پوپولیسم چه نسبتی با جنسیت دارد؟
دانیل گروس، مدیر مرکز مطالعات سیاسی اروپا و از مشاوران اقتصادی کمیسیون اروپا و صندوق بینالمللی پول و سردبیر Economie Internationale این هفته در یادداشتی با عنوان «جنسیت و پوپولیسم» به اهمیت مسئله جنسیت در بروز عوامگرایی در اروپا و سایر نقاط جهان پرداخته است. گروس با اشاره به افزایش احساسات ضدمهاجران در اروپا که این روزها در بعضی مناطق به خشونت گرویده است، مینویسد: «عوامل اقتصادی در بروز این مسائل نقش مهمی ایفا میکنند، اما برای درک دشمنی با مهاجران لازم است روانشناسی تکاملی نیز در نظر گرفته شود». به نوشته این اقتصاددان مستقر در بروکسل، با آنکه بعد از مهاجرت سیلآسا به اروپا در سال 2015، این روزها در همهجای اروپا از تعداد مهاجران ورودی کاسته شده اما بحث مهاجرت در محافل سیاسی اين قاره همچنان داغ و تأثیرگذار است. این امر نشان میدهد که احساسات پوپولیستی و ضدمهاجرتی واقعا ربطی به این ادعا ندارد که سیاستمداران فعلی نمیتوانند از مرزهای اروپا دفاع کنند. در همین حال قدرتگرفتن رهبران سیاسی ضدمهاجرت در ایتالیا و فشاری که نزدیک بود ائتلاف حاکم بر آلمان را سرنگون کند، بعد از کاهش ورود مهاجران به اروپا اتفاق افتاد که ناشی از تلاشهای اتحادیه اروپا مانند توافق با ترکیه برای جلوگیری از عبور سوریها از یونان و کمکگرفتن از شبهنظامیان لیبی بوده است. اما چرا بحث مهاجرت همچنان ذهن بسیاری از اروپاییها را به خود مشغول کرده است؟ شاید پاسخ اقتصادی باشد و اینکه مهاجران ورودی در سال 2015 و 2016 در بازار کار عدم تعادل ایجاد کردهاند و رقابت مهاجران کممهارت با شهروندان کممهارت اروپایی در بازار کار سبب شده در بسیاری از کشورهای اروپایی، خصومت نسبت به خارجیها در میان کارکنان کممهارت بسیار بیشتر باشد. فراتر از مسائل اقتصادی، آنچه در ایتالیا و حتی آلمان سبب شده که مهاجرستیزی به خشونت کشیده شود، بیشتر از نرخ بیکاری و جرم و جنایت است. گروس مینویسد: «یک توضیح بالقوه دیگر وجود دارد که ریشه در روانشناسی تکاملی دارد و بهندرت در بحث مهاجرت به آن پرداختهاند و آن افزایش سهم مردان در میان پناهندگان و پناهجویان است. در سه سال گذشته بیش از دوسوم همه افرادی که درخواست پناهندگی در آلمان دادهاند، مردان بودهاند و بیشتر آنها نیز بین 18 تا 35 سال داشتهاند. نسبت کل پناهندگان به جمعیت کل آلمان، کوچک است (2.5 درصد) اما پناهندگان سهم بیشتری از جمعیت مردان جوان را در آلمان تشکیل میدهند. این مسئله بهویژه در شرق آلمان مشهود است که از عدم تعادل جنسیتی رنج میبرد؛ نسبت مردان به زنان در بخش جوانتر جمعیت به 115 به 100 در اکثر نقاط میرسد چون زنان تحصیلکرده بیشتر از مردان مایل به ترک آن مناطق و رفتن به آلمان غربی برای دستیابی به مشاغل بالاتر هستند. در نتیجه، بخش قابلتوجهی از جمعیت مردان جوان در بخش شرقی آلمان فرصت کمی برای یافتن شریک زندگی و تشکیل خانواده دارند. بررسیها نشان میدهد زمانی که تعداد مردان بهمراتب بیشتر از زنان است، رقابت ممکن است به خشونت گرایش پیدا کند. بهاینترتیب خصومت نسبت به خارجیها در شرق آلمان و شاید در سراسر اروپا احتمالا تا حدودی در پاسخ دفاعی و مبتنی بر غرایز اولیه مردان محلی که مایلاند از قلمرو خود و از جمله از زنان «خود» در مقابل مردان «دیگر» محافظت کنند، ریشه دارد. تصادفی نیست که اهالی اشمنیتز که بیشترین رأی را به احزاب افراطی دادهاند، بالاترین نسبت مرد به زن در گروه سنی 20 تا 40 سال را در کل آلمان دارند. اما همه مردان به یک اندازه تحتتأثیر قرار نمیگیرند. از آنجا که زنان تمایل به ازدواج یا پیداکردن شریک زندگی با وضعیت اجتماعی و اقتصادی بالاتری دارند، مردان با تحصیلات کمتر و فقیرتر بیشتر تحتتأثیر هجوم پناهجویان مرد قرار میگیرند و در واقع، مهاجرستیزی در میان گروههای کمترتحصیلکرده و فقیر بیشتر است. البته عدم تعادل جنسیتی تنها انگیزه احساسات ضدمهاجران نیست و بهویژه پوپولیسم در مفهوم گستردهتر ریشههای دیگری نیز دارد اما روانشناسی تکاملی و بحث رقابت جنسی درکی از زاویهای دیگر نسبت به این پدیده به وجود میآورد و درعینحال به پیشبینی زمان و مکان بروز اختلافات مدنی کمک میکند. گروس با این جملات یادداشت خود را به پایان میبرد: «رهبران کشورهایی مانند آلمان، برای برخورد مؤثرتر با مشکلات باید به این درک برسند که چنین مسائلی فقط از اقتصاد ناشی نمیشود».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.