تاریخ در غربت
جواد طوسی
گویا همچنان آرشیو تلویزیون در ایام محرم به دو، سه فیلم و سریال آشنا مثل «روز واقعه» شهرام اسدی و «مختار» داوود میرباقری و «سفیر» فریبرز صالح محدود شده است و دریغ از یک تولید جدید استاندارد و تأثیرگذار... . کار به جایی رسیده که صدای داوود میرباقری هم در آمده است. در میزگردی که اخیرا با حضور او و حسن فتحی و منوچهر شاهسواری درباره سینمای صنعتی داشتیم، گلهمندانه میگفت که به مسئولان تلویزیون اعلام کرده «تو را به خدا دست از سر این مختار بردارید، رُسَش را کشیدید!». اساسا مواجهه با تاریخ (اعم از صدر اسلام و دورههای بعد) نیاز به ذوق و ظرافت و چیرهدستی دارد. میتوان از یک رخداد فرعی و مهجور مانده به واقعهای مشهور و در نقطهای رفیع و حماسی قرارگرفته رسید و همان مفاهیم را دوره کرد و با بیانی نو و متفاوت به نمایش گذاشت. در این تکثرگرایی رسانهای برای جذب هرچهبیشتر مخاطب و تأثیرگذاری عمیق در او باید نگاهی خلاقانه و چندوجهی به گستره تاریخ داشت. با همه محدودیتهای ژانری در سینما و تلویزیون ما، لااقل میتوان گشادهدستتر و هوشمندانهتر با ژانر تاریخی روبهرو شد. اگر سینما و حوزه نمایشی ما رو به صنعتیشدن بروند، «سینمای تاریخی» مانند «سینمای جنگی» شکل گرفته در این دوران میتواند یکی از شاخصترین ژانرهای رسانهای ما شود. نگاهی به تاریخ دور و نزدیک این سرزمین کهن نشان میدهد که چقدر ما از نظر سوژه و مضامین و منابع مرتبط با آن غنی هستیم؛ منتها برای دستیابی به اجرا و نمایشی شکوهمند و پرجاذبه و درعینحال پرمخاطب و ماندگار باید از فیلمنامهنویسان و کارگردانهای توانمند و باذوق که اصول و قواعد دراماتیک در پرداختن به متون و رخدادهای تاریخی را خوب بشناسند و بهموقع یک تکنسین ماهر باشند، استقبال کرد و این اقتضا میکند با نگاهی دقیق و کارشناسانه و آیندهنگرانه به صنعتیشدن سینمایمان در کوتاهترین زمان ممکن بیندیشیم. راهکار عملی و اجرائی برای دستیابی به این مهم، احیای دوباره «بخش خصوصی» و بازنگری فرهنگی، ساختاری و هویتی در آن، جذب سرمایههای شناختهشده و شفاف و دعوت از اشخاص حرفهاي و متخصص در اين زمينه و تخصيص رديف بودجه مناسب در گامهاي اوليه از ناحيه دولت و ديگر نهادها و سازمانهاي برخوردار از بنيه مالي قوي است. اگر نمونههاي اندك تجربهشده تاكنون از سوي افرادي مانند داوود ميرباقري، احمدرضا درويش، شهرام اسدي و مسعود جعفريجوزاني قابل قبول و آبرومندانه بوده است، بايد از اينگونه افراد براي ادامه كار در اين حوزه حمايت شود و دستشان را باز گذاشت و در وجودشان انگيزه كافي ايجاد كرد. اما در واقعيت تلخ جاري ميبينيم كه داوود ميرباقري سالهاست در كشوقوس ساخت مجموعه تلويزیوني «سلمان فارسي» است. از اين بغرنجتر، سرنوشت همچنان نامعلوم فيلم «رستاخيز» احمدرضا درويش است كه كارگردانش را در موضعي لجوجانه (حتي با خودش) قرار داده و شنيدهايم كه تا روشننشدن وضعيت فيلمش حاضر به فيلمسازي در اين دولت نيست. مسعود جعفريجوزاني هم با وجود سعهصدر بيشترش، با كارشكنيها و عوامل بازدارنده مختلف در ساخت پروژههاي موردنظرش چون «پورياي ولي» و «كورش» روبهرو بوده است. فيلمسازاني مانند مسعود كيميايي هم كه با نگاهي متفاوت و خاص به تاريخ پرداختهاند (نمونهاش سرب)، از سوی نهادهاي دولتي و بخش خصوصي براي تكرار و ادامه اين تجربههاي موفق حمايت نشدهاند. برای نمونه، فيلمنوشت «تبعيد سايهها»ي او چندين سال است به «بنياد سينمايي فارابي» ارائه شده ولي به لحاظ هزينه بالا هنوز امكان ساختنش فراهم نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.