|

درباره نمایش راندوو به نویسندگی و کارگردانی وحید منتظری

راندوو روایتگر

ملیکا شکری

راندوو روایتگر مرد شاعری است که علاوه بر داشتن همسر، با خانمی که قبلا شاگرد کلاس‌های شعر او بوده، در رابطه است و نمایش با مواجهه همسر شاعر و معشوقه او شروع می‌شود. تقابل دو زن، همسر اصلی -که موهایش را رنگ نمی‌کند و زیبایی طبیعی دارد و آرتیست و مستقل و البته باهوش است- و معشوقه- دختری دلبر و طناز و قدری خنگ و ساده که نمایانگر تیپ تمامی معشوقه‌های سنت تاریخی ماست- همان قصه تکراری جنگ دو زن بر سر یک مرد و همان نتیجه‌گیری قابل پیش‌بینی که زن اصلی باید به خودش می‌رسید، حداقل موهایش را رنگ می‌کرد، غذاهای خوشمزه برای شوهرش درست می‌کرد، به سفرهای شخصی و کاری که به بهانه پیشرفت شغلی‌اش فراهم می‌آمد، نمی‌رفت یا قدری از باهوشی‌اش می‌کاست تا مرد شاعر را با شاعره جوان و طناز قسمت نکند. در پایان نیمه اول نمایش دو زن متوجه می‌شوند که پای زنی دیگر نیز در میان است. مرد اینک در فرانسه با معشوقه رفیقش خوش می‌گذراند. در اپیزود دوم شاعر دون‌خوان‌مسلک را می‌بینیم که از سوی رفیقش که او نیز هنرمند و مجسمه‌ساز است، بازخواست می‌شود. حال شاهد جنگ میان دو مرد بر سر یک زن هستیم؛ کشف ‌هزارباره این مسئله نه‌چندان حیاتی که همه هنرمندان، وقتی پای نفر سومی به میان می‌آید، اصالت و خونسردی همیشگی خود را از دست می‌دهند و به میانجیگری قدری توحش از ظاهر ساختگی به باطن اصیل و سنتی و پدرسالارانه خود می‌رسند. همه این تعبیرات با به‌کار‌گیری الفاظ رکیک و تکراری و خنداندن بیش از اندازه تماشاگر و اجرائی که انتظارش از سالن کوچک مولوی نمی‌رود، صورت می‌گیرد. آیا نمایش راندوو یک اجرای متفکرانه است؟ آیا مسئله‌ای بکر و تازه را مطرح می‌کند؟ آیا با نگرش و فرمی نوین به بیان مسئله‌اش می‌پردازد؟ آیا در مخاطبش ایجاد پرسش می‌کند یا مخاطب از پیش با خیال آسوده همه پاسخ‌ها را می‌داند؟ مخاطب امروز تا چه اندازه نیازمند تماشای این میزان از لوده‌گری و سانتیمانتالیسم افراطی است؟ در سالن‌های مجموعه مولوی که انتظار می‌رود اجراها قدری فارغ از دغدغه گیشه باشند، هنوز هم این برخورد با اجرا و مخاطب جایگاهی دارد؟ تئاتر دانشجویی که همیشه و همواره با خود مُهر تئاتر دیگر، تئاتر سوم یا تئاتر اندیشه و آوانگارد را به همراه داشته است، با تولیدات تئاتری سهل‌انگارانه، غیراصیل، تئاتری که فقط قصد خنداندن تماشاگرانش را دارد، اصالت خود را زیر سؤال نمی‌برد؟ به‌راستی داستان‌هایی از این دست که تقریبا در همه‌چیز جز زمان شبیه سریال‌های عامه‌پسند شبکه‌های بنجل‌اند، در شأن تئاتر دانشجویی هست؟ راندوو در وهله اول زن‌ستیز است. نشان‌دادن دو زن در حال منازعه بر سر یک مرد عیاش آن‌قدر زن‌ستیزانه است که هیچ جای دفاعی باقی نمی‌گذارد. حتی در انتخاب این نوع زنان هم راندوو سراغ زنان روشنفکر و هنرمند می‌رود؛ یعنی دقیقا بخشی از زنان که داعیه نوعی زندگی دیگرگونه و شجاعانه را دارند. حال شاید بگویید راندوو با به هجوکشیدن نحوه زندگی این نوع از زنان روشنفکرنما یا هنرمند سعی دارد نگاهی انتقادی به وضعیت زمانه خودش داشته باشد. حتا با این ادعا هم نمی‌توان راندوو را از زن‌ستیزی تبرئه کرد. هجو زمانی می‌تواند نشانی از تفکری انتقادی باشد که گرایشی غالب یا جریانی مسلط یا گروهی بهره‌مند از قدرت را هجو کند و ماهیت پوچ وضعیت را نشان دهد. هجو زنانی که در جامعه‌ای چنین مردسالار با این همه فشار سعی می‌کنند حیاتی مستقل و متفکرانه را تجربه کنند آن‌هم زنانی که در نهایت اقلیت بسیار کمی از جامعه را تشکیل می‌دهند، هم‌نوایی با همان نگرش‌های مردسالارانه متحجرانه نیست؟ از سوی دیگر نشان‌دادن شاعر دون‌خوان‌مسلک که با حفظ یک بیت شعر از شاملو و دو جمله رمانتیک بی‌مزه و کلیشه‌ای می‌تواند هوش از سر هر زنی، روشنفکر و هنرمند، طناز و دلبر، فرانسوی و تئاتری و... ببرد، بازهم بیش از آنکه هجو روشنفکری و تفکر باشد، نشانی از زن‌ستیزی دارد. تئاتر دانشجویی به‌واسطه چه چیزی از سایر گونه‌های تئاتری متمایز می‌شود؟ بهتر است اجراهایی از این دست که با داعیه دانشجویی‌بودن روی صحنه می‌روند با خود پیش از اجرا این پرسش را مرور کنند؛ اگر قرار بر خندان باشد آن‌هم با سخیف‌ترین نوع از شوخی‌ها و حرف‌ها که بدترین نوع تئاتر به‌اصطلاح خصوصی ما به بهترین شکل دارند انجام می‌دهند. در نهایت به نظرم باید از مدیران تالار مولوی خواست پاسخ دهند به چه دلیل اجازه چنین اجرائی را داده‌اند؟ در میان خیل عظیمی از اجراهای در پشت در مانده، چه چیزی باعث شده آنها فکر کنند این اجرا می‌تواند نمونه خوبی برای معرفی تئاتر دانشگاهی باشد؟ امیدوارم مدیران تالار مولوی خود را فراتر از پاسخ‌گویی قلمداد نکنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.