|

پيچيدگي رابطه چين و روسيه

برکشير ميلر

هفته گذشته روسيه بزرگ‌ترين مانور نظامي خود را در سيبري برگزار کرد. در مانور «وستوک» که با همراهي نظاميان چين و مغولستان برگزار شد، بيش از 300 هزار نيروي نظامي روسيه و بيش از هزار جنگنده و تعداد زيادي تانک و کشتي شرکت کردند. در اين ميان، پکن با فرستادن بيش از سه هزار نيروي نظامي، جنگنده و ديگر تجهيزات، بزرگ‌ترين مانور مشترک را با روسيه طي سال‌ها انجام داده است. اين مانور هم‌زمان بود با افزايش تنش ميان روسيه و ايالات متحده -و بسياري از کشورهاي اروپايي- که ناشي از مداخله مسکو در روند انتخابات ايالات‌متحده و اختلافاتي درباره فعاليت‌هاي روسيه در سوريه و اوکراين است. از سوي ديگر، به دليل درگيري تجاري دولت ترامپ با پکن و خطاب‌کردن چين به عنوان «رقيب استراتژيک» در آخرين راهکارهاي کليدي امنيت ملي واشنگتن، تنش ميان اين دو کشور هم افزايش يافته است.مانور وستوک نشانه ديگري بود براي تحليلگران تا اين مفهوم را پيش ببرند که چين و روسيه با داشتن منافع مشترک در مقابله با هژموني ايالات‌متحده و غلبه غرب بر سازمان‌هاي بين‌المللي، به شبه‌متحد يکديگر بدل شده‌اند. واقعيت‌هايي درباره افزايش نزديکي منافع پکن و مسکو وجود دارد. دوري ديپلماتيک روسيه از واشنگتن و بسياري از متحدان اروپايي‌اش، در کنار تمايل اين کشور براي بهره‌گيري از رشد سريع اقتصادي و نظامي چين، موجب افزايش استقبال مسکو از پکن شده است. در‌عين‌حال، چين هم به روسيه به عنوان يک شريک قوي مي‌نگرد تا از طريق اين کشور فشار از ايالات‌متحده را جبران کند و با متحدان اين کشور در آسيا ارتباط بگيرد؛ به‌ويژه با ژاپن که به‌دليل اختلاف بر سر درياي چين شرقي رابطه پرتنشي داشته‌اند. در اوايل سال جاري ميلادي، در سفر ولاديمير پوتين، رئيس‌جمهوري روسيه، به پکن دو طرف روابط استراتژيک خود را رسمي کردند و در بيانيه‌اي مشترک بر «ايجاد همکاري در همه زمينه‌ها، ايجاد ارتباط استراتژيک بيشتر و هماهنگي ميان نيروهاي مسلح دو طرف، گسترش تعامل در زمينه عملي نظامي و همکاري نظامي-فني و مقاومت مشترک با چالش‌هاي امنيت منطقه‌اي و جهاني» تأکيد کردند. رابطه اقتصادي دو طرف هم در حال افزايش است و انتظار مي‌رود روابط دوجانبه در سال جاري به بيش از 100 ميليارد دلار برسد. دو طرف بر آن‌اند که اين رقم تا سال 2020، دو برابر شود. در صدر اين افزايش روابط اقتصادي قرارداد 400 ميليارد دلاري گاز است که دو طرف در سال 2014 منعقد کردند که سرمايه‌گذاري 55 ميليارد دلاري «گاز پروم»، شرکت گازي روسيه، هم يکي از تعهدات اين قرارداد است.ولي در‌حالي‌‌که شمار رو به رشدي از هم‌گرايي‌هاي استراتژيک ميان روسيه و چين وجود دارد، بايد درباره درهم‌آميختن اين همکاري‌ها با اين تصور که دو طرف در آستانه اتحادي سنتي قرار دارند، احتياط کرد. در واقعيت، باوجود گرماي کنوني، بي‌اعتمادي استراتژيک بين دوطرف در بلندمدت به عنوان يک محل اختلاف قوي باقي مي‌ماند؛ از نظر اقتصاد جغرافيايي، مسکو بي‌سروصدا مواظب اهداف پکن در آسياي مرکزي به‌واسطه کمربند اقتصادي جاده ابريشم جديد چين است. به طور رسمي، روسيه از اين کمربند اقتصادي به عنوان موتوري براي کمک به توسعه زيرساخت‌ و ارتقاي زنجيره متصل‌کننده منطقه حمايت مي‌کند. با‌اين‌حال، پشت اين تأييد نگراني‌هاي طولاني‌مدتي درباره اين نکته وجود دارد که چين ممکن است به‌دنبال خلع سلطه روسيه در منطقه -حداقل تا حدي- باشد. به همين ترتيب، روسيه همچنان نگران افزايش سرمايه‌گذاري چين در خاور دور است که گرچه منافع اقتصادي دارد، اما به‌طور بالقوه براي کسب‌و‌کارهاي روسيه مضر است. يکي‌ديگر از نگراني‌ها روسيه، افزايش منافع چين در قطب شمال است.نکته قابل تأمل ديگر در ماه‌هاي آتي تأثير اقدامات احتياطي بر روابط است. يکي از نمونه‌هاي اين امر رابطه ژاپن و روسيه است که در زمان پوتين و شینزو آبه، نخست وزير ژاپن، به‌تدريج رو به بهبود نهاده است. اين در حالي است که دو طرف چندين دهه است که درگير مناقشه بر سر جزاير جنوبي کوريل بوده‌اند. با وجود ابزار تمايل دو طرف براي حل اين اختلاف، ژاپن و روسيه همچنان از رسيدن به توافقي در اين زمينه دورند. با‌اين‌حال، اين مسئله عزم جزم دو طرف براي رابطه را کم نکرده است؛ چرا‌که هم توکيو و هم مسکو ظاهرا متوجه مزاياي بهبود رابطه براي جلوگيري از نفوذ قدرت‌هاي بزرگ شده‌‌اند (در مورد ژاپن اين قدرت بزرگ چين است و درباره روسيه آمريکاست). تمايل روسيه براي افزايش روابط با ژاپن نشانه ديگري است مبني بر اينکه مسکو ترجيح مي‌دهد به جاي همگام‌شدن کامل با چين در خاور دور تعادلي ايجاد کند.عنصر کليدي نهايي در اينجا رابطه با واشنگتن است. هم‌راستا‌شدن هماهنگي فعلي منافع چين و روسيه با اختلاف هر دو کشور با ايالات‌متحده و بسياري از دوستان و شرکاي او اتفاقي نيست. گرچه تنش آمريکا با روسيه و چين تقريبا به‌طور قطع زمان زيادي براي حل‌شدن نياز دارد، ولي نبايد اين‌طور فرض کرد که پيشرفت‌ها و رويکردهاي جديد مسير اين پويايي‌ها را در سال‌هاي آينده تغيير نخواهد داد. منبع: الجزیره

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.