اماس، بیماری و جامعه
چقدر شرایط اجتماعی میتواند وضعیت یک بیماری را تحت تأثیر قرار دهد؟ این سؤال مهمی است که باید هم از سوی پزشکان و هم جامعهشناسان و انسانشناسان به آن پرداخته شود. دلیل آنکه من در اینجا به این مسئله میپردازم، تأثیر مخرب فهم و ادراک اجتماعی ما از مقوله بیمار و بیماری بر شرایط روانی، اجتماعی و جسمی بیماران است. عمده بیمارانی که من ویزیت میکنم، مبتلایان به اماس هستند. من این تأثیر منفی را از جهات مختلف روی این بیماران احساس میکنم. اولین و شاید مهمترین این تأثیرات ناشی از نوعی انگ است که جامعه بر این بیماران میگذارد. در کشور ما بیماری اماس بیش از آنکه بهعنوان یک بیماری با تمام ویژگیهای خاص خود تلقی شود، نوعی انگ به شمار میآید؛ انگار بیمار جرمی را مرتکب شده یا بهدلیلی که خودش در آن دخیل بوده، به این بیماری مبتلا شده است. بارها بیمارانم گفتهاند ما از نگاه مردم به خودمان بیزاریم، زیرا نوعی دلرحمی همراه با تحقیر را در آن احساس میکنیم. به من بارها گفتهاند شنیدهایم همکارانمان درِ گوش هم گفتهاند که «فلانی مبتلا به اماس است. کاری به او نداشته باشید. بیچاره چند وقت دیگر فلج میشود». یا بسیار اتفاق افتاده که از استخدام این بیماران ممانعت کردهاند، با این تصور که آنها کارایی خوبی ندارند و در موارد افراطی حتی صحبت از انتقال بیماری شده است. حرفها و پنداشتهایی که کاملا نادرست است و ریشه در جهالت فرهنگی ما دارد. به همین دلایل در بسیاری از موارد، بیماری از دیگران مخفی نگه داشته میشود. این البته بهدلیل رازداری خانوادهها نیست. متأسفانه در جامعه ما هنوز تعریف درستی از حریم خصوصی وجود ندارد. در مقوله درمان و بیماری، افراد خود را محق به دخالت در امور دیگران میدانند. این جمله که از طرف بستگان عنوان میشود که لطفا درباره بیماری چیزی به او نگویید، یک درخواست شایع از پزشک است. وقتی به آنها گفته میشود شما حق ندارید جای کس دیگری تصمیم بگیرید و اوست که باید عمری با این بیماری سر کند، انگار متوجه حرف شما نمیشوند. گاه میبینیم که مثلا پسرعموی مادر بیمار نیز همراه او آمده تا درباره بیماری بداند. اینها همه گفته شد تا مشخص شود دلیل اینکه بیماری اماس در جامعه ما از دیگران پنهان نگه داشته میشود، حفظ حریم خصوصی نیست، بلکه ناشی از ترس خانواده است؛ ترس اینکه با بیان نام بیماری سرنوشت و آینده فرزندشان دستخوش تغییر شود. بارها دیدهام که خانواده از من میپرسد که آقای دکتر اگر خواستگار آمد باید بیماری را به او بگوییم و وقتی با پاسخ مثبت من روبهرو میشوند، میگویند اینگونه کسی با او ازدواج نمیکند. این ترس البته بههیچوجه بیدلیل نیست. بسیاری از افراد نمیتوانند این موضوع را هضم کنند که همسرشان مبتلا به اماس است. بارها رفتارهای بسیار بدی را شاهد بودهام. به قصد ازدواج با خانمی مبتلا به اماس دوست میشوند، ولی وقتی با نام بیماری یا بعضی از علائم آن مانند خستگی روبهرو میشوند، او را رها میکنند. همین مسئله استرس بسیاری را به بیمار وارد میکند و سبب تشدید بیماری او میشود. حتی این موضوع هنگامی که دو نفر با هم ازدواج کردهاند و حالا یکی از آنها به اماس مبتلا شده است نیز دیده میشود. تا تشخیص بیماری عنوان میشود همسر فرد بنای ناسازگاری را گذاشته و متأسفانه زندگی را به تلخی و در بسیاری از موارد به جدایی میکشاند، درحالیکه فرد بیمار هیچ مشکلی نداشته و از هر لحاظ نیز خوب و پسندیده محسوب میشود. اینها همه ناشی از رشد تفکر بیمارگونه در فرهنگ و جامعه ماست. تفکری که من پزشک آن را در برخورد با بیمار و بیماری مشاهده میکنم، دیگری در فساد و احتکارهای اقتصادی و یکی دیگر در نبود حافظه تاریخی و تکرار مکرر اشتباهات. همه اینها یک منشأ دارند. گاه که بیماران با خواستگارشان برای مشاوره میآیند، شاهد تراژدیای میشوم که فقط میتواند بازتابی از عمق بیماری یک جامعه باشد. اول همهچیز خوب است، اینطور به نظر میرسد که برای خواستگار، بیماری هیچ اهمیتی ندارد، اما بعد با سؤالهای عجیبی روبهرو میشویم: شما تضمین میدهید که ایشان هیچوقت فلج نشوند؟ هزینه داروها چقدر است؟ به بچه منتقل نمیشود و همینطور سؤالهای تحقیرآمیز دیگر. اما همین فرد نمیتواند به سؤال من پاسخ دهد که اگر خود شما به این بیماری مبتلا بودید دوست داشتید که دیگران اینگونه با شما برخورد کنند؟ و بعد توصیه من به بیمارم این است: با کسی ازدواج کن که تو را در کلیتت ببیند و دوست داشته باشد، نه اینکه جزئی از تو را اینگونه بزرگ کند و همه تو را با آن جزء کوچک بسنجد، با کسی که بیماری جامعه در وجودش رسوخ نکرده باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.