|

11 سپتامبر، اثر بومرنگ سياست خارجي آمريكا

عباس عيسي‌‌زاده.دانشجوي دکتراي دانشگاه تهران

يازدهم سپتامبر يا به تعبيري 11/9، اشاره به حادثه‌اي مشهور دارد که از ديد بسياري، نقطه عطف محوري و کانون اصلي توجه افکار عمومي و رسانه‌هاي غرب به اسلام شمرده مي‌‌شود. سلسله عمليات انتحاري 11 سپتامبر 2001، به ‌عنوان بزرگ‌ترين رويداد تروريستي تاريخ ايالات متحده و نيز عظيم‌ترين حمله خارجي به آن، پس از واقعه «پرل هاربر» در زمان جنگ جهاني دوم شناخته مي‌شود. در صبح اين روز، 19 نفر از اعضاي القاعده (به انضمام 14 تبعه سعودي)، چهار هواپيماي تجاري و مسافربري را ربودند و ساختمان مرکز تجارت ‌جهاني در نيويورک و پنتاگون در واشنگتن دي‌‌سي، پايتخت آمريكا را هدف قرار دادند. در اين واقعه، طبق گزارش، دوهزارو 947 نفر از شهروندان عادي از 90 مليت گوناگون کشته شدند. اين حادثه شوک عميقي به رسانه‌هاي جمعي و همچنين افکار‌عمومي غرب وارد کرد و تا مدت‌ها موضوع غالب گفتمان عمومي و پوشش رسانه‌اي بود. اين رويداد سراسر مغرب‌‌زمين را به‌‌شدت متأثر کرد؛ زيرا هدف آن نه فقط ايالات متحده که کليت غرب و ارزش‌هاي اساسي آن تعبير شد. نظري به اهداف نمادين اين حمله، ادعاي فوق را به اثبات مي‌‌رساند؛ مرکز تجارت ‌جهاني، سمبل تمام‌‌عيار کاپيتاليسم (سرمايه‌‌داري) و اقتصاد جهاني در قلب منطقه تجاري نيويورک و پنتاگون به ‌عنوان نماد و محور ميليتاريسم و قدرت‌ نظامي ايالات متحده و غرب به ‌طور عام. ريشه‌‌يابي حادثه يازدهم سپتامبر اسکات پوينتينگ، استاد مطرح علوم اجتماعي دانشگاه سيدني غربي و ويکتوريا ميسن، مدرس امور بين‌‌الملل دانشگاه مرداک استراليا، در تحليلي جالب، حادثه 11 سپتامبر را به ‌نوعي اثر بومرنگ (يا تقاص) سياست‌هاي ايالات متحده در خاورميانه تفسير مي‌کنند. براي نمونه، سياست آموزش، تجهيز و مسلح‌کردن چريک‌هاي بنيادگراي اسلامي در افغانستان، براي مقابله با شوروي در دهه 80 م، بعدها به ‌صورت عذاب هولناکي مانند گروه تروريستي القاعده بر سر خود آمريكا نازل شد و فاجعه 11 سپتامبر و بسياري ديگر از حملات تروريستي عليه اين کشور را رقم زد. افزون بر اين، روند يادشده نمونه‌هاي تاريخي ديگري نيز دارد. به ‌طور مثال، حمايت‌هاي مالي و تسليحاتي همه‌جانبه آمريكا، به همراه بريتانيا و برخي ديگر از کشورهاي غربي، از رژيم صدام در جنگ تحميلي عليه ايران و پشت‌کردن صدام به آنها، دو سال پس از آن در حمله به کويت و شکل‌گيري جنگ اول خليج فارس و حتي نمونه‌ها‌ي قديمي‌تر مانند راه‌اندازي کودتاي 1953 ميلادي (28 مرداد 1332 شمسي) در ايران، با همکاري انگلستان و سرنگوني دولت قانوني دکتر مصدق و پشتيباني از رژيم مستبد پهلوي. دسته‌اي ديگر از تحليلگران، ديدگاه‌هاي افراطي‌‌تري درخصوص علل وقوع 11 سپتامبر دارند: الف) از سويي مسلمانان، آمريكا را شيطان بزرگ و منشأ تمامي مصائب و مفاسد عالم (حتي در قالب طرح‌‌ريزي و اجراي چنين عمليات وحشيانه‌اي عليه شهروندان بي‌‌دفاع خود) مي‌‌انگارند که مستحق نابودي است. اين نگرش ميان سياست‌مداران، نهاد‌ها و حتي مردم عادي اين کشور تمايزي قائل نمي‌شود و معتقد به جهاد همه‌‌جانبه با آمريكا به‌‌مثابه يک شيطان واحد و يکپارچه است. ب) از طرف ديگر، ديدگاه بنيادگرايان مسيحي حتي عجيب‌تر از آن است. براي مثال، جري فالوِل، يکي از نظريه‌‌پردازان اين جريان، کساني که سقط جنين مي‌کنند را نيز جزء مقصران فاجعه 11 سپتامبر قلمداد مي‌کند؛ چراکه نمي‌توان خدا را دست انداخت! او مي‌‌گويد: «وقتي ما 40 ميليون نوزاد بي‌گناه را از زندگي محروم مي‌‌کنيم، مورد قهر و غضب خداوند قرار مي‌‌گيريم...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.