي از منتقدان به لايحه اخير دولت براي دفاع از حق تحصيل نگاه مثبتي داشتيد. نظر شما درباره اين دو نقد که اين لايحه نبايد مواردي را از اين حق اساسي استثنا مي‌کرد و دوم، اين لايحه شانسي براي عبور از شوراي نگهبان ندارد، چيست؟ اين دو نگراني درست است اما نه در اين حد غليظ که گاهی گفته مي‌شود. اين نگراني وجود دارد که اين لايحه در شوراي نگهبان رد شود. نفس اين لايحه نشان مي‌دهد دولت پيگير ماجراست. ماجراي سپنتا نيکنام نشان داد مي‌توان با پيگيري و انرژي از موانع عبور کرد. بايد انرژي گذاشت. اما درمورد نگراني درباره استثناهاي حق تحصيل؛ بايد ديد اين استثنا‌ها براي دوره محکوميت است يا مادام‌العمر. موضع اصولي اين است که حق تحصيل دائمي است و نمي‌توان آن را به‌خاطر جرمي سلب کرد، اما از طرف ديگر برخلاف گفته برخي، «تصريحي» روشن در قانون اساسي براي حق تحصيل در دوره تحصيلات تکميلي وجود ندارد. بنابراين اينکه قانوني حق تحصيل را به‌عنوان حق اساسي تصريح کند، به‌نظر من مثبت است. طبق اين لايحه در صورت قانوني‌شدن آن ديگر مصوبه‌هايي که به اين موضوع ربط دارند باطل مي‌شوند.

یک دانشجوی پرونده‌دار به «شرق» گفت: چشم امید ما به نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها است دقیقا اواسط همین ماه بود که معاون فرهنگی دانشگاه تهران به همراه یکی از دانشجویان پرونده‌دار در جلسه دادگاه حاضر شد. این را خود مجید سرسنگی در گفت‌وگو با ایلنا مطرح کرده بود. سرسنگی از تعیین‌تکلیف وضعیت دانشجویان پرونده‌دار تا انتهای تابستان گفته بود. بعد از ناآرامی‌های دی‌ماه، تعدادی از دانشجویان -اغلب دانشگاه تهران- دستگیر شدند. همان زمان نمایندگان مجلس وارد ماجرا شدند. تمرکز رسانه‌ها بر آزادی این دانشجویان بود و مسئولان هم همین نکته را پیگیری می‌کردند. همان زمان محمدعلی کامفیروزی، وکیل دادگستری و فعال دانشجویی سابق، از پرونده‌های سنگینی که برای این دانشجویان به‌ وجود آمده بود، گفت. او توضیح داد این پرونده‌ها در دادگاه قطعا مسئله‌ساز خواهد شد. گذشت تا یکی‌یکی احکام صادر شدند؛ احکام سنگینی که توجه افکار عمومی را به‌سرعت به خود جلب کرد. دانشجویان دانشکده علوم‌اجتماعی تهران -که تعداد درخور ‌توجهی از پرونده‌دارها از هم‌کلاسی‌های آنها بودند- در ابتکاری، بعد از مراسم زنده‌یاد دکتر قانعی‌راد، با تجمع اعتراضی خود، مسئولان دانشگاهی و سیاسی را هم وادار به واکنش کردند؛ از زاهدی، وزیر علوم احمدی‌نژاد و نماینده فعلی مجلس گرفته تا فراکسیون امید و نهاد نمايندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. از آن زمان تاکنون حتی رئیس نهاد نمایندگی نیز تغییر کرد، ولی حجت‌الاسلام‌والمسلمین رستمی، رئیس جدید این نهاد، نیز از پیگیری وضعیت این دانشجویان گفت. دیروز نیز حکم اولیه دادگاه یکی دیگر از این دانشجویان صادر شد. دقیقا همان دانشجویی که معاون فرهنگی دانشگاه تهران به‌منظور کاستن حکم در دادگاه حاضر شده؛ سها مرتضایی. او در مجموع به شش سال حبس محکوم شد. با این اوصاف به‌ نظر نمی‌رسد هیچ‌یک از پیگیری‌ها فعلا به نتیجه رسیده باشد و همه چشم‌انتظار دادگاه‌های تجدیدنظر هستند. در‌این‌باره یکی از دانشجویان پرونده‌دار به «شرق» گفت: «با توجه به ارتباط بیشتر و عمیق‌تر نهاد مقام معظم رهبری با قوه قضائیه، چشم امید ما به پیگیری‌ها این نهاد است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.