|

سايه اختلاف گازي با همسايه شمالي بر تجارت ۲ كشور

تنش تجاري ايران و تركمنستان بالا گرفت

شرق: اختلاف گازي ايران و تركمنستان اكنون از فاز دو شركت ملي گاز فراتر رفته و بر روابط تجاري دو كشور اثر گذاشته است. آن‌گونه كه از مرز خبر مي‌رسد، علاوه بر تعرفه‌هاي بالايي كه بر ترانزيت عبوري كاميون‌ها از تركمنستان وضع شده، حالا روابط تجاري نيز به تبع آن تحت تأثير قرار گرفته و رو به كاهش نهاده است. البته به گفته مجتبي خسروتاج، معاون وزير صنعت، معدن و تجارت، طرف ايراني هم مقابله‌به‌مثل كرده است. اين خبر حاكي از آن است كه تنش تجاري دو كشور رو به افزايش نهاده و بايد مسئولان فكري براي بهبود اين روابط كنند. پيشنهاد ايران به تركمنستان نه‌تنها حذف اين نوع تعرفه‌ها بلكه تجارت آزاد در بخش بازارچه‌هاي مرزي است تا به اين طريق، حقوق و عوارض و ماليات براي تجار ايران و تركمنستان به صفر برسد. بااين‌حال هنوز نتايج اين مذاكرات مشخص نيست. پيچيدگي مذاكره بين اين دو كشور، چه از بعد سياسي و امنيتي و چه از بعد اقتصادي به‌شيوه‌اي است كه هوشمندي ويژه‌اي را در مذاكرات مي‌طلبد. به گفته مهرداد تقي‌زاده، معاون حمل‌ونقل وزارت راه‌وشهرسازي نيز افزايش تعرفه كاميون‌هاي عبوري از اين كشور، سبب شده تا تردد کامیون‌های ترک و ایرانی عبوري از تركمنستان، کاهش پیدا كند. تجار نيز براي دورزدن اين تعرفه‌ها، بخشی از بارهاي خود را از مسیرهای دیگر مثل غرب دریای خزر و جمهوری آذربایجان یا بندر امیرآباد و انزلی به قزاقستان و روسیه عبور مي‌دهند. اين در حالي است كه تركمنستان می‌تواند از محل عبور ترانزیت و بار، امنیت و درآمد کشورش را ارتقا دهد و اين اقدام مستقيما تير ضرر را به‌سوي اين كشور روانه مي‌كند. سايه روابط مخدوش گازي بر سر تجارت ايران و تركمنستان مجتبي خسروتاج، معاون وزير صنعت و رئيس سازمان توسعه و تجارت از موضوعي پرده برمي‌دارد كه روابط تجاري اين دو كشور را متأثر كرده است. خسروتاج در گفت‌وگو با «شرق» مي‌گويد: در كار با تركمنستان سه، چهار معضل داريم. يكي معضل خريد گاز از تركمنستان است. شركت ملي گاز ما با طرف تركمن از حدود دو سال پیش اختلاف پيدا كرده‌اند كه هنوز حل نشده است و اين امر بر ساير ابعاد روابط دو طرف سايه افكنده است. طرف ايراني معتقد است در شرايطي كه ما گاز نياز داشتيم، طرف تركمني گاز صادر نكرده يا كيفيتي كه موردنظر ما بوده را نداده، طرف تركمني هم دلايلي را مطرح مي‌كند. البته در نوبت‌هاي مختلف دو شركت گاز ايراني و طرف تركمني براي حل مشكلاتشان دست به اقداماتي زده‌اند. اين امر باعث شده بود در مقابل خريد گاز به آنها صادرات هم داشته باشيم. معاون وزير صنعت، معدن و تجارت با بيان اينكه توقف در خريد گاز باعث شد تا حدي بر روابط ما با تركمنستان اثر منفي بگذارد، ادامه مي‌دهد: طرف تركمني به دليل ناخشنودي‌شان در اين بخش، در بخش ترانزيت همكاري‌شان را با طرف ايراني محدود كردند. به‌همين‌دليل ترانزيت به طرف تركمنستان، هزينه‌هاي اضافي براي هر كيلومتر كاميون كه در خاك تركمنستان ترانزيت انجام مي‌شود، در بر داشته است. طرف ايراني هم مقابله‌به‌مثل كرده است. حاضريم با همسايگان تجارت آزاد داشته باشيم او با بيان اينكه همواره تأكيدات‌مان بر اين بوده كه بايد تجارت ارزان داشته باشيم نه گران، مي‌افزايد: بايد سعي كنيم هزينه‌هاي تبادل به حداقل برسد تا تجارت توسعه پيدا كند. مرتب تأكيد شده كه دو طرف ايراني و تركمني با هم به توافق برسند. آقاي آخوندي به‌عنوان وزير مسكن و شهرسازي، رئيس كميسيون مشترك ما با تركمنستان هستند و در حال رايزني‌اند كه اين كار به‌خوبي در بخش گاز و ترانزيت انجام شود؛ اما در بخش مرزي چون حجم فعاليت محدودتر و موضوع خاص يك منطقه مرزي مثل باجگيران است، سعي كرديم خيلي مسائل ملي و كلان روابط‌مان روي بحث‌هاي مرزي سايه نيندازد. البته لازم است كه ايشان با مقامات ملي‌شان صحبت كنند و اعلام كنند كه حاضريم تجارت آزاد را در بخش بازارچه مرزي شروع كنيم.خسروتاج با اشاره به اينكه به بسياري از كشورهاي آسياي ميانه گفته‌ايم كه حاضريم با آنها تجارت آزاد داشته باشيم، تصريح مي‌كند: اين سياست را براي همه كشورهاي همسايه به استثناي تعدادی از آنها دنبال مي‌كنيم. به عراقي‌ها در چندين نوبت گفته‌ايم حاضريم تجارت آزاد داشته باشيم؛ اما پاسخ عراقي‌ها اين بوده كه ما چيزي توليد نمي‌كنيم، تجارت آزاد بيشتر به نفع شماست تا به نفع ما؛ ولي ما گفتيم از نظرمان مانعي ندارد و حاضريم تجارت آزاد داشته باشيم. به طرف تركمني هم در دو، سه نوبت گفته‌ايم حاضريم كل تجارت‌مان را با شما به صورت آزاد دربياوريم و حقوق ورودي دو طرف صفر شود.او ادامه مي‌دهد: در جلسه‌اي كه با معاون وزيرشان داشتيم، گفتيم اگر اين سياست را در بُعد كلان حاضر نيستيد، حاضريم اين را در سطح خرد و بازارچه مرزي انجام دهيم كه قرار شد با مقامات كشوري‌شان صحبت كنند و خبر دهند؛ ولي ما آمادگي داريم تجارت آزاد براي بازارچه‌هاي مرزي بين دو كشور ايران و تركمنستان را برقرار كنيم تا فعالان اقتصادي توانايي‌هاي ايران و تركمنستان را بسنجند؛ بدون اينكه حقوق و عوارض و ماليات از هم بگيريم. كاهش ترانزيت به تركمنستان مهرداد تقي‌زاده، معاون حمل‌و‌نقل وزارت راه و شهرسازي، پيش‌تر از موضوع ديگري خبر داده بود كه در رايزني‌ها در حال پيگيري است. تقي‌زاده در زمينه اختلال در ترانزيت به تركمنستان به «شرق» گفته بود: ما سه، چهار مرز ریلی و جاده‌ای با ترکمنستان داریم که تردد در برخی در حال انجام است. در چند سال گذشته ترکمنستان عوارضی برای ورود کامیون‌ها لحاظ کرد که مخصوص ایران نبود و شامل همه کامیون‌های خارجی می‌شد. در واقع بنا بود هرکس قرار باشد از ترکمنستان ترانزیت کرده و به قزاقستان، ازبکستان و کشورهای دیگر برود، عوارض بیشتری بپردازد. در نتیجه تعداد کامیون‌های ترک و ایرانی که از ترکمنستان عبور می‌کردند، کاهش پیدا کرد. وقتي از او درباره حجم ترانزيت كنوني از اين مرز پرسيدم، مي‌گويد: الان تردد انجام می‌شود؛ اما تعدادش از زمانی‌ که عوارض تعیین شده، کمتر است. این مشکل در بخش ریلی وجود ندارد و از مرز سرخس کالا و بار جابه‌جا می‌شود. به گفته او براي حل اين معضل مذاکراتی با مسئولان تركمنستان داشته‌ایم؛ اما هنوز به نتیجه نرسیده؛ چون فقط شامل ایران نیست. تركمنستان، بازنده افزايش تعرفه او با بيان اينكه با اين اقدام، ترکمنستان بیشتر متضرر می‌شود، توضيح مي‌دهد: تركمنستان می‌تواند از محل عبور ترانزیت و بار، امنیت و درآمد کشورش را ارتقا و کسب‌و‌کار اقتصادی‌اش را رونق دهد؛ اما وقتی کامیون‌های ایران و ترک کمتر عبور کنند، لطمه‌اش متوجه ترکمنستان خواهد بود. تقي‌زاده ادامه مي‌دهد: با‌این‌حال این مشکل شامل کامیون‌های وارداتی و صادراتی نیست. مثلا کامیون‌هایی که از بندر شهید رجایی به داخل ترکمنستان بار ببرند، شامل این تعرفه اضافه نمی‌شوند؛ اما اگر قرار باشد باری از ترکمنستان به کشورهای دیگر جابه‌جا شود، باید این تعرفه را بپردازند. حتی این امر باعث شد بخشی از بارها از مسیرهای دیگر مثل غرب دریای خزر و جمهوری آذربایجان عبور کند یا از بندر امیرآباد و انزلی به قزاقستان و روسیه حمل شود؛ بنابراین با این سیاست درآمد ترکمنستان کمتر شد. معمولا در مذاکرات ارتباط طرفین خوب است؛ اما سیاست‌گذاری‌های‌شان خیلی خشک است؛ مثلا می‌گویند دستور داده‌اند این کار فلان‌طور انجام شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.