کافه برویم یا آزمایشگاه؟
پروفسور کویندانبار تحقیقی فوقالعاده انجام داد با این هدف که ایدههای خوب از کجا میآیند؟ نتایجي كه به دست آمد، بسيار جالب بود. او به تعدادی از آزمایشگاههای علمی دور دنیا سری زد و از تمام افراد درحالیکه مشغول انجام جزئیترین امورشان بودند، فیلمبرداری کرد؛ درحالیکه آنها جلوی میکروسکوپ نشسته بودند، وقتی كه با همکارانشان کنار آبسردکن مشغول گفتوگو بودند و امثال اینها. او تمام این مکالمات را ضبط و سعی کرد از منشأ ایجاد بهترین ایدهها سر در آورد. وقتی به یک دانشمند در آزمایشگاه فکر میکنیم، این تصور را داریم كه همه دور یک میکروسکوپ جمع شده و مشغول دیدن چیزی، آن هم با دقت زياد هستند و سپس آن لحظه شگفتانگیز جرقهزدن ایده رخ میدهد و میگوید اوه، یافتم! اما نتایج چیز دیگری بود. نتایج تحقیق نشان داد بیشتر ایدههای مهم و موفق پشت میکروسکوپ یا کامپیوتر یا میز کار پیدا نشدند! بلکه زمانی جرقه زدند که آدمها دور میز جلسات هفتگی با هم گفتوگو میکردند. یعنی زمانی که همه دور هم جمع شده و آخرین اطلاعات، خطاها، اشتباهها، تجارب و یافتههای خود را بازگو میکردند. ما به اشتباه دوست داریم داستان دستیابی به ایدههای نو و خلاقانه را خلاصه كرده و در قالب زمانی کوتاهتر بیان کنیم و بیشتر بر لحظات شگفتانگیز جرقهزدن یک ایده متمرکز شویم. اما در واقع، اگر دقیقتر نگاهی به گذشته بیندازیم، معلوم میشود که زمان زیادی طول کشیده است تا بسیاری از ایدههای مهم شکل بگیرند. وقتی یک ایده در ذهن ما شکل میگیرد، شبکه جدیدی از نورونها (تعدادی از 100 میلیارد سلول بافت عصبی داخل مغز ما) بهوجود میآید؛ شبکهای با شکل جدید که تا به حال وجود نداشته است. هر چیزی که میآموزیم یا خلق میکنیم منجر به ایجاد یک شبکه جدید میشود و سؤال اینجاست: چگونه میتوان مغز را در محیطهایی قرار داد که در آن احتمال بیشتری برای شکلگیری این شبکههای جدید وجود دارد؟ در واقع شبکهای در دنیای بیرون مغز وجود دارد که شباهت زیادی با شبکه دنیای درون مغز انسان دارد که میتوان آن را شبکه سیال (liquid network) نامید. یعنی جایی که شما، آدمها و ایدههای متفاوت بسیاری را در کنار هم دارید، پیشینههای مختلف و علایق گوناگون در جوش و خروش هستند و با یکدیگر در رقابتاند. آن فضا در حقیقت، فضایی است که به نوآوری ختم میشود. به عبارت دیگر همانگونه که وجود سلولهای عصبی درون مغز و ایجاد یک شبکه جدید منجر به یادگیری میشود، باهمبودن انسانها نیز منجر به یادگیری، خلاقیت و دستیابی به ایدههای نو میشود و نکته همینجاست که ما بخشی از ایدههایمان را از دیگران میگیریم؛ از کسانی که در رستوران یا چایخوری با آنها برخورد كرده و با آنها گفتوگو میکنیم. آن ایدهها را به شکلهای تازهای به هم وصل و چیزی نو خلق میکنیم حتی بدون آنکه خود بدانیم یا بفهمیم. تجويز راهبردی در گذشته قهوهخانهها و اکنون کافیشاپها محل حضور نویسندگان، شاعران، متفکران و مصلحان اجتماعی بوده است. چرا؟ چون این مکان، مکان بسیار خوبی است تا ما در شبکه سیال بیرونی قرار بگیریم تا کمک کنیم شبکهای جدید در مغز ما شکل بگیرد. به صورت تاریخی کافهنشینی یک فرهنگ شرقی بوده که توسط جهانگردان غربی به تعجب در سفرنامهها یاد شده است. اما بعدها کافهها اصلیترین نهاد بهاشتراکگذاری ایدهها با دیگران شد. به همین دلیل است که شوارتز آیندهپژوه معروف در کتاب «شگفتیهای اجتنابناپذیر» خود درخصوص توسعه چین یک پیشنهاد عجیب و غریب میدهد: توسعه کافهها! او به درستی تشخیص میدهد که چینیها (و بهتر است بگوییم اغلب کشورهای در حال توسعه) دانشگاههای بزرگی مانند هاروارد و استنفورد را به عنوان موتورهاي رشد آمریکا میبینند و سعي در کپیبرداری از آنها دارند. آنها با هزينه فوقالعاده بالایی به خلق پارکهای فناوری و مراكز دانشگاهي روی میآورند، اما نمیدانند که اين نهادها كافي نيست. شوارتز تأکید میکند که شما نياز به تشكيل فضاي فكري دارید، شما نمیتوانید كتابخانهها، كافهها و خطوط دوچرخهسواری را نادیده بگیرید. در نهایت چه کنیم؟ 1- فراموش نکنیم که یادگیری و خلاقیت امری فردی نیست. خلاقیت و یادگیری در تعامل جمعی رخ میدهد. شبکه نورونهاي (مغز) خود را در شبکه سیال قرار دهیم. تنهایی و تمرکز مهم است، اما گفتوگو و تعامل آن را کامل میکند. 2- خود را در فضاهایی قرار دهیم که آدمهای متفاوت، ایدههای متنوع و دیدگاههای متضاد را تجربه کنیم. 3- گفتوگو کنیم، آن هم غیررسمی، همیشگی و افقی (اینکه کسی بالاتر از بقیه نباشد و همه همسطح باشند). آنگاه لحظههای شگفتانگیز بیشتری را تجربه خواهیم کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.