|

نوزدهمين سالمرگ عبدالحسين زرين‌كوب

لبخند زرين‌كوب بر برنامه «هويت»

شرق: 19 سال از مرگ عبدالحسين زرين‌كوب مي‌گذرد و هنوز ناگفته‌هاي زيادي درباره زندگي و شخصيت او وجود دارد. زرين‌كوب چهره‌اي چندوجهي بود كه هم در عرصه ادبيات و هم در عرصه تاريخ آثاري درخور توجه منتشر كرده بود و در اين ميان او از معدود كساني است كه آثارش هم مخاطب خاص دارد و هم مخاطب عام. در بين آثار تاريخي زرين‌كوب، «دو قرن سكوت» كتابي است كه خوانندگانش از دايره مخاطبان خاص و علاقه‌مندان به تاريخ فراتر رفته و در گذر اين سال‌ها با اقبال مردم عادي هم مواجه شده و يكي از كتاب‌هاي ثابت و پرفروش دست‌فروشان كنار خيابان هم بوده است. كارنامه زرين‌كوب گستره‌اي وسيع دارد، اما عمده فعاليت‌های او معطوف به ادبيات كلاسيك ايران و خاصه مولوي، تاريخ ايران، تاريخ اسلام و عرفان و تصوف بوده است.زرين‌كوب در اسفند 1301 در بروجرد لرستان متولد شد و بعد از گرفتن ديپلم سراغ شغلي رفت كه تا پايان عمر همراهش بود:‌ معلمي. او در سال 1324 در رشته ادبيات دانشگاه تهران قبول شد و تحصيلاتش را تا مقطع دكترا ادامه داد و در سال 1334 از رساله خود دفاع كرد. زرين‌كوب نويسنده‌اي پركار بود و بر چندين زبان هم تسلط داشت و آثاري هم با ترجمه او منتشر شده است. زرين‌كوب از جمله مغضوبان برنامه «هويت» نيز بود، برنامه‌اي كه در اواسط دهه 70 از شبكه اول سيما پخش مي‌شد و هنوز ناگفته‌هاي زيادي درباره آن وجود دارد. در برنامه «هويت» اتهاماتي به تعدادي از روشنفكران، نويسندگان و فعالان سياسي زده شد و اگرچه اين مسئله موضوعي سابقه‌دار بود، اما تفاوت «هويت» با ديگر برنامه‌هاي تلويزيون در اين بود كه اين‌بار به‌صراحت نام افراد آورده مي‌شد و از آنها با عنوان تئوريسين‌ها و مجريان تهاجم و شبيخون فرهنگي ياد مي‌شد. گرچه رئیس وقت صدا و سیما از برنامه هویت دفاع می‌کرد در مقابل، هاشمي‌رفسنجاني در گفت‌وگويي كه سال 1382 با روزنامه كيهان داشت، وقتي صحبت از برنامه «هويت» شد، گفته بود: «برنامه هويت را از تلويزيون ديدم و اصلا خبر نداشتم. شما از آقاي شريعتمداري بپرسيد كه چه كسي به او گفته كه آن برنامه را بسازد. تيپ فكري من اين‌گونه نبوده و نيست. به‌هرحال هنوز با ايذا موافق نيستم». زرين‌كوب بعدها و در زمان دولت اصلاحات در بزرگداشتي كه برايش گرفته بودند تعريضي هم به «هويت» زده و گفته بود: «الدهر يومان: يوم لک و يوم عليک. يک روز نشسته‌اي از همه‌جا بي‌خبر، به تو خبر مي‌دهند که برنامه‌اي به نام هويت درست شده، تو را هو کرده‌اند، يک روز ديگر در خانه‌ات هستي و مي‌بيني دوستان مي‌آيند و با اصرار و الزام از تو مي‌خواهند که از تو قدرداني کنند. يک روز چنان فراق عالم‌سوزي يک روز چنين وصال‌ جان‌افروزي گويا هرکدام جاي خودش را دارد و نه به آن جاي اعتراضي هست و نه به اين افتخاري. از خدا مي‌خواهم که در همه حال، همان باشم که هستم و از آن بدگويي‌ها و اين نکوداشت‌ها در حالم تغييري پيدا نشود. به‌هرحال من آنم که خود دانم، بلکه در واقع خداي من است که بر نفس من از من داناتر است، ديگران هرچه مي‌گويند از پندار خودشان است. من فقط يک جويبار خردم که از چشمه انه کان ظلوما جهولا جدا شده‌ام و به گرداب کل من عليها فان با شتاب و سرانداز، دارم پيش مي‌روم.کساني که از کنار اين جويبار خرد رد مي‌شوند، نگاه مي‌کنند و جويبار را که زياده خرد است نمي‌بينند، خودشان را مي‌بينند، تصوير خودشان را که به‌هرحال در نظر خودشان بزرگ است مشاهده مي‌كنند...». حالا در آستانه نوزدهمين سالمرگ زرين‌كوب، خبرگزاري ايسنا گفت‌وگويي با عظيم زرين‌كوب، برادر عبدالحسين زرين‌كوب انجام داده كه در جايي از آن به واكنش زرين‌كوب به برنامه «هويت» اشاره شده است. عظيم زرين‌كوب گفته: «واکنشی نداشت. زمانی که من به زرین‌کوب گفتم چنین برنامه‌ای ساخته‌اند، لبخندی زد و چیزی نگفت. البته خیلی کار بدی کردند، اما زرین‌کوب اهمیتی نمی‌داد. بعد از آنکه از آمریکا برگشت و بعد از انقلاب فقط به نوشتن پرداخت یا به تحقیق و تدریس. شاید ۱۰، ۱۵ جلد از کتاب‌هایش را بعد از بیماری و در ۱۵ سال آخری که زنده بود، نوشت. در ۲۴ شهریور ۷۸ از دنیا رفت. ۱۹ سال از درگذشت ایشان می‌گذرد. بعدا پشیمان شدند و بعد از مرگشان چندین‌بار از تلویزیون آمدند پیش بنده که مصاحبه کنند، اما قبول نکردم. بعد هم برنامه‌ای برای یادبود ساختند، بزرگداشت و اینها. اما گذشته بود. او آن‌چنان واکنشی نداشت زیرا غرق در فرهنگ و ادب و تاریخ مملکت بود. اینها هم مسئله‌ای نبود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.